Şuna ya da buna neyin neden olduğuna dair değişik açıklamaları kabul ettim.


Uluslararası toplumun filanca karar hakkında nasıl uyardığını, Balkanlar'ın tarihinin nasıl uzun zamandır kontrol edilemez halde olduğunu, insanın dünyanın bu köşesine sinmiş etnik ve dinsel bölünmeleri ve sosyalizmden kalanları nasıl hesaba katması gerektiğini de.


Yabancı basında duyduğum hikâyeyi kabul ettim.


Arnavutluk'taki sivil savaş, hatalı bir mali sistemin çöküşüyle değil, farklı etnik grupların arasında uzun zamandır süren düşmanlıklarla açıklanabilirdi.


Kuzeyde Gek'ler, güneyde Totsk'lar.


Saçmalığına rağmen kabul ettim bunu.


Benim hangisine ait olduğumu bilmememe rağmen.


Birine mi aitim, ötekine mi?


Yoksa hiçbirine mi?


Annemin bir Gek, babamın ise bir Totsk olmasına rağmen kabul ettim.


Evlilik hayatları boyunca sadece siyasi ve sınıfsal farklılıkların önemi olmuştu.


Hangi şiveyle konuştuklarının değil.


İzlemiş olduğumuz yol haritasını dinin çağrısı olarak kabul ettiğimiz gibi, o yolun planının yalnızca dış etmenlerle, örneğin kendi toplumsal normlarımızın geri kalmışlığıyla bozulabileceğine ve asla kendi çelişkileriyle sıkıştırılmadığını kabul ettiğimiz gibi.


Tarihin tekerrür edeceğini kabul ettim.


Şöyle düşündüğümü hatırlıyorum.


Annemle babam da bunu mu yaşadılar?


Umudu yitirmek böyle bir şey mi?


Kategorileşmeye, farklılıklara, ayırım yapmaya, değişik yorumların akla yakınlığını değerlendirmeye, gerçeğe kayıtsız kalmak mı?


Merhaba, ben Deniz Yüce Başarır.


Jackie hastalanana dek tüm yaşamı boyunca duygularını annesinden gizleyecektir.


Hillary'nin aktardı tüyler ürpertici bir çocukluk anısında Jacqueline gergin bir ifadeyle ve sır verir gibi fısıldayarak şunları söylüyor "Hil, anneme söyleme ama ben büyüyünce konuşamayacağım ve yürüyemeyeceğim".


Kendimizle ilgili böylesi dehşet verici bir kehanette nasıl bulunabiliyoruz?


Ya esrarengiz şeyler oluyor ya da bilinçaltının derinliklerinde çocuk Jackie'nin daha o zamandan hissettiği bir şeyin tezahürü yaşanıyor.


Tek başına hareket etme becerisinden yoksun, zincire vurulmuş, özüne felç inmiş.


Peki ya anneme söylemeyene demeli?


Acısını, korkusunu ve endişesini, karanlık tarafını bu türden bir haberi alamayacak bir anneye iletmeye çalışmanın anlamsızlığını çoktan fark etmiş birinin vazgeçişi.


Çok zaman sonra multiple skleroza yakalandığında, Jackie'nin ömrü boyunca annesine duyduğu küskünlük, dizginlenemeyen kaba öfke patlamalarıyla açığa çıktı.


O uysal çocuk, oldukça saldırgan bir yetişkine dönüşmüştü.


Jacqueline du Pré, çelloyu ne kadar sevse de içindeki bir şey çello virtüözü rolüne karşı koyuyordu.


Ayrıca bu duygusal iletişim kurabildiği tek alan ve annesinin dikkatini çekebilmesinin tek yolu haline de gelmişti.


Multiple Skleroz bu rolü üzerinden çıkarıp atma aracıydı.


Bedeninin hayır deme yolu.


Jacqueline, dünyanın kendisinden beklediklerine doğrudan hayır diyemiyordu.


On sekiz yaşındayken ki o zamanlar çoktan meşhur olmuştu, o sırada bir kriz geçiren başka bir genç çello sanatçısına gıpta etmişti.


"Ne şanslı kız" demişti bir arkadaşına.


"İsterse müziği bırakabilir.


Oysa ben asla bırakamam.


Çünkü bir sürü insan benim için bir sürü para harcadı.


" Çello hayal bile edemeyeceği kadar yükseğe çıkmasını sağlamış ve elini kolunu bağlamıştı.


Müzik kariyeri onu tepelere taşıdıkça yeteneğinin ve ailesinin ihtiyaçlarının ona dayattıklarına boyun eğeceği için korkuya kapılmıştı.


Hillary, Jackie'nin çello sesinden bahsediyor.


Jackie'nin doğrudan duygularını ifade etme yolları çok küçük yaşlarda bastırıldığından, çello onun sesi haline gelmişti.


Tüm gerginliğini, acısını, vazgeçişini, tüm öfkesini müziğine aktarıyordu.


Çello hocalarından birinin öngörülü biçimde gözlemlediği üzere Jackie büyüdüğünde içindeki saldırganlığı dışarı çıkarmak için çalarken enstrümanını zorluyordu.


Müzikle uğraşırken hayatının başka yerlerinde seyreltilmiş veya yok edilmiş olan duygularını tümüyle harekete geçiriyordu.


Bu yüzden izlemesi o kadar sürükleyici ve dinlemesi genellikle o denli acı vericiydi.


Çocuklukta ilk sahneye çıkışından yirmi yıl sonra artık MS hastası olan Jackie, bir arkadaşına kendisini ilk kez sahnede bulduğunda nasıl hissettiğini anlatmıştı.


O ana kadar dış dünyayla iletişimini engelleyen tuğladan örülmüş bir duvar varmış sanki önünde.


Fakat Jackie, seyirciler için çalmaya başladığı anda o duvar ortadan kaybolmuş ve sonunda konuşabildiğini hissetmiş.


Çello çaldığı anlarda hiç kaybolmayan bir hismiş bu.


Büyüdüğünde tuttuğu günlüğüne kelimelerle nasıl konuşacağını hiç bilmediğini, sadece müzikle konuşabildiğini yazacaktı.


Gábor Maté'nin Vücudunuz Hayır Diyorsa adlı kitabını bitirdiğim günden beri arabada tek başına giderken sürekli Jacqueline du Pré'nün kayıtlarını dinliyorum.


Zaten çello sesine bayılırım.


Ne kadar kendine özgü bir sestir o.


Bana sorarsanız hiçbir enstrüman çellonun yansıttığı hüznü bu kadar derinden yakalamıyor.


Belki küçük kardeşi keman.


Ama yine de çellonun gönlümde yeri ayrı, itiraf edeyim.


Jacqueline du Pré de muhteşem bir virtüöz.


Kırk üç yıllık ömrüne sayısız ödül, kayıt ve konser sığdırmış bu kadın, hayatının son on beş yılını multiple sklerozun acımasız gölgesi ve baskısı altında geçirdi.


Ama Vücudunuz Hayır Diyorsa'yı okuyunca hastalıktan önce de ne kadar acı çektiğini, hayatla nasıl bir derdi olduğunu anlamak çok etkiledi beni.


Başarının ardında sadece azim yok.


Bunu zaten hep düşünürüm.


Büyük başarılar çoğunlukla yürekteki büyük boşluklardan doğuyor.


O büyük, o hiç dolmayan boşluklar şan, şöhret, para getiriyor da mutluluk, tatmin, huzur ve bu örnekte de gördüğümüz gibi sağlık getirmiyor.


Hatta bazen Doktor Gábor Maté'nin bütün kitap boyunca bilimsel kanıtlarla anlattığı gibi sağlığı götürüyor.


Of be, hayat ne zor!


Tabii güzel de onu da unutmuyoruz.


Şimdi ben size kitaptan Jacqueline du Pré'nün hikâyesini okuyarak başlayınca bölüme, biraz odağı kaydırmış gibi mi oldum acaba?


Kitabın yoğunluğunu ve zenginliğini sınırlamak istemem.


Birçok kişinin hastalık hikâyesini, çeşitli hastalıklara yakalanan kişilerin ortak özelliklerini ve hastalığı adım adım oluşturan gerçekleri okuyoruz.


Vücudunuz Hayır Diyorsa alt başlığı duygusal stresin bedelleri kavramını sayısız kez kanıtlayan bir kitap.


Stres kelimesi zaten çok sık duyduğumuz bir sözcük değil mi?


Hastalıklarla bağlantılandırılmasına da alışığız.


Ama sanki yüzeysel bir düzeyde oluyor bu daha çok.


Alt başlığın orijinalinde geçen hidden yani saklı ya da gizli kelimesi de aslında bize önemli bir ipucu veriyor sayfalar boyunca neyle karşı karşıya geleceğimize dair.


Bizim bile fark etmediğimiz, çocukluğumuzdan başlayarak hayatımıza yayılan, benliğimize ustaca yerleştirilmiş, neredeyse kodlanmış bir stres varsa eğer onun sağlığımızı nasıl da etkilediğine dair birçok örnek okuyoruz.


Bağışıklık sistemimizi günlük yaşamımızdan ayrı düşünmenin imkânsızlığını kavrıyoruz.


Vücudunuz hayır diyorsa zihinle bedenin bütünlüğünden yola çıkan bir kitap ve bence hastalıklara neden olan stres faktörlerini anlayıp sağlığımızı korumak için nasıl bir dönüşüme ihtiyaç duyduğumuzu hatırlatan bir kitap.


Sakın reçeteler beklemeyin.


Pozitif düşüncenin gücü, canım bee, kendini sev falan gibi yüzeysel sloganlar da beklemeyin.


Gabor Maté şöyle diyor bu konuda "Reçeteler bir şeylerin tamir edilmesi gerektiğini varsayar;


dönüşümler ise zaten var olan şifayı, bütünlüğü, tamlığa ermeyi ortaya çıkarır.


" Ve lütfen, eğer bir hastalığınız varsa bu kitabın ve sohbetin ışığında bunun sizin suçunuz olduğunu falan da düşünmeyin.


Ya da ailenizin suçu olduğunu.


Kitabın ve yazarın niyeti suçluluk hissettirmek değil, sorumluluk almaya teşvik etmek ve mekanizmayı anlamaya yardımcı olmak.


Sözün özü yine hassas bir konuyla karşınızdayız ben ve ben okurumunuz.


Bölümümüzde ilk kez podcastimize daha önce de katılan bir konuğu ağırlıyoruz.


Sevgili psikolog arkadaşım Nilüfer Devecigil'le pandeminin kol gezdiği 2021 yılı başında telefon aracılığıyla onun da benim de çok sevdiğim Maya Angelou'nun Kafesteki Kuş Neden Şakır Bilirim adlı otobiyografik kitabını konuşmuştuk.


Dört buçuk yılın ardından bu kez Gabor Maté için buluştuk.


Çünkü bu konuda da ortak bir geçmişimiz var.


Yeni bir yayınevinin kuruluş heyecanını yaşadığım günlerde Çocuklu Hayat diye bir seri başlatmak niyetinde olduğumu anlatmıştım Nilüfer'e.


Gabor Maté'nin Gordon Neufeld'le birlikte yazdığı Çocuklarınıza Tutunun'u da böyle keşfettik.


Ben hep kitaptan ayrıldıktan sonra yayımlanabildi kitap ama olsun ne fark eder?


Malumunuz biz etiketlerden, yayınevlerinden bağımsız seviyoruz kitapları.


Gabor Maté bizim için seninle bir ortak macera bir yandan da.


Çocuklarınıza Tutunun'la başlamıştık öyle.


Sonra devamı da geldi orada.


Biz zaten senle Anne Baba Akademisi geçmişimiz de var Doğan'dan.


Dolayısıyla önce şeyle başlamak istiyorum, Gabor Maté'yi sen nasıl tanıdın?


Hangi kitapla tanıdın ya da nasıl tanıdın?


Çocuklarınıza Tutunun kitabı benim için gerçekten çok böyle önemli kitaplardan bir tan-- ebeveynlikle ilgili olan kitaplar arasında.


Sonra Gabor'u merak ettim tabii.


Yani bahsettiğim on küsur sene önce falan da olabilir, hatta daha bile eski olabilir.


Gabor'un böyle birtakım YouTube videolarını izledim ve bir aile hekimi olup da bu kadar kendi içine bakan, bu kadar kendisiyle ilgili kısımları paylaşabilen, travmanın çocukken yaşadıklarımızın bugünkü önemini, bugünkü günlük hayatımızda yaptıklarımızla olan alakasını, ilişkisini konuşan bir doktor olmasına çok şaşırdım.


Ama sonra işte ünlü oldu.


Ama ünlü olduğunda bile hâlâ çok mütevazı onu da söyleyeyim.


Çok katılıyor ve herkesle de çok rahat konuşuyor.


Hep bir iletişim yolu da buluyor zaten- Evet.


Biraz da işi-- dediğin gibi doktorluğu, tıp doktoru ve aslında hani özel olarak psikiyatri alanında değil, palyatif bölümünde çalışmış yıllarca.


Belki de sen de öyle düşünüyor musun bilmiyorum, yani ölüme yakın insanlarla bu kadar çok çalışmanın getirdiği bir yeni branş mı bu, ne dersin?


Yani merak sanırım Gabor için.


Çünkü anlamaya çalışıyor bir yandan.


Bir yandan da bu Hans Selye ile olan ilişkisi de bence çok değerli.


Çünkü onun stres ve yaşamla ilgili olan o dönem stresi, hatta stres kelimesini ilk konuşan kişi falan yani.


Ama onunla ilgili çok bahsediyor.


Psikoneuroimmünendokrinoloji.


Ama o dönemler, o dönemlere baktığın zaman yani bunlar daha böyle çok çok yeni ve Gabor ilk defa bunları böyle bir araya getirip ne oluyor bunları bir arada bakalım, bütünsel bir yerden bakalım.


Palyatif bakımda olmasaydı acaba bu kadar meraklı bu soruları sorabilir miydi, değil mi?


Şefkatli sorgulama diye çevirebileceğimiz, yani aslında gerçekten hep bir şefkat barındırıyor.


Tıp doktorlarının tersine diyebiliriz.Neyi?


Ama genel olarak sadece bu bütüncül bakışın çok kaybolduğunu hepimiz kabul ediyoruz herhalde tıp dünyasında ne yazık ki.


Ve insani bir yerden değil de tümörü sadece tümör olarak görüp tümörün sahibinin insan olduğunu unutmak gibi bir duygu var.


Sonra başka kitapları da yayımlandı.


Alt başlığı da duygusal stresin bedelleri.


[gülüyor] Çok net anlatıyor hikayemizi zaten.


Birçok hastalık ve insan hikayesi barındırıyor bu kitap.


Bunu baştan söylemek lazım.


Ruhsal birtakım şeylerin nasıl hastalıkları etkilediğini.


Önce onu konuşalım.


Sonra daha derine ineceğiz.


Bilgi olarak çok sevdim kitabı.


Çünkü hem Gabor'un dili çok güzel, çok yumuşak, çok şefkatli, hikayeler çok etkileyici.


Hani şu an belki hikayeleri kitabı bitirdim ve böyle Ayşe'nin hikayesi şu, Fatma'nın hikayesi bu gibi hatırlayamayacağım belki ama hepsi kişide bir şey bırakıyor, bir yerine dokunuyor.


Bilimsel birtakım bilgileri de içine çok güzel yedirmiş.


Kesinlikle öyle.


Ya da sen nasıl özetlersin?


Hatta bu başlarken şeyi söylüyor ya Descartes'in bu Kartezyen düalizm kısmı.


Şimdi biz yeniden bunun ayrı olmadığını, birlikte olduğunu, hatta zihin beden kelimesini de yan yana kullanmış- Evet.


Ayırmamak adına bir arada olduğunu düşünmek adına hem Gabor'un söyledikleriyle hem de bugün Gabor'un bu kitabı yazdığı zamandan bugüne kadar da bayağı değil mi?


Şimdi görüyoruz ki aslında hani böyle korku hissettiğimizde, vücudumuzda böyle terleme, nefesimizde değişiklik, kalp atışlarımızın hızlanması, güvenli hissettiğimizde sakinlik.


Çok bütünsel bir kavram.


O açıdan bu kitabın bunu ön plana koyması bence çok değerli.


Kitap boyunca çocukluk travmaları çok sık rastladığımız kavramlardan diyelim.


Bunlar sık sık karşımıza çıkıyor.


Gabor Maté'nin olaylara hep bu açıdan bakmasının, kendi kişisel geçmişiyle, kendi kişisel travmalarıyla, aslında o da kabul ediyor bunu zaten.


O dönem Macaristan'da doğması ve doğduğu ayın içerisinde bir şekilde Almanya'nın orayı işgal etmesi, annesinden kısa bir süre ayrı kalması, büyüdükten sonra şeyleri keşfetmesi bir parça.


Mesela bende var bu dikkat konusu.


Tabii ki çok doğal olarak çocuklarımda da var diyor.


Bir bebeğin ihtiyacı olan- Bir yere bırakmış çünkü değil mi bir süreliğine?


Ama ondan sonra da zaten öyle bir dönemde anneanne, dede Auschwitz'de ölmüşler.


Sonuçta nesiller arası travmalar da var.


Diyor ki bağırıp çağırırdım kendi çocuklarıma ben de.


Gabor Maté, 1944 yılında Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de Yahudi bir ailenin içine doğdu.


O daha beş aylıkken anneannesi ve dedesi Auschwitz'de öldürüldü.


Teyzesi ise savaş sırasında ortadan kaybolmuştu.


Babası Naziler tarafından ağır şartlarda çalışmaya zorlanıyordu.


Henüz bir yaşındayken annesi onu Budapeşte'nin tekinsiz ortamından uzak tutmak için güvenli olduğunu düşündüğü bir yere gönderdi.


Yeniden kavuştuklarında bebek Gabor öylesine yaralanmıştı ki uzun süre annesinin yüzüne bile bakmadı.


O günlerde tıpkı Gabor gibi birçok bebek beşiklerinde feryat figan ağlamaktaydı.


Ailelerine yapılanlardan haberleri olduğu için değil elbette.


Nefes yerine ailelerinin stresini, hüznünü, mutsuzluğunu içlerine çektikleri için büyük olasılıkla.


İkinci Dünya Savaşını Nazi işgalinde yaşayan Macaristan'da ya da dünyanın birçok yerinde büyük bir mutsuzluk ve güvensizlik hakimdi ne de olsa.


Neredeyse kazandığından fazlasını harcadı plaklara.


Hatta bu bağımlılığı eşiyle arasında hep sorun yarattı.


Nasıl aşacaktı bu bağımlılığı?


Altında ne yatıyordu bu doymak bilmez satın alma isteğinin?


Onun önce hastaları, sonra danışanlarıyla konuşma yöntemi, şefkatli sorgulama fikri de böyle böyle gelişti.


Hem kendisini hem de hastalarını tanıdıkça;


travmasını keşfedip altında yatan yok sayılma, çaresizlik ve öfke duygularını ortaya çıkardıkça...


Ailesiyle birlikte 1956 yılında göç ettikleri Kanada'da British Kanada Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra bir lisede öğretmenlik yaparken aniden hayatını değiştirmeye ve tıp eğitimi almaya karar verdi.


Mezun olduktan sonra yirmi yıl aile hekimliği yaptı.


Yedi yıl Vancouver Hastanesi'nin Palyatif Bakım Bölümünü yönetti.


Kronik hastalıkları ve madde bağımlılığı olan kişilerin bakımını üstlendi ve sorulması gereken asıl sorunun bu insanlar neden bağımlı oluyorlar değil, bu insanlar neden acı çekiyorlar olduğunu vurgulamaya başladı.


Dünyanın zihnimizi şekillendirme biçiminden sorumlu olmayabiliriz ama dünyayı şekillendirecek olan zihinlerimizin sorumluluğunu üstlenebiliriz prensibiyle hareket ederek çeşitli coğrafyalardan birçok insana seslenen konuşmalar yapmaya ve kitaplar yazmaya başladı.


2003 yılında yayımlanan Vücudunuz Hayır Diyor sayı, bağımlılık sorununu odağa alan Aç Hayaletlerin Dünyası'nda biraz önce sözünü ettiğim Çocuklarınıza Tutunun, Normal Efsanesi ve Dağınık Zihinler takip etti.


Bolca insan hikayesi var kitapta.


Ama bu gerçekten çok yoğun, çok fazla.


Eğer birini düşünürsek önce insanlardan söz edelim biraz.


Bunların arasında ünlü insanlar da var, işte ünlü çellist Jacqueline du Pré var, ABD Başkanı Ronald Reagan var, Stephen Hawking var falan.


Hatta Gabor Maté aynı zamanda Prens Harry'nin Yedek adlı kitabı çıktığında televizyonda onunla röportaj yapıp Prens Harry'nin travmalarını da deşen bir adam.


Aslında dur, esas soruyu sormadan şunu da sorayım.


Yani olduğunu kabul ediyoruz.


Ama yine de mesela bir psikolog bunu yapmayı ister mi?


Yani bu doğru bir şey midir sence?


Yani daha önce düşünmediğim bir şeyi sordun.


Şu an sen sorarken palyatif bakımdaki bu kişiler ölüme yakın bir yer, zor bir yer, kolay olmayan bir yer ve sakladıkları çok fazla sır var.


Ee- Ama Prens Harry meselesi öyle değil tabii.


Yani bunlar beni de bu anlamda düşündürttü.


Yani bir tanesi sırların bizi hasta ettiği.


O yüzden bazen bunları söyleyebilmek, bunların hatta yazılması ve paylaşılması çok iyileştirici olabilir.


Ama o kadar hassas bir yer ki.


Çünkü birine güveniyorsun, birine kalbini açıyorsun.


Ve orada o güven, yetişkin parçan diyeyim.


Hani yetişkin parçam bir şeylere karar verebilirken, içerideki o hassas parçaların o heyecanla bazen fazla bilgi paylaşıp daha sonra pişman olabilir.


Ancak sonradan pişmanlık da olabilir.


Mesela buralarda herkesi korumak adına her zaman başından itibaren bunların olmaması taraftarıyım.


Sanırım ben kendim de kişisel olarak çok hassas olduğum için, yani kendi içimdeki küçük parçalarımı da birine güvenle oturup açtığım zaman çok dikkatli olmasını isterim.


Çünkü belki nasıl yazıldığına bakabilirsin, o zaman onay verebilirsin.


Yani araştırmalar olsun, tıbbi bilgiler, biyolojik bilgiler olsun, kişisel hayat hikayeleri olsun her zaman dipnotla referanslarını veriyor.


Yani dediğin gibi heyecanına kapılıp bir sürü şeyi anlatabilir ama sonrasında o artık halka mal oluyor bu sefer.


Nerede olduğu önemli, nasıl olduğu önemli.


Karşıya ne kadar zaman verdiğimiz önemli.


Evet, doğru.


Sonuç olarak dediğim gibi bunu referanslarla da hep destekleyen de bir anlatım tarzı var.


Yahu ben hastaysam bu suç benim mi?


Suçlamak için olmadığını sık sık söylüyor.


Ama yine de bunu doğru algılamak için bu konuyu bir konuşalım istiyorum.


Kolay bir yer değil ama bir yandan da bütün sebebi genlere koyduğumuz anda hiçbir özgürlük alanı yok.


Yani hani kaderim bu ve bunun sonucuna da katlanmak durumundayım gibi bir şey.


Yani genler evet, belki burada biraz Bruce Lipton'ı konuşabiliriz istersen.


Mesela kişisel olarak benim hoşuma gidiyor.


Şöyle, geçmiş travmalarımın beni çok yoğun bir yerden etkilediği bir dönem yaşadım hayatımda.


Ama kendi iç çalışmamı yaptıkça, bunları fark ettikçe kelimeyi hatta çok dikkatli kullanacağım.


Şefkatli bir yerden söyleyeceğim.


Ancak bunun ne kadar şefkatli olduğunu sanırım bilmediğimiz için bu kadar korkuyoruz.


Yani böyle 60'lar, 70'ler o dönemlerde çok acıtan bir yerden yapılmış.


Bu adına da yüzleşme denmiş hatta bu dönemde.


Ama şimdi fark ediyoruz ki konu yüzleşmek değil ya da bu kadar acıtması gerekmiyor.


Sistem kaldırabildiği kadarını alıp onunla bir şeyler yapabiliyor.


Yani şefkatli derken şunu söyleyeyim.


Can acıtmayan bir yerden, ben çok şanslıydım.


O açıdan da bugün kendimi çok şanslı hissediyorum.


Bunların sebebinin genlerim değil de benim kendi geçmişimdeki bir uyumlanma sonucu olduğunu bilmek bana çok iyi geliyor açıkçası.


Evet, böyle baktığında öyle ama hastalandıktan sonra diyelim ki fiziksel bir rahatsızlıktan söz edelim.


Birçok hastalık var kitapta sözü edilen.


Genellikle de otoimmün hastalıklardan söz ediliyor aslına bakarsan.


Onlardan birine yakalanan birinin kendinde sorumluluğu bulması ve bunu nasıl değiştireceği ile ilgili düşünmeye başlaması süreci, kendini suçlaması sürecine de dönüşebilir.


Buna nasıl engel olunabilir'i soruyorum aslında.


Çünkü zaten otoimmüne sebep olan şey bulanık sınırlar.


O yüzden de dışarıya sinir sistemi aslında bir anlamda dışarıda korku objesi olacağına hepsini kendi içine yönlendirince içerideki bağışıklık sistemi de kendi hücrelerine saldırmaya başlıyor- Evet.


Şimdi böyle biri böyle bir bilgiyi aldığında çok rahat.


Her şey benle ilgili.


Çok şefkatli bir yerden bu soruların soruluyor olması gerekiyor.


Onu Gabor çok güzel yapıyor kitapta.


Ama bu kadar güzel yapmasına rağmen hazır olduğumuz yere kadar gidebiliyoruz.


Yani yine de bunları yaparken biraz böyle birtakım farkındalıkları alırken, a ama benim çok mükemmel bir anne baba ilişkim vardı, her şey çok iyiydi, her şey çok mükemmeldi deyip oraya dokunamamak.


Çünkü dokunursam dokunacağım yer canımı acıtır.


Mesela ben, annem benim bağırsak kanserinden öldü biliyorsun.


Ve hep şey derdim, annem empatiden öldü.


Yani empati iyi bir şey, kötü bir şey değil.


Ama empatiyi eğer hep başkaları için, başkalarını düşünerek, başkaları adına yaşamaya sürdürdüğün zaman aslında birazcık da kendine ediyorsun durumu var yani.


Bu da bilimsel olarak ispatlanıyor işte.


Kesinlikle, kesinlikle, kesinlikle.


Ve ee yani o kadar önemli bir soru soruyorsun ki, burası aslında sanırım şöyle başlıyor.


Kişiyi oraya taşımak yerine, yani hani bu senin kendi geçmişindeki bu olaylardan dolayı demek yerine belki önce bir kişiyi dinlemek, kişiyi öyle bir yerden dinlemek ki seni düşünmek durumunda kalmadığı bir yerden dinlemek, şefkatle dinlemek.


Biraz önce söylediğin compassionate enquiry dediğimiz sonuçta yaklaşımı da mesela Gabor'un böyle.


İnanılmaz şefkatli, inanılmaz yumuşak.


Herkes buraya gidebilecek mi?


Her otoimmün hastalığı sonucu yaşadıklarıyla baş edip de herkes iyileşecek mı?


Çünkü diyor ki ya hücrenin beynini biz hep DNA zannettik yıllarca, diyor.


Ama ondan sonra hayır, hücrenin zarı dışarıdan çevreyle etkileşim içerisinde ve oradan aldığı bilgiyle hangi DNA'nın içerisindeki bilginin dışa çıkacağına karar veriyor.


Yani bir bilgisayar metaforu veriyor.


Parmağınla o bastığın klavyedeki düğme de çevre, oraya basmazsan o çıkmak zorunda değil.


Çünkü en azından hani hepimiz şunu düşünebiliriz.


Ya ben bugün hasta değilim ama belki bugün çevreyle olan iletişimiyle genlerimin içerisindeki bazı şeyler ortaya çıkacaksa belki bugünden itibaren bir bakabilirim ya ben hayır diyebiliyor muyum?


Evet, doğru.


Bu yaşadığımız günlere de bir itaf olarak.


Çocuklarım bana öfkeleniyor diye değil, çocuklarım bana yeterince öfkelenmiyor diyerekten endişe ediyorum diyor.


Şu an öyle bir politik ortamın içerisindeyiz ve şimdi bunun bizi hasta ettiğini öğreniyoruz.


Evet, bambaşka bir yerden öfke dansını konuşmuştuk burada Elif'le.


Dolayısıyla aslında öfkelenmenin orada bambaşka bir yerden öfkelenmenin ve öfkemizi serbest bırakmanın ne kadar önemli olduğunu konuşmuştuk.


Aslında Gabor da başka bir açıdan aynı şeyi söylüyor.


Yani öfkelenmek bizim doğal tepkimiz aslında.


Öfke güçlü bir öğrenme.


Yani çocukken öfke can acıttıysa, benim canımı yaktıysa çünkü aile içi şiddet olan bir ortamda büyüdüysem ya da ne bileyim ebeveynlerimden biri ya da ikisi bana bu şekilde davrandıysa o zaman öfke can yakar diye bir bilgim var.


Onun için de öfkeyi bastırıyorum.


Öfkenin can yakmadığını deneyimlemek- Sağlıklı öfke diyebiliriz belki.


O kadar değerli ki.


Yani bugün okulda, işte ne bileyim ortamlarda, genelde yetişkin biri olarak içimde bir öfke olduğunda öyle yumuşacık konuşmaya çalışıyoruz ya.


Hayır, şu an öfkelendim, işte karşımda öğrenciler beni öfkelendiriyor mesela.


Ben de böyleyim.


Sen de benim canımı yakacak mısın?


Aslında o kadar güzel bir fırsat ki orada.


Ya bir dakika ya içimde bir öfke hissediyorum.


O zaman o çocuklar da ha bir dakika ya, öfke başka bir şey de yapıyormuş.


Yani öfkeyi sağlıklı bırakmanın ne olduğunu bilmiyoruz çünkü geçmişten gelen bilgilerimizle.


Dediğin gibi, yani kendi özerkliğini ilan edebilmek, özerk olabilmek ve hayır demek de o sınır koymanın bir parçası aslına bakarsan.


Onun için de bedenindeki öfkeyi önce fark etmen gerekiyor.


Yani içeride bir yerde o duyumsamaları fark etmeye ihtiyacım var.


Ama bir zamanlar onu bastırdıysam şimdi onu tekrar geri gelmesi de bir zaman oluyor.


Çünkü bazı hastalıkların aslında bu da enteresan, kanser gibi, işte otoimmün hastalıkları gibi bastırmasından kaynaklandığını, kalp gibi hastalıkların da tam tersine ekstra temperamandan, ekstra hiddet patlamalarının da üzerinde etkili olduğunu da söylüyor.


O düzeyi ve o orta yolu bulmak da insan için gerçekten hiç kolay bir şey değil aslında.


Stresten uzak durmak da hiç kolay değil çağımızda.


Burada aslında biraz akut ve kronik stresi açmak lazım herhalde.


Yani biz şimdi böyle sanki bambaşka bir şey konuşuyormuş gibi konuşuyoruz ama kitabın içinden konuşuyoruz.


Ben de Nilüfer'i bulmuşken [kahkaha] sürekli soruyorum.


Evet, akut ve kronik stresi biraz açalım derim.


Ya bu HPA aksından da bahsediyor Gabor.


İşte içerideki hipofiz bezi, böbrek üstü bezi neyse oradan kortizolu salgılıyor misler gibi.


Ondan sonra da sistem geri geliyor.


Yine hipotalamusun içerisindeki termostat, o yüzden diyorum, her şeyi bir dengeye gidiyor.


Evet, anlık bir şey.


Ama ya kronik stres dediğimiz şey, yani stres hiç bitmiyorsa.


Hatta şöyle söyleyeyim, dışarıda gördüğüm o bana saldıracak olan ayıdan kaçtım.


Ama geri geldiğim in, ayılar benim ebeveynlerimse korkulacak, yani stresin hiç bitmediği bir sistem düşün içeride minik, minik, minik, minik, minik, minik.


Sistem ister istemez buna bir adapte olmaya çalışıyor.


Ama belki de işte Gabor'un söylediği içe döndürme içeride o sistemin acı çekmesi belki de hatta sinir sistemine baktığımız zaman çaresizlikten de bahsediyor Gabor.


Yani yaşadığımız çevre, yaşadığımız ülke de bizi hasta etmeye çok müsait. Malum.


Çünkü biz akut değil kronik bir stres altında yaşıyoruz diyebiliriz.


Bundan kendimizi sence nasıl koruyabiliriz?


Aslında aile sistemlerinde de kullanılan- Evet, evet.


Esnek dayanıklılığımızı tutabilme kapasitesinden bahsedeyim.


Yani sinir sistemimize o fazla gelme halini bir esneklik tutmaktan bahsediyorum.


Hani bunlar sonuçta araştırmayla gözümüzün önünde olan şeyler.


Ama hepimiz böyle miyiz?


Yani şu an düşünürsek eğer böyle bir geçmişten mi geldik?


Zaten sistemimiz kronik stres, yani bu günlük hayatımızın içerisinde zaten bizim bir kolumuzsa böyle bir ülkenin içinde yaşıyoruz ki bu bizim sistemimizi daha da hasta ediyor.


Burada önemli olan hayatımıza, yani şöyle bir şey.


Yani tuz işte kronik stresimiz diye düşünelim.


İç dünyamı beslemeyi sen bunu yorumla istersen.


Ama bu dikkati tamamen oraya verip onun tadını alıp Gabor Maté'nin farkındalık dediği yere giriyorum burada.


Tek tek, tek tek sinir sisteminin içerisine iyi hissetmenin ne olduğunu yazdırmaktan bahsediyorum.


Yani ay çok iyi hissettim deyip yürüyüp gitmekten bahsetmiyorum.


Çünkü sistem ister istemez kötü hissetmelere gidiyor devamlı.


Mesela seninle şu an konuşurken benimle çok tatlı bir göz teması yapıyorsun.


Yüzündeki gülümsemeyi görüyorum.


Bak şu an yapıyorum bunu [kahkaha] Doğru.


Nefes alış verişim değişti.


Ama birkaç dakikadır zaten bunu yapıyorduk.


Bunları hayatımıza koymak.


Şimdi biz öyle bir durumdayız ki, güzel anlarımızı da suçlulukla geçirir durumdayız.


Aslında bu da bize çok ağır bir şey.


Yani iyi bir an geçirdiğin zaman güzel bir gün geçirdin.


Yaa ben güzel bir gün geçirdim ama işte bak orada çocuklar içeride.


Bilmem ne falan diyoruz kendimize.


Yani öyle bir çizgi ki bu.


Öyle bir coğrafya ki burası.


Kabul edelim ki.


Ve bu düşünceler de tamam, sorun yok.


Kendimle ilgili.


Yani o düşünce ve ben farklıyım [gülme] , o çocuklar ve ben farklıyım.


Buna üzülebilirim- Bunun için bir şey yapabilirim.


Ama o çocukların üzüntüsünün içinde kaybolursam.


Onlar farklı, ben farklı dediğim anda üzülen bir ben var burada.


Onlar için çünkü bir şey yapabiliyorum.


Bir karar verebiliyorum.


Bir seçim yapabiliyorum.


Kaybolmak, işte o geldiğimiz geçmiş var ya.


Fedakarlık denen, aşırı fedakarlık denen...


Fedakarlık kelimesinin içinde bir kişi var zaten.


O zaman da zaten- Aslında özveri de çok anlatmıyor mu mevzuyu?


Şimdi fedakarlık deyince o kadar anlatmıyor ama.


Yani o farklı.


Ben farklıyım ve burada benim ihtiyacım.


Bak bu çok önemli bir şey bence.


Kendimizi bir şekilde farkında tutarak başkalarına yardım etme şansımız, yani birlikte dayanışma şansımız diyelim, yardım etmek demeyelim, dayanışma şansımız gerçekten daha yüksek.


Laura'nın evden kurtulmak için evlendiği ilk kocası iflah olmaz bir çapkındı.


Üçüncü çocuğuna hamileyken Laura'yı hiçbir maddi destek de vermeksizin tek başına bırakmıştı.


Birbirlerinin çocukluk aşkıydılar.


Başka ilişkileri mi vardı?


Diye sordum merakla.


Dört yıl, iki çocuğum ve evliliğe inancım vardı.


Laura gözlerindeki birkaç damla yaşı silmek için mendilini yavaşça gözlerine götürdü.


Bu konuda daha önce hiç konuşmamıştım.


Hâlâ içinizi acıtıyor.


Üzerinden yüz yıl geçti.


Özür dilerim, duygusallaştım.


Duygusallaşmak sizin için ne anlam ifade ediyor?


Sinir bozucu bir şey.


Çünkü hiçbir işe yaramıyor.


Duygusallaşmak, hayatınızda kendinizi rahatsız hissettiğiniz bir durum mu?


Duygusallaşıyorsanız çoğu zaman kötü veya üzücü bir şey olmuş demektir.


Bu durumda niye sevelim ki duygusallaşmayı?


Laura bir açıdan haklı.


Duygularını anlayacak, onu teskin edip yatıştıracak kimse yoksa etrafta, üzüntüyü veya kızgınlığı yaşamak çocuk için hiç de rahatlatıcı bir şey değildir.


Her şeyin katılıkla ele alınması gerekir.


ALS'nin fiziksel katılığı pekala bunların bir sonucu olabilir.


Sinir sisteminin belki de ifade edilmek için, yanıp tutuşan güçlü duyguları bastırmak için sadece bu kadar enerjisi vardır.


Bu hastalığa bilhassa yatkın insanlarda belirli bir aşamada sinirlerin kendilerini yenileme becerisini kaybedebileceğini düşünmek makul gözüküyor.


ALS, kendini yenileme gücünü kaybederek tükenmiş bir sinir sisteminin sonucu olabilir mi?


ALS hastalarının bir grup olarak birbirlerine bu denli benzer olması neden tıp literatüründe hiç işlenmemiş diye soruyordu Cleveland'lı nörologlar Münih'te yaptıkları sunumda.


Belki de bunun temel sebebi, durumun bilimsel doğrulama araçlarından yoksun öznel değerlendirmelere dayanmasıdır.


Yani psikiyatri meslektaşlarımıza göre iyi davranışın ölçümü çok zor.


Araştırmacılar hastaların hayat hikayelerini dinleyip kaydetmek konusunda daha özenli davransa, şu anda gözden kaçan birçok faydalı bilgi ortaya çıkacak belki.


İnsan, dış görünüşünün özünü yansıttığı yanılgısına ne denli samimiyetle kapılırsa kapılsın, iyi insan görüntüsünün altında öfke ve keder yatmaktadır.


Annem hâlâ hayatta ve ben onu çok seviyorum, diyordu iki yıl önce ağabeyine ALS teşhisi konan bir kadın.


Fakat annem çok baskıcıdır, iş duyguları anlamaya gelince yüzeyseldir.


Başkalarının ihtiyaçlarına ve isteklerine karşı duyarsızdır.


Kendi kişiliğinizi oluşturmanıza izin vermez.


Annemle yaşarken kendi kimliğinizi bulmanız çok zordur.


Abimin hastalığına bakınca hepimizin bağımsız bireyler haline gelmek için üzerimize düşeni yaptığımızı düşünüyorum.


Güçtü fakat başardık.


Abim dışında.


O bir biçimde bunu başaramadı.


En son yanına gittiğimde, ki şu anda ben kırk dört, abimse kırk altı yaşında, annemden nefret ediyorum dedi.


Ama yine de içimizde anneme karşı en iyi davranan odur.


Anneme gider, ALS hastası olduğu için zorlukla yürüyor.


Ona çorba götürür.


Annemin yanında uslu, küçük bir çocuk olur.


Benim hiç olmadığım, onun hep olduğu iyi küçük çocuk.


Her birimiz için stresin tanımı bir kişilik yapısı, hatta bir kişisel tarih meselesidir diyor.


Biraz önce konuştuklarımızla çok bağlantılı ama bu cümleyi de belki sen bir, bir iki kelime etmek istersin bu cümle üzerine.


Yani nasıl bir geçmişten geliyoruz?


Stresi şimdi, yani yeni dönemde böyle üçe de ayırıyorlar.


Pozitif stres, negatif stres ve toksik stres gibi.


Böyle mahvoluyorum, dibe vuruyorum vesaire ama bir şekilde hayat devam ettiriyorum.


Çünkü bununla yalnız değilim.


Başka insanlar var.


Beni tutan, paylaştığım.


Toksiğe gittiğimde artık sinir sistemime bir tehlike olarak gelmiş ve baş edebileceğimden daha fazlası olan bir stres var.


Şimdi geçmişimde hangi stres var, hangisi daha fazla, hangi stresten geri geliyorum?


Bugünüme ne etki ediyor?


Çocukluktan başlayarak, aslında belki çocukluğun öncesinden bile başlayarak senin alanlarına [kahkaha] girebiliriz.


Hamilelikten, yani karında olduğumuz andan başlayarak da söyleyebiliriz.


Hastalıkların bedenimize gönderilen birer mesaj olduğunu da söylüyor aslında Gabor Maté.


Aslında bedenimizi dinlemek meselesini konuşalım istiyorum.


Ya da aşık olduğumuz zaman karnımızda kelebekler uçuşmaz mı?


Yani bütün bunları, iyi olanları dinlerken kötü olanları da dinlemeye başlamanın, dinlemek derken de hani çılgınca dinlemek değil tabii, o da tehlikeli bir şey de.


Size bir mesaj geliyorsa bedenden, bunu da duymanın aslında çok önemi var sanırım.


Ve biraz önce söylediğimizi çok güzel bir yerden açtın, iyi hissetmek dediğimiz şey.


Çünkü önce bedenimdeki kötü hissetme duyumsamalarıyla hayata başlayamam.


Biraz önce senle konuşurken de şu an bile yani her dikkat verdiğim anda bedenimdeki iyi hissetme duyumsamasının ne olduğu hakkında bir farkındalığım oluyor.


Nefesim mi değişti?


Kalp atışım mı değişti?


Ondan sonra zaten kötü hissetmeye risk alabileceğiz.


Bunun da sebebi şu, küçücük bir bebekken zor duyumsamalarla baş edemem.


Haa, yani geliyor ve geçiyor o zor duygu.


Böyle şeyler yapınca da iyi hissetme duyumsaması da sisteminde iyi gelir.


Ve yetişkin olduğunda da o zaman iyi duyumsamaların ne olduğunu bilirsin.


Bunları hayatına bol bol katarsın-Zor duyumsamalarla da baş edersin.


Onlardan korkmazsın.


Şimdi bizim konuştuğumuz konu böyle bir geçmişten gelmeyenlerimiz için.


O zaman iyi hissetme duyumsamasına gitmek bile korkutucu oluyor şu bilgi o yüzden Gabor'a teşekkürler bu kitabıyla da.


Geçmiş ve bugün.


Ama başka bir şey yapabilirim.


Risk alabilirim ama riski iyi hissetme ile alayım önce.


Ama aynı zamanda Gabor Maté şunu da söylüyor.


Kanseri ve diğer otoimmün hastalıklarını birer medeniyet hastalığı olarak tanımlaması da önemli bence.


Yani aslında hani genler değil sadece, bizim kendi geçmişimiz değil sadece.


Biraz önce konuştuğumuz gibi aslında yaşadığımız toplumlar, dünyanın gittiği yer falan da mesela şöyle de bir cümlesi var.


Ekonomik kalkınma seviyesi ne kadar yüksek olursa duygusal gerçekliklerimize karşı daha çok uyutuluyoruz diyor.


Yani ekonomik düzey eğer problemliyse bunun da hastalıklarla olan etkisini biliyoruz şimdi.


O yüzden çok değerli bir cümle bu.


Yani nasıl bir ortamda yaşıyorsun?


Bulunduğun mahallenin içerisinde çatışma var mı?


Bunların hepsi evet etkiliyor kesinlikle.


Evet, bir de şey de etkiliyor herhalde.


Hani nasıl mücadele edeceksin bununla derken, bağlılık, belki de ona bağlantı desek daha doğru.


Bağlılıktan daha doğru bir kelime, bağlantı sanki.


Ve sanki bu gelişmeler, bu medeniyetin ekstra gelişmesi, işte sosyal medyasından tut, uzaktan, her şeyin uzaktan oluşu, birebir yüzyüze ilişkilerin azalması ve sanki sosyal medyadaki arkadaşını gerçek arkadaşın sanman gibi, aslında tüm bunların biraz bağlantı eksikliğine gittiğini de söyleyebilir miyiz?


Ve bağlantının birilerine bağlanmanın, kalpten bağlanmanın öneminden de söz etmek gerekir herhalde.


Zaten bebeklikten itibaren ilk olan bağlanma dediğimiz ve Gabor şeyden de bahsediyor ya yan yana ayrılık.


Bu bağlantının olmaması demek sadece etrafımızda hiç kimsenin olmaması demek değil.


Ama bağlantı var mı, bağlanma var mı?


Ve bunun da senin söylediğin gibi, belki bu modern hayat ve modern koşturmaların içerisinde kaybettiğimiz bir yer olduğunun da altını çizmemiz gerekiyor.


Karşılıklı birbirimizi duyuyoruz, dinliyoruz.


Çünkü ben etrafta sen de çok görüyorsundur, bebeğini emzirirken ebeveynin bir yandan telefonuna bakıyor olması.


Yani bağlılık, bağlantı dediğimiz kelime daha ilk başta bebekle ebeveyn arasında başlayan, bebekle etrafındaki kişilerle başlayan, bunun ne olduğunu ilk orada görüyoruz.


Bunu burada öğrenmediğimiz zaman, daha sonra da işte böyle duygusal olarak bastırılmış, ilişki kuramayan, yalnız kişilerden bahsetmeye başlıyoruz.


Bizim canımız, şefkatli Gabor amcamız Antik Yunancada yara anlamına gelen travma kelimesini başımıza gelen şey olarak değil, başımıza gelen şeyin sonucunda içimizde oluşan duygular olarak tanımlıyor.


Travma, kafama aldığım darbe değil yarattığı sarsıntıdır diyor ve bunun iyi bir şey olduğunu da ekliyor sözlerine.


Eğer benim travmam annemin beni yabancılara vermesi olsaydı bundan kurtuluş olmazdı.


Ama yaram bu olayın sonucunda kendimi bir insan olarak değersiz, sevilmeye layık görmemem olduğuna göre her an iyileşme şansına da sahip.


Çocukluk neşeli bir dönem ama bazen farkında olmadan yaratılan yaralar egemen oluyor işte.


Ya da şöyle mi söylemeli?


Göz önünde yaralar olması gerekmez.


Yani bebekliğimizde annemizden ayrı kalmak zorunda kalmasak da, bir akrabamızın tacizine uğramasak da ölümler ya da terk etmeler ile yalnız bırakılmasak da yaralar açılabilir benliğimizde.


Gabor amcamız büyük T'li ve küçük t'li travmalar diye adlandırıyor bu ayrımı.


Bir çocuğa sadece kötü şeyler yaparak değil, ihtiyaçlarını karşılamayarak da zarar verebilirsiniz.


Ve büyük bir dürüstlükle ekliyor, kendi babalığımdan biliyorum.


Ah ne zor bir iş şu anne babalık.


Ama şu da bir gerçek ve Gabor Maté de öyle düşünüyor.


Çocukluk travmalarının arkasına sığınarak bir hayat geçmez.


Yetişkinlik kendi sorumluluklarını almayı da gerektiriyor.


Diyor ki bizim bilge amcamız, tüm travmalar şefkatle tedavi edilmelidir.


Ancak bu kişisel sorumluluk almamak için bir mazeret olamaz.


Bence değindiği bir diğer önemli konu da travmanın kişisel düzeyde var olmasına rağmen toplumsal alandaki varlığını da gözden kaçırmamamız gerektiği.


Çoğu durumda travma nesiller boyu sürer.


Kendi içimizde çözemediğimiz şeyleri çocuklarımızda yaşarız.


İyileştirilmeyen travma hayatımızı etkiler.


Kendimiz hakkında nasıl hissettiğimizi, dünyayı nasıl gördüğümüzü, neyin bizi tetiklediğini, kendimiz hakkında neye inandığımızı, kurduğumuz ilişkilerin türünü ve kronik hastalıklar şeklinde ortaya çıkar.


Kişisel ya da toplumsal geçmişimizde görmezden gelerek üstünü kapatmaya çalıştığımız her şey içeride bir yerde, bir insansa söz konusu olan onun ruhunda, yüreğinde, bedeninde, yok eğer bir toplumsa ona ait her bireyde, kurumda, sokakta, evde, mecliste tıkır tıkır sinsice işlemeyi sürdürüyor ve hasta ediyor.


Bazen insan bedenlerini, bazen toplum yaşamını.


Biliyorum Gabor amca, sen bu kitabı insanların sağlığı için yazdın ama ben şu günlerde toplumların sağlığını da düşünmeden edemiyorum işte.


Birbirinden bağımsız ele alınabilir mi ki bu ikisi?


Kitaptan birkaç cümle okuyacağım.


Yine fikirlerini merak ediyorum.


Küçük bir çocuk ailenin yaşadığı utancın bilişsel olarak farkında olmasa da stresli aile sisteminin yaydığı negatif ruhsal titreşimlerin tümünü duygusal olarak emmekteydi.


Ne kadar güzel, ne kadar güzel.


Şunu düşünüyorum.


Bir aile düşünelim.


Biraz önce anne babayla kavga etti diyelim ve o kavga sırasında sesler yükseldi.


Kavga sırasında beden dilleri değişti.


Pek çok şey oldu ve bunun o enerjisi, o zorlanması bebeğin çocuğun sinir sistemi için çok fazla ve sinir sistemi buna iniyor.


Bir yetişkin olarak o anne gidiyor işte kırılmış bardakları temizlerken baba da oturuyor gazetesini okuyor ve hiçbir şey yokmuş gibi hayat devam ediyor.


Çünkü bir şey oldu ve kimse ona bunun ne olduğunu da söylemiyor.


Ya hiç mi bağırmayacağız, hiç mi böyle bir şey olmayacak?


Benim de sesimin yükseldiği bir sürü zaman oluyor hayatımda.


Ama daha sonra, öyle bir olaydan sonra, biraz önceki örnekteki anne ya da baba ya da birlikte gelip biraz önce bizim sesimiz yükseldi, sen biraz korktun, ne yapacağını bilemedin diye işte HPA'ya bakıyoruz şimdi.


Ne oluyor?


O sinir sisteminin orada çaresizce sıkışıp bütün o utancı emmesi yerine bunu bir anlam kazandırıyor.


Benimle ilgili değil sadece, benim suçum değil.


Ondan sonra belki o bebek ağlayarak onu dışa vurduğu için, yani o çaresizliğe gitmediği için hayat devam ediyor.


Onun için burada da sırların olmaması diyelim.


Belirsizlik olmaması.


Negatif düşüncenin gücü desem.


Hep vurgulanan, rolü büyütülen pozitif düşüncedir ya.


Evet, çünkü pozitif düşünce, pozitif düşünce deyip negatif sanki hiç yokmuş gibi olup aynen duygusal bastırmaya devam ediyoruz.


Onun söylediği de neyse, yani içerdeki o inançlar, negatif düşüncelerim, zorlandığım duyumsamaların bunların hepsine bir dikkat verebilir miyim?


Yani bunları görmezden gelmekten değil de bunların burada olduğuna-- çünkü bunların içinde kaybolmaktan bahsetmiyoruz.


Ama bunların var olduğu, hatta bir sonraki kelimesi de kabullenmek diye bir kelime.


Kabullenmek demek de şey değil.


Bunların var olduğuna bir tanıklık etmek diyelim.


Negatif düşünce deyince aslında kabullenmenin ötesi bir şey.


Evet, yani şöyle bir şey.


Ya da diyorum ki ya benden bir halt olmaz [kikirder] .


Daha da abartayım yani.


Şimdi normalde pozitifte şöyle diyoruz.


Şimdi ne oluyor bak.


Yeni bir yük veriyorsun.


Benden bir halt olmaz geldiğinde benden bir halt olmaz düşüncesi.


Yani o negatif düşünce orada oturduğunda sonra zamanı geldiğinde hiç acelesi bile yok.


Ama şu olmaya başlıyor.


Bütün gününü belki bunlarla geçirirken, şimdi bunların hepsi böyle bir köşede oturuyor.


Sonra belki bunlarla bir sohbete başlıyorsun.


Kimsin, nereden geliyorsun, neden geldin?


O orada oturup çay içerken şunu da soruyorsun.


Teşekkür ederim ya.


Belki bu düşünceyle kendimi o ailede korudum.


Şefkat bu işte.


Evet, zaten genellikle de anlattığı hikayelerde öyle bir şey var.


Herkes aslında içlerine doğduğu aileyle başa çıkmak için, orada var olmak için, hayatta kalmak için böyle bir şey geliştiriyor.


Bir çeşit savunma mekanizması geliştiriyor.


Aslında öfke için de şöyle bir şey diyor Gabor Maté.


Öfke, daha doğrusu bir başkasından alıntılıyor bunu.


Tabiat Ananın bizlere küçücük bir çocukken verdiği hakkımızı savunup ben önemliyim deme enerjisidir.


Ona da çok güldüm.


Ben hiç öfkelenmem, onun yerine vücudumda tümör yaratırım diyor.


Şimdi öfkeye çok övgü gibi düzlük gibi oldu ama herhalde doğru anlatıyoruzdur öfke derken neyi kastettiğimizi.


O yüzden çok sağlıklı bir duyumsama aslında.


Tabii ki iki yaşındayken o öfke o kadar hızlı geliyor.


Kendimi yerlere atıyor, öfke nöbeti geçiriyorum vesaire.


Ama burada bunun termostatı da ebeveyn.


Orada nasıl davrandığı, orada seçim şansı, orada seni nasıl kucakladığı, oraya nasıl dikkat verdiği.


Ve aynı zamanda sadece sana nasıl davranıldığı değil, evde herkes öfkelendiğini yapıyor.


Yani buralarla öğreniyoruz öfkeyi ve zamanı geldiğinde de kendi öfkeni fark ettiğinde karşıya hayır, bu benim için doğru değil, bu benim için böyle değil diyebiliyorsun.


Yani ben buna öfkelendim ve bunu istemiyorum demek de bir öfke yansıtma biçimi.


Yani sen bana yanlış davranıyorsunu, sen bana yanlış davranıyorsun diye bağırmadan da söyleyebilirsin.


Seçtiğin cümleler ve ses tonuyla.


Ama bütün bunlar işte önce bedende bu duyumsamaları fark etmekle başlıyor.


Çünkü duyumsamaları hayatım boyunca bastırdıysam öfkelenmiyorum zaten.


Farkında bile değilim sınırlarıma girildiğinin.


Yani çünkü ilk defa hastalıkla bedeninde bir şeyler duyumsamaya başlıyorsun.


Ama yine de, yine de herkese temenniyim hasta olmadan fark edelim.


Ben de büyük oğlumla sizin Barbara'yla anlattığınızda çok benzer bir etkileşim içerisindeyim.


Bir gün bana, "Baba, sen nerede bitiyorsun, ben nerede başlıyorum bilmiyorum" dedi.


Bu kadar net.


Çocuklarımın bana öfke duymasından endişelenmiyorum.


Yeterince öfke duymamasından endişe duyuyorum.


Barbara'nın son altı ayında nihayet gördüğünüz şey aslında onun sınırlar çekmeye başlamasıydı.


Hayır diyordu ve içinde bastırdığı öfke su yüzüne çıkıyordu. Doğru.


Ben bunu böyle algılıyorum.


Kansere ve bütün bu hastalıklara yakalanmış insanlar hayır demek ve öfkelerini ifade etmek konusunda güçlük çekiyor.


Öfkelerini bastırma veya olsa olsa alaycı bir üslupla ifade etme eğilimi gösterirler fakat hiçbir zaman doğrudan dile getirmezler.


Bunun kökeninde çocuklukta ebeveynle ilişki kurma, ilişki konusunda çabalama ihtiyacı yatmaktadır.


Öyle sanıyorum ki Barbara sizinle ilişki kurmak için çok çaba sarf etmişti.


Çok üstü kapalı bir şekilde bundan bahsettiğini hatırlıyorum.


Bir şeyler olup bittiğini söylemiş fakat bu konuda benimle çok fazla konuşmak istememişti.


Çok içine kapanıktı.


Ben onun için tümüyle yabancı biriydim.


Bana açılmaya hazır değildi.


Açılmak onun için kolay bir şey değildi.


Son aylarda gidip onunla birlikte tüttürmemi istiyordu benden.


Böylece gevşeyip konuşabiliyorduk, diyor Betty.


Nasıldı peki?


Çünkü kendisi hakkında konuşuyordu.


Fakat işte burada beni ziyarete geldi dedi.


Kanseri bedenime ben davet ettim dedi.


Dehşete kapıldım.


Barbara, anlamıyorum ne dediğini diye tepki verdiğimi hatırlıyorum.


Çünkü ben bunu kendi hayatımın bir parçası olarak deneyimliyorum ve sen de bunun bir parçasısın anne.


Kansere yakalanmamda senin de bir payın var, dedi.


Biliyor musun bir şey daha var Gabor.


Ölmeden önceki gece birisini görmüş, onu almaya gelen bir adam olduğunu fakat adama henüz hazır değilim dediğini söylemişti.


Sonraki gece bana o adamı çağırın gelsin dedi.


Hangi adamı doktoru mu çağırayım diye sordum.


Hayır, beni almaya gelen adam henüz hazır olmadığımı söylemiştim ona dedi.


Artık hazır olduğunu söyledi.


Ondan birkaç saat önce hasta olmaktan yıldıysa daha fazla direnç göstermesi gerekmediğini söylemiştim ona.


Benim tamam dememden sonra bu adamdan bahsetti.


Artık hazır olduğunu söyledi ve o sabah saat sekizde gözlerini yumdu.


Hiç Küller Ross okudunuz mu?


Eşlikçilerden bahseder hani, ölürken bizi almaya gelenler.


Çok tuhaf geldi bana.


Tüylerim diken diken oldu.


Neden tuhaf geldi?


Ne yani ölüm meleği diye bir şey olduğunu mu kastediyorsunuz?


İlla öyle bir şey mi olmak zorunda?


Zihin bir deneyim yaşıyor ve bizler onu bir imgeye dönüştürüyoruz.


Fakat zihin onu sadece düşünceler ve imgeler olarak deneyimleyebiliyor.


Betty'nin son bir sorusu vardı.


Ben de kendime aynı soruyu sormak zorunda kaldım.


Çünkü kendi ızdırabımızı göremiyoruz.


Yani böyle yüreğine dokunan.


Gabor'un işte dizinden ameliyat olup bakımevinde annesine gittiği hikayesi var.


Bu kadar belki kendisiyle çalışıp bu kadar buraları fark etmiş olmasına rağmen bunun ne kadar zaman aldığını görmek adına sanırım bana iyi geldi.


Anneme bakımevinde giderken bir baktım yalpalamadan yürüyorum.


Oysa yani ameliyat olduğumu biliyor ve hani bununla baş edebilir annem.


Ama nasıl içeride otomatik bir yer.


Mesela bu beni nedenini bilmediğim bir şekilde çok etkiledi [gülme] .


Hoş, nedenini de açıkladın bir parça ama [gülme] Böyle kendisiyle ilgili hikaye gibi de birçok hikaye var zaten içeride de.


Bir de böyle çok başarılı görülen-- beni de çellist Jacqueline du Pré'nün hikayesi çok etkiledi.


O üzerindeki yükü ancak hasta olduğu zaman bırakabilmesi.


Yani öyle bir yük var ki üstünde, o yükü ancak hasta olduğu ve bunu, bunu bir şekilde memnun olması neredeyse tırnak içinde.


Yani bu hikaye bana şeyi de düşündürttü.


Çok başarılı işinde olan birine baktığımda aa ne kadar işte doğru, kendisi için doğru işi bulmuş diye düşünürken, o işin bile bir yük olabileceğini görmek, değil mi?


Bir yandan da aslında tam bir sürü efsaneyi yıkan bir şey.


Yani işlerinde başarılı olan insanların her şeye rağmen nasıl başarılı olmuş efsanesini de yıkan bir şey.


Aslında onların da bir insan olduğu ve içlerindeki o korkunç boşluğu doldurmak için de belki bu kadar başarılı oldukları meselesini düşünmek, biraz böyle insanda şefkat de uyandırıyor gerçekten.


Ve öyle bakmak lazım belki de her şeye biraz, insanlara yani.


Biraz şefkatli olacağız.


Çünkü ondan bir parça bahsediyor ama daha sonra kitaplarda daha çok bahsediyor.


Kitabı yazdığında daha yeni konuşulmaya başladığı bir dönem.


Şimdi <|hi|>Fellitti diyerekten bir doktor.


Ve bir süre sonra fark ediyor ki bu obezite kliniğinde başarılı oluyorlar.


Fakat maalesef daha sonra bu insanlar hayatlarında tekrardan kilo alıyorlar.


Yani geçmişte özellikle cinsel taciz yaşamış olan kişilerin bugün bir koruma mekanizması olarak o kiloyu aldığı ve çok enteresan hikayeleri var.


Yani daha büyütmemiz lazım.


Ve o dönemlerde Permanente'nin içerisinde böyle bir sağlık modeli içinde on yedi bin küsur kişiyle bir araştırma yapıyorlar.


İnanılmaz büyük değil mi rakam?


Ve bunlara on tane soru soruyorlar.


İşte beyaz yakalı dediğimiz kişiler.


Ve bir bakıyorlar bunların içerisinde on tane soru sordukları soruda.


İşte geçmişte taciz oldu mu?


İnanılmaz bir bilgi aslında.


Yani geçmişteki nasıl bir ailede büyüdüğümüz ve başımıza neler geldiği bugün bayağı fiziksel olarak sağlığımızı etkiliyor.


Yani bütünsel bir bakış içerisindeler şu an.


Fazla da bu konuda bir araştırma da yapılmıyor.


Ama bugün bizler bunlarla ilgili bilgileri en azından paylaşırsak, yani şimdi Gabor bir parça paylaşıyor burada ama.


Hani biz şu an bunları paylaşıyor olursak, hani geçmişte yaşadığım konular bugünkü fiziksel sağlığımda önemli.


Okey, bunun için bir şey yapabilirim diyerekten de bir güç veriyor bana.


Hastalıklar için, doktorlar için, hepimiz için.


Evet, burada sanırım aslında Gabor'u okumasını tavsiye edeceğimiz kişiler, hastalardan çok doktorlar olması gerekiyor gibi geldi bana.


Çünkü benim çok yakın bir arkadaşım şu anda kanserle mücadele ediyor demiyelim.


Ve şunu görüyorum.


Bırak beden zihin bütünlüğünü.


Kanser olan organla diğer organa bakan doktorla öbürü organa bakan doktorun arasında bile bir bütüncül bakış yok.


Yani bırak ruhu ve zihni, bedene bile bütün bakılmıyor gibi hissediyorum.


Ve bu çok rahatsız edici bir şey aslında.


Hani sana ne oldu?


Senin başına ne geldi?


Yani birkaç dakika bile ayırsa, seni bir dinlese, bir temas yapsa.


Yani bir hastane sisteminin içine düştüğüm anda direkt organa bakıyoruz.


Başka hiçbir şey yokmuş gibi.


Ve tedaviyi de sadece işte kemoterapi, ışın, ameliyatla sınırlıyoruz.


Aslında belki de hastalıkların hepsinde bir psikolog, psikiyatr demeyeceğim çünkü çok antidepresan kullanımı var ama konuşma ihtiyacını karşılayacak hemen hemen kimse yok gibi yanlarında insanların diye düşünüyorum.


Allah'tan Türkiye'de dostluklar yine fena değil.


Yani senin bir meselen var ve bu yüzden hastalığın tetiklenmiş olabilir, ilerlemiş olabilir.


Evet, şefkat diyeceğim gene.


Evet [gülme] meseleyi ortadan-- ortaya koyduktan sonra bütün aile, bütün arkadaş ortamı, bütün bir sistem, sistemsel bakış açısı işte.


Çünkü o zaman cesaret gösterebiliyorum oraya bakmaya.


[gülme] Nasrettin Hoca böyle dışarıda- Işini kaybetmiş- Karanlık bir lambanın altında kaybettiği anahtarını aramaya başlar.


Bir noktadan sonra nerede kaybettin?


Evde kaybettim der.


Çünkü burada ışık daha iyi diyerekten.


Yani biz hep dışarıda, ışığın olduğu yerde aranıyoruz.


Aslına bakacağımız yer o bulanık, karanlık olan kendi içimiz.


Hepimizin bir arada yapacağı, belki ışığı da böyle getireceğiz kendimize, birlikte.


Ama nerede arayacağımızı belki de bileceğiz.


Belki de aslında en başa dönecek olursak, daha doğdukları andan itibaren çocuklarla iletişimimizi, bağımızı, bağlantımızı da sıkı tutmamız da lazım ki kendimizin geçmişi ne olursa olsun belki de.


Tabii toplum da zor, her şey zor.


Ama yine de bu konuda farkındalık diyelim, farkında olmak, biraz bu konularda düşünmenin öyle ya da böyle bir faydası var diye düşünüyorum ben.


O yüzden de vücudunuz hayır diyorsa o anlamda da bence güzel bir kitap kesinlikle.


Biraz da üslubundan aslında söyledin, bütün ne kadar biyoloji, tıp bilgisi verirse versin, ne kadar akıcı olduğunu söyledin ama üslubuyla ilgili daha başka bir şey de söylemek ister misin Gabor'un?


Yani sanırım şunu söylemek isterim.


Gabor'u dinlerken de öyle, kitabı okurken de öyle.


Okuması kolay değil gibi ama bir yandan da okuması ne kadar kolaydı.


Ama bir yandan da okurken de dikkat etmek gerekiyor.


Yani bana dokundu, ailemden birileri, onlar adına bana dokundu ve şeyi de fark ettim yani bedenimde hissettim bunları.


Burada sadece ne yapacağını bilmek gerekiyor.


Bir de şeyi dengesini çok iyi buldum ben.


Ama hemen bilgiden sonra bir insan hikayesi anlattığı için onu çok iyi dengeliyor.


Yani o insan hikayesine geçiyorsun ve o bilgi bombardımanının sana bir hani zorlaştırıyorsa okumayı öbürü kolaylaştırıyor.


Genel olarak iyi.


Küçük şeyler var benim de gördüğüm.


Ama işte hani derler ya, "Gecenin en karanlık anı, şafağa en yakın anıdır" diye.


Umarım bütün bu hüzünlü hikayeler hepimizde birer ışık yakar, hayatımızın geri kalan yolculuğunu aydınlatır.


Gabor Maté'nin de ömrü boyunca yapmaya çalıştığı şey tam da bu olmuş sanırım.


Karşılaştığı kişilerin hayatlarının kalan kısmında küçük de olsa bir ışık yakmak.


Anlattığı bütün o insan hikayeleri hüzünlü olduğu kadar tam da onun istediği gibi şefkatle bakmayı öğretiyor insana.


Şefkatin gücünü hatırlatıyor, şefkat ihtiyacımıza şefkat gösterme yetimizi katmamız gerektiğine dair bir uyarı sinyali gönderiyor.


Bedenimizi dinlemek.


Hani derler ya ay çok dinleme kendini, yoktur bir şey diye.


Çok da doğru değildir belki bu uyarı.


Takıntı düzeyine çekmediğimiz sürece bedenimize kulak vermek, hayatın akışını değiştirebilecek bir güç olabilir.


Karnımızda uçuşan kelebekler birinden hoşlandığımızın habercisiyse, birini gördüğümüzde kasılan mide kaslarımız da tehlikeyle karşı karşıya olduğumuzu haber veriyordur belki.


Size komik bir anımı anlatayım mı?


İsim vermeyeceğim.


Çok hevesliydim.


Yani oluyordu bu iş.


Fakat iş bana o kadar cazip geliyordu ki görmezden geldim birlikte geçirdiğimiz saatler boyunca.


Hatta olumlu özelliklerine odaklanmaya çalıştım.


Bana da çok olumlu yaklaşıyordu.


Toplantı bitip ayrıldığımızda arabama bindim ve evimin yolunu tuttum.


Ama bir süre sonra müthiş bir mide bulantısıyla kenara çekmek zorunda kaldım otomobili.


Ve işte şimdi buradan adı adınca söyleyemeyeceğim o malum eylemi yaptım ister istemez.


İçimde sıkışıp kalan olumsuz his dışarı çıkmıştı diyelim kibarca.


Sonra çalıştım o kişiyle ve kısa süre sonra işi bırakırken hatırladım ancak o ilk günü.


Hissetmiş ama görmezden gelmiştim.


Sonra çeşitli örneklerle güçlenmişti olumsuz duygularım.


Hoş, iyi ki görmezden gelmişim.


Çünkü başka kapıları açtı.


Ve izninizle burada kendime olumlu bir puan da vermek isterim.


Zamanında bitirmeyi bildiğim için olumlu bir deneyim olarak kaldı aklımda o iş.


Yürümeyen bir ilişkiyi sürdürmeye çalışmadım.


Birçok olumsuzluğu göze alarak ben yokum diyebildim.


Kişisel bir hikâye anlattım diye kızmamışsınızdır umarım.


Yoksa ooooh bir de ben kuruturdum içinizi.


Şaka bir yana, hayat zor.


Biz de kendimiz için zorlaştırıyoruz bir miktar, kabul edelim ki.


Kendimizi tanımaya çalışarak daha huzurlu bir hayata erişebiliriz belki de kim bilir?


Vücudunuz Hayır Diyorsa çok hüzünlü hikayeler barındırıyor, evet, ama bir yanıyla da gerçekten umut aşılıyor insana.


Ayrıca kitabın sonunda yedi altın anahtar da teslim ediyor okurunun eline.


Bir reçete gibi değil de, bir düşünme yöntemi olarak.


Kitabın kişilere bu anlamda yarar sağlayacağına yürekten inanıyorum.


Ama toplumsal düzeyde düşünmekten de vazgeçmek istemiyorum.


Vücudunuz Hayır Diyorsa'ya bir ülkenin gözünden bakmadan edemiyorum.


Çünkü birçoğumuzun bedeni de, zihni de, mantığı da, duyguları da hayır derken bazı şeylere nasıl olur da atlarız işin bu yönünü?


Travmalarımızı tanımakla başlasak hep birlikte ortak travmalarımızı küçük t'lerimiz ya da büyük T'lerimizle kabullensek gerçeğimizi bir adım atmış olur muyuz?


Daha huzurlu bir toplum olma yolunda.


Körleştirmeden algılarımızı, öfke duyduğumuz olaylara karşı bastırmadan tepkilerimizi bağımsız bireyler olarak çekebilsek, sınırlarımızı net bir şekilde daha da sıkı bağlar kursak birbirimizle.


Dinlenmese de tehlikeli olsa da artık sözümüzü söyleyebilsek, itirazlarımızı dile getirsek, dümeni hep yaratıcılığa kırsak, Ursula K.


Le Guin'e de selam edelim buradan.


Yapabilir miyiz?


Yapsak ya.


Çünkü sizi bilmem.


Benim bedenim de zihnim de hep hayır diyor bu aralar.


Bölümümüzün esas kızı Vücudunuz Hayır Diyorsa, Duygusal Stresin Bedellerini Defne Orhun'un çevirisiyle İletişim Yayınları'ndan okudum.


Gabor Maté'nin, Nilüfer'le benim önayak olduğumuz Çocuklarınıza Tutununla başlayan Hepkitap macerası da Normal Efsanesi ve Dağınık Zihinlerle aynı yayınevinin çatısı altında sürüyor.


Bölüm konuğumuza sevgili psikolog arkadaşım Nilüfer Deveci gildi.


Terapist, danışman, eğitimci, konuşmacı, rehber ve yazar o.


Işığın Yolu, kurgu ile kurgu dışının sınırlarında dolaşan, gönülden inandığı doğal ebeveynlik konusuna bir hikâye anlatarak eğilen ve çok sevilen bir kitap oldu.


Henüz okumayanlar Storytel uygulamasından Ceyda Düvenci'nin sesiyle dinleyebilirlerdi.


Nilüfer'e Ben Okurum davetime ikinci kez evet dediği, o tatlı, yumuşak üslubuyla Gabor'un anlattıklarına kendi bakış açısını da katarak bizi aydınlattığı için çok teşekkür ediyorum.


Çünkü bugün yaşadıklarımız kaderimiz değil.


Evet, Ben Okurum'un bir bölümünün daha sonuna geldik.


Ama malum, okuma serüvenimizin sonu yok.


Bana kitap ve konuk önerilerinizi yazmak isterseniz e-posta adresim benokurum2020@gmail.com.


Ben de size zaten çok dinlenen bir bölüm ama belki gözden kaçıranlar vardır diye Viktor Frankl'ın çok sevilen kitabı İnsanın Anlam Arayışı'nı akademisyen Sezgi Durgun'la konuştuğumuz bölümü önermek istiyorum.


Frankl bizzat Nazi kamplarında yaşamış biri ve yaşadıklarından öğrendiği çok şey var.


Sezgi'yi de Nilüfer sayesinde tanımıştım hem.


Neyse, kimsenin şefkatli Gabor amcamızdan rol çalmasına izin vermeyelim.


Son söz elbette vücudunuz hayır diyorsa da.


Robert artık aşırı taleplere hayır diyebilme becerisini geliştirmiş durumda.


Ne ilginçtir ki, tesadüf değildir belki de bütün kaburgalarını ve omurlarını eriten ankilozan spondilite hastalığının kendisine duygusal ifade konusunda hiç umulmadık bir fayda sağladığını düşünüyor.


Öfkemi ifade etmek konusunda diğer insanlara göre avantajlı durumdayım.


Bağırmama gerek yok.


Çünkü nefesimi kontrol ederek doğru sözleri kurabiliyorum.


AS'nin iyi bir yönü, kaburgalarınızı kilitliyor, yani kaburgalarınız öne ve arkaya gitmiyor.


Robert, insanların canı sıkılıp da verdikleri tepkiler üzerindeki kontrollerini yitirdiklerinde çok kesik bir şekilde nefes aldıklarını, göğüs boşluğunu doldurmak ve dolayısıyla ciğerleri havayla doldurmak için kaburgalar arasındaki kasları kullandıklarını anlatıyor.


AS'nin yüzünden o bunu yapamıyor.


Daha güçlü bir sese ve konuşma tarzınız üzerinde daha fazla kontrole sahip olmak için diyaframdan nefes almanız lazım.


Oradan nefes almıyorsunuz ki.


Çok sığ bir nefes alıyorsunuz ve kaburgalarınız içeriye ve dışarıya hareket ediyor.


Çünkü diyaframdan nefes almak zorundayım.


Diyafram da kaburgaların üst kısmında olduğundan çok daha fazla kas kontrolünüz oluyor.


Ayrıca daha iyi bir duygusal denetim yaratıyor ve beynin düşünen kısımlarına yüksek bir oksijen temini sağlıyor.


Önceden bunun için çaba göstermem gerekiyordu.


Kaburgalarım donduğundan beri başka şansım yok.


Yogik nefes hocaları da bize hep diyaframı kullanarak nefes alıp vermemizi söyler durur.


Sağlıklı olan o.


Sizi AS'niz zorlamış bunu yapmaya.


Bana netliğin gücünü kazandırdı.


İnsanların çoğunun öfkeli olduğunu size bağırmalarından anlarsınız.


Öfkelerini sözlü olarak ifade edebilmelerinin yolu bu.


Benim nefes alma biçimimle daha kısa cümleler halinde konuşmam gerekiyor ve bağırıp çağırmak yerine kelimeleri kesip sesime yansıtabiliyorum.


Nefesinizi kontrol etmek, asabiyet ve öfkenizi de kontrol etmenize imkân sağlıyor.


Ve burada kontrol derken istediğiniz noktaya ulaşmayı kastediyorum.


Robert konuşurken evrenin daha iyi bir dünyada, çocuklukta ve esenlik içerisinde öğrenilmesi gereken dersleri, esrarengiz bir biçimde erişkin hastalıkları yoluyla verme becerisi karşısında büyüleniyorum.


Bir çalışma, ağrılı romatoid artrit iltihabının bile bir koruma işlevine hizmet edebilmesine ilişkin ilginç bir ihtimale işaret etmekteydi.


Eklem hassasiyetinin ortaya çıkmasından bir hafta sonra stresli olaylarda yaşanan bir azalma ile çarpıcı bir ilişkisi bulunmaktaydı.


Sonuçlar önemli klinik anlamlar içeriyor sonucuna vardı araştırmacılar.


Sosyal çatışma olaylarıyla eklem ağrıları arasındaki dinamik etkileşim, olumsuz sosyal etkileşimin, hastalığın ağırlaşmasıyla dengelendiği homeostatik bir sistemi anlatıyor.


Başka bir deyişle, hastalığın alevlenmesi, hastaları stresli ilişkilerden uzak durmaya zorluyor.


Merhaba, ben Deniz Yüce Başarır.


Kitaplar hakkında konuşmayı, dinlemeyi ve tabii okumayı sevenlerin podcastine hoş geldiniz.


Bir an durup kuşkuyla kulak kabarttım.


Rahatımı kaçıran şeyin ne olduğunu anladıktan sonra arkamı dönüp yeniden daldım ve yine düş görmeye başladım.


Hem de olamaz belki ama birincisinden de kötü bir düş.


Bu kez meşe ağacından yapılmış o dolap gibi şeyin içinde yattığımı anımsıyor.


Rüzgarın ve savrulan karların uğultusunu olduğu gibi duyuyordum.


Çam dalının çıkardığı rahatsız edici sesleri de duyuyor ve bunun gerçek nedenini biliyordum.


Düşümde kalkıp pencereyi açmaya çalıştım.


Pencerenin çengeli kilit köprüsüne lehimlenmişti.


Uyanıkken bunu görmüştüm ama sonradan unutmuşum.


Ne olursa olsun bu sesi durdurmalıyım diye söylenerek bir yumrukta camı kırdım.


O münasebetsiz dalı yakalamak için kolumu uzattım.


Ama dal yerine elime soğuktan buz kesilmiş küçük bir el geçti.


İşte o zaman üstüme bir karabasan çöktü.


Kolumu geri çekmek istedim ama o el elime sıkı sıkı yapıştı ve çok üzgün bir ses.


Bırakın gireyim, bırakın gireyim diye hıçkırdı.


Kendimi kurtarmaya çalışırken siz kimsiniz diye sordum.


Titreyerek Catherine Linton diye karşılık verdi.


Oysa Earnshaw Linton'dan belki yirmi kez daha çok okumuştum.


Eve gelebildim sonunda.


Kırlarda yolumu yitirmiştim.


O ses konuşurken pencereden içeri bakan bir çocuk yüzü görür gibi oldum.


Korku beni acımasız yapmıştı.


Ne yapsam bu yaratığın elinden kurtulamayacağımı anlayınca bileğini kırık cama dayayıp bir süre sürttüm.


Akan kandan yatak çarşafı kıpkırmızı kesilmişti.


O hâlâ elimi sıkı sıkı tutuyor, bırakın içeri gireyim diye inliyordu.


Korkudan çıldıracaktım.


Sonunda sizi nasıl içeri alabilirim dedim.


Sizi içeri almamı istiyorsanız önce elimi bırakın.


Parmakları gevşedi.


Elimi pencerenin kırığından içeri çekip kitapları çabucak bir piramit biçiminde pencerenin önüne yığdım ve yürekler acısı yalvarışlarını duymamak için kulaklarımı tıkadım.


Ama bir çeyrek saat kadar sonra kulaklarımı açar açmaz insanın içini paralayan o sesin yine aynı biçimde acı acı seslendiğini duydum.


Gidin buradan diye bağırdım.


Yirmi yıl yalvarsanız sizi yine içeri sokmam.


Ses acı acı.


Yirmi yıl oldu, yirmi yıl, diye inledi.


Sonra camı dışarıdan hafifçe tırmalıyormuş gibi oldu ve kitap yığını arkadan itiliyormuş gibi kımıldadı.


Hemen kalkmaya davrandım ama parmağımı bile oynatamadım.


Korkudan çılgın gibi avaz avaz haykırmaya başladım.


Yalnız düşümde değil, gerçekte de bağırmış olduğumu anlayarak şaşırdım.


Acele adımlarla birinin kapıya doğru yaklaştığını duydum.


Kuvvetli bir el kapıyı itip açtı.


Yatağın üst yanındaki deliklerden içeri bir ışık vurdu.


Yatağın içinde oturmuş hâlâ titriyor, alnımda biriken terleri siliyordum.


Kendi kendine bir şeyler mırıldandı.


Sonunda neredeyse fısıldar gibi bir sesle İçeride biri mi var?


Diye sordu.


Belli ki bir yanıt beklemiyordu.


Ortaya çıkmayı uygun buldum.


Çünkü Heathcliff'in sesini tanımıştım ve ses çıkarmazsam araştırmalarını sürdürmesinden korkuyordum.


Bu niyetle dönüp yatağın kapılarını açtım.


Bu hareketimin yaptığı etkiyi öyle kolay kolay unutmayacağım.


Shakespeare'in doğduğu Strafford-upon-Avon'dan, İngiltere'nin kuzeyine doğru gidiyoruz.


Shakespeare'le geçirdiğimiz iki gün harikaydı.


Arabada elli'lerinin son demlerini süren üç genç kadın, Türkçe şarkılar söyleyerek, bazen gözyaşı döküp, bazen kahkahalar atarak ilerliyoruz.


Gökyüzü masmavi.


Nisan güneşi tepemizde, bize sanki İngiltere'de değil de bir Akdeniz ülkesindeymişiz gibi gülümsüyor.


Ama hedefimize yaklaştıkça gri bulutların arkasına gitgide daha çok saklanıyor.


Karanlık ele geçiriyor onu, yutuyor.


Gülümsemesi donuyor sanki.


Havadan değil sadece, geçtiğimiz kasabalardan da kasvet bulaşıyor bize.


Hata mı ettik?


Biraz tekinsiz bir yere mi gidiyoruz acaba?


Öyle yerlerden geçiyoruz ki, İngiltere köy ve kasabalarını çokça dolaşmış, ki ben de onların sayesinde bayağı yer gördüm, arkadaşlarım Nesrin ve Gamze bile endişeleniyorlar.


Bakımsızlık, karanlık ve yoksulluk akıyor geçtiğimiz sokaklardan.


İşçi ve göçmen yerleşimleri belli ki.


Batı Yorkshire biraz ürküttü mü bizi ne?


Kadınları da peşimden sürükledim yine bir maceraya diye içimden hafif bir suçluluk duygusu da geçmiyor değil.


Sonunda Harvard'a varıyoruz.


Biraların sakinleştirici etkisi ve ortamın yeniden güvenli olduğu hissi rahatlatıyor bizi.


Ertesi günkü Brontë Kardeşler'in dünyasına girme planına hazırız artık.


Sabah ilk hedef Brontë Parsonage Museum, yani Brontë Kardeşler'in kısa ömürlerinin çoğunu geçirdikleri ev.


Babaları papaz olduğu için evin adı Parsonage.


Evin ön bahçesi bir mezarlığa ve kiliseye bakıyor.


Ama çevre evlere, hele şu anda turistik bir kasaba olmasına rağmen Haworth'in ana caddesine bakarsanız bakımsızlık değil ama karanlık karşılıyor sizi.


Binaların dış duvarları İngiltere taşrasında alışık olduğumuz hiçbir tarz yapının görünümüne uymuyor.


Kara ve yorgun bu binalar.


Sert kışların üşümesini, uğuldayan rüzgarların sesini taşıyorlar.


Kız kardeşlerden birini ön bahçeye çıkmış, mezarlığa doğru bakarken hayal ediyorum.


Kafasında bir romanın ya da şiirin kurgusu, onu kasabanın turistler için haritalandırılmış yürüyüş yollarından birini bulmak için dolaştığımız uçsuz bucaksız çayırlıklarda, belki de kurumuş bataklıklar demeliyim, unutulmuş gibi sessiz sakin yerinde dalgalanan bir gölcüğe hayran hayran bakarken, soğuktan yürüyemediğimiz


ama müzenin kitabevinde hakkında yazan kitapları satın aldığım Top Withens'e yani Uğultulu Tepeler'e ilham olan çiftliğe doğru hızlı hızlı tırmanırken ve esintilerle kuşatılmış hayal ediyorum onu, Emily Brontë'yi ve onun uğuldayan tepelerini hayal ediyorum.


Bir ara arabadan inip donarak içeri girdiğimde arkadaşlarıma test ettim, onayladım, bu tepeler gerçekten uğulduyor arkadaşlar diyorum.


Döndüğümden beri de aynı espriyi yapıp duruyorum zaten.


Nerede bizde Brontë kardeşlerin yaratıcılığı?


Emily Brontë benim hayalet avcısı ruhumu canlandırdı, evet.


Tabii bunda Uğuldayan Tepeler'in ve onun hayaletlerinin de payı var.


Şu hayalet sözcüğü ne kadar da yakışıyor bu diyarlara.


Çünkü biliyorsunuz ve biraz önce romanın başlarından bir bölümü de dinlediniz, dünya edebiyatının en tutkulu aşk romanlarından biri olduğu söylenen, yazıldığı Viktorya dönemi için fena halde ayrıksı ve sert bulunan o roman, Uğultulu Tepeler, ayakları birçok açıdan sapasağlam yere bassa da içinden hayaletler geçen, hatta hayaletlere emanet edilmiş bir roman.


Tamam tamam, dayanamadım, uzuuuun bir giriş yaptım.


Çünkü size Uğultulu Tepeler'in yazıldığı Batı Yorkshire bölgesinin ruhunu birazcık olsun yansıtmak istedim.


E dedim ya, birazcık hayalet avcılığımda nüksetti, kabul.


Şimdi de gelelim Uğultulu Tepeler'in ve yazarı Emily Brontë'nin etkisine.


Konuğum, beni ben yapan roman diye tarif ediyor Uğultulu Tepeler'i.


Kim bilir kaç kez okumuş, edebiyat ve tiyatro eğitimi aldığı, yıllarca yayıncılık yaptığı, kendi sahnesini, koma sahneyi kurduğu için farklı bir bakış açısı getireceğinden emin olduğumdan büyük bir heyecanla davet ettim onu.


O çılgın enerjisine bayıldığım biri olduğu için de ufuk açıcı ve eğlenceli bir sohbet bekliyor bizi.


Üstelik tam yeniden güneşe kavuşmuş Brontëlerin kasvetli dünyasından yeni çıkmışken bir mesajı düştü telefonuma o seyahatte.


Daha önce Charlotte Bronte'nin Jane Eyre'ini Ben Okurum'un esas kızı olarak ele almıştık biliyorsunuz.


Bu bir işaretti.


Belki de Catherine'in hayaleti devreye girmişti bilemiyorum.


Bölümün açılışında okuduğum metinde olduğu gibi, romanımızın anlatıcılarından birine, Lockwood'a kanlı ellerini uzatan, içeri girmeye çalışan Catherine değilse de unutulmamayı dileyen, doğru anlaşılmayı uman, değerinin verilmesini talep eden biraz daha olgun bir hayalet olmalı.


Göreceğiz bakalım nasıl hayaletler kol gezecek Bu bölümde Ben Okurum'da?


Twitter'da beni ben yapan romandı yazmışsın Uğultulu Tepeler ile ilgili.


O yüzden oradan başlayalım istiyorum.


[kahkaha] Ne anlamda, nasıl seni sen yaptı Uğultulu Tepeler?


Senin için neden bu kadar önemlidir bu roman?


Çok yerinde bir cümle kurmuşum.


İnsanların doğdukları evleri, ee, ve evlerinde onları yattıkları, oturdukları yerde çerçeveleyen nesneleri ve nesnelerin yarattığı dünyayı çok önemsiyorum.


Benim de evimde, odamda da, salonda da bir çerçeve vardı.


Ben de çok kova bir çocuktum.


Çok meraklıydım.


Okumayı öğrenmek için sabırsızlanıyordum.


Fakat beni yaşımdan önce de öğretmediler.


O yüzden de ben kitapları uyduruyordum.


Uğultulu Tepeler de bu Azize Berg'in çevirisiydi.


Onların üstündeki noktaları seviyordum.


Çünkü öyle bir evdeydim, çünkü annem öyle bir anneydi vesaire.


Çok anlamı arayarak, anlamını öğrenerek zaten kendi duygusal dünyamı büyüttüğüm için bu anlamda da çekildiğim ilk roman değil Paul ve Virginie'ydi ilk roman.


Onun için okumayı öğrendim.


Çabuk öğrendim.


Paul ve Virginie, Orhan Kemal'in Sokaklardan Bir Kız ve Azize Berg'in çevirisiyle Uğultulu Tepeler.


Tuhaf bir izlek oldu bu.


Paul ve Virginie defalarca kez okuyup bir masal haline getirip önüme gelen herkese de anlatıp vesaireden sonra bir şeyler gelişti bende.


İnsanların ses tonlarına, havanın o gün insan duygusuna getirdiği şeylere vesaire bir bakmaya başladım.


-bir kültür, bir jenerasyon yarattı.


Bu Commodore 64'ten Apple'a gelen her şeyi deneyimleyen biz yetmiş plus doğumlular olarak da orada da bir dünya keşfettik ve benim böyle hafif gotik bir eğilimim oluştu.


[gülme] Romanı okudum.


Dokuz yaşında ilk okuduğumda, sürekli duvara çarptığımı hissettim.


Hani böyle makine tekler ya, tak tak tak tak tak tak.


Bazen aynı cümleyi on kez dönüp okuyarak, bazen üç sayfa ilerleyip o üç sayfayı tekrar okuyarak, bütün o haritayı keşfettim.


Fakat bu çarpışma, romanın duygu dünyası, romanın anlam dünyası, fikir dünyası, üslup dünyasıyla ilgili yeni bir çerçeve yarattı bende.


O ne kadar bilinçle yapılmış bir şey aslında bir yandan da.


Yani çok hedefine ulaşan bir roman.


Bir anlamda hemen dokuz yaşındaki çocuğu bile aynı şekilde kavrıyor.


O kadınlar en çok ilgimi çekmeye başladı.


İngiliz kültürünün sahiplenmeci ve sürdürmeci tavrının da getirdiği bir şey ile yani sadece Bronte'lerin başına gelen bir şey değil bu aslında.


Öne çıkan tüm kadın erkek yazarların commercialized edinmesi ve ürüne dönüştürülmesi.


Şimdi ürüne dönüştürülebilecek malzemeler var, dönüştürülemeyecek malzemeler var.


Bronte'lerin de bu ürünleştirme sürecinde çok fazla nitelik kaybettiği gerçekliği var.


Yani bir Bronte'ler var, bir de gerçekte Bronte'ler var.


Şimdi biz Bronte'ler gerçeğini Jane Austen gerçeğiyle bağdaştırmamalıyız mesela.


Austen mirasıyla Bronte legacy aynı değere sahip değiller.


Şimdi birazdan konuşacağımız şeylerden dolayı da karşımızda Türkçe düşünecek olursak, karşımızda Sofi Kinsella değil, karşımızda Sevim Burak'ın atası var.


Şöyle bir ipucu vereyim dinleyenlere o zaman.


Şimdi bu üç kardeş de, yani Charlotte Bronte, Emily Bronte ve Anne Bronte zaten çok kısa yaşamışlar ve çok kısıtlı süreler içerisinde yazmışlar.


Çünkü bu sonrasında birtakım manuskriptler varmış ve bizzat Charlotte tarafından yok edildiğine dair de birçok rivayet var.


Sen o müzedir de gezmişsindir.


Diğerlerine hakimim de, ama o kuzeye çıkmadım.


Bir de erkek kardeşleri var.


O da böyle birazcık mıymıntı bir tip.


Saplantılı, dipsoman.


Evet, alkolik ve bağımlılık- Bağımlılık issues'ları var fakat o da aslında çok yetenekli bir adamdır.


Ki kimi edebiyat arkeologları da har nedense bilmiyorum ama mesela Heathcliff için bir rol model olduğunu falan yazmışlar.


Evet, söyleyenler var.


Christeva'nın abjectionından bahsediyorum.


Hani Bronte'nin hissettiği o tarz bir tiksinti duygusunun belki bir etkisi olmuştur ama onun dışında Heathcliff ile alakasız olabilecek- Uzaktan yakından ilgisi yok.


Bu çocuklar ilk çocukluklarından itibaren kendi dünyalarını yaratıyorlar.


Hani biraz önce bahsettiğim çerçeve dünyalar falan meselesi.


Bu arkadaşın Angria diye bir fantastik dünyası var.


Emily ile Anne'in de Gondal.


Ve aslında bütün hayatları boyunca bunu yazıyorlar.


Şimdi Jane Eyre'ın da içinde Angria'nın özellikleri var.


Uğultulu Tepeler de aslında bir Gondal romanı ve bu yüzden de çok olgun aslında.


Gondal dünyasında geçen, aslında Uğultulu Tepeler'in, Wuthering Heights'ın ana temasını oluşturan, ana çerçevesini oluşturan şiir.


Ve çok daha enteresan bir şey söyleyeceğim.


Şimdi Jane Austen sayısız uyarlama, Uğultulu Tepeler sayısız uyarlama.


Agnes Grey, zero.


Oraya da bir cevabım var.


Bu hani Jane Eyre dünyası Angria'da da geçiyor, diğer taraf Gondal'da geçiyor.


Ve Gondal'a çok çalıştıkları için biliyorlar.


O yüzden de dokuz yaşındaki bir çocuk da sağlam bir yerinden tutup sahiplenebiliyor.


Onu on altı yaşında okuduğunda başka bir dünyaya ve çok daha fazlasının farkına varıyorsun.


Calvin Hoca söylersek-Aslında bu tip kanonları, klasikleri hayatımızın farklı dönemlerinde dönüp dönüp okumamız icap eder.


Orada nerd bir durumum var benim.


Travma responsu olarak okuyabilirsin bunu.


Hani sürekli aynı TV filmini izlerler vesaire ya.


O Uğultulu Tepeler de benim için Jane Eyre da öyle.


Jane Eyre'ın da hani, Jane Austen'ı commercialize edildiği yerden Jane Eyre'ın da o girişimlere maruz kaldığını görüyorum.


Ama Jane Eyre'ın ruhen akraba olduğu tür aslında Emily'nin Uğultulu Tepeleri ve bir şeyleri ticarileştirebilmek için çok ağır içerikler bunlar.


Yani ilk çıktığı zaman insanlar bi' şaşırmışlar yani.


Hatta biraz önce bu kardeşlik meselesine değindin ya, Charlotte sonrasında Emily'nin tekrar baskısı yapıldığı zaman Uğultulu Tepeler'in o da sanki- Savunmaya geçmiş değil mi?


Aynı zamanda kendini bir edebiyat kritiği olarak konumlandırmış kendi faal olduğu kısa otuz dokuz yıllık hayatında.


Anne için çok ağır cümleleri var.


Altını çıtı pıtı ile sıvazlayamazsın.


Çünkü karşısındaki gerçeğin büyüklüğünü, yani akıllı bir kurnazlık la ne yapmış?


Ama akıllı bir kurnaz olduğu için hem övmüş hem de bize ulaşan baskı, o bin sekiz yüz elli'de yapılan, Charlotte'un redaksiyonundan geçen ve önsöz ya critical edition diyelim ona.


O critical editionda da sadece bir önsöz yazmamış Deniz'ciğim.


Yani bu konvensiyonalleştirmeyi de biz daha fazla romanın neresinde görüyoruz?


Charlotte'un daha az benimseyerek, daha az dokunabildiği, çok algılamadığı için bence sınırlı bir noktaya kadar kaba söylüyorum, kuş bakışı çabuk geçelim diye, daha çok romanın ikinci kısmında.


Yani çok net bir dokunuş farkı.


Edebiyat araştırmacısı ruhuna sahip dinleyicilerimiz için bunu söyleyelim.


Aslında Emily versus Charlotte.


Yani o bir rock opera, o bir, o bir senfoni.


Yani çok zor onu o kadar onun gibi duyup da duyduğun yerden onu alıp başka bir yere götürmek.


Öyle olsaydı zaten bunu yapabilirlerdi.


Şimdi bak bir şey söyleyeceğim.


1978 çıkış şarkısı Kate Bush'u Kate Bush yapan şarkı.


Şimdi mesela o hep şey.


Finalden çok etkilenmiş.


Romanı sonra da okumuş, ona da şarkı yazmış, işte Catherine'in hayaletini seslendirmiş.


Performatif zaten kocası vesaire yoluyla da performans sanatına da çok meraklı bir isim.


Emily'yi kapsayacak hani bir çatı ses değil.


Hani naçizane fikrimi soracak olursan, Emily'nin sesini ve Uğultulu Tepeler'in sesini ve ruhunu tercüme edebilmiş bir kişi var.


Ya şimdi bu adam da kim?


Nasıl hatırlatırım ben sana onu?


Everything Will Get Back To Me Again mi?


O da onun yine Jim Steinman'ın şarkısı.


Jim Steinman'ın müzikal durduğu yol, seçtiği yol, rock style'ı, gotik etkisi vesaire aslında Emily Brontë üzerine kurulu ve buna dair lafları da var.


Buradan dinleyeceğiniz şey Bonnie Tyler'in Total Eclipse of the Heart.


Iıı, onu yine araştırıp hani Jim Steinman'ın instrumental olarak çaldığı I'll Get Everything Back Again direk Uğultulu Tepeler üzerine yazdığı şarkılar.


Herkes Kate Bush'un şeyini bilir.


Tyler'ın Total Eclipse'inin de aslında Uğultulu Tepeler üzerine kurulu olduğunu ve adamın tüm aslında şöyle düşün.


İlle hangi tarihte, hangi diyarda diye sorulur.


Daha fazlası olamaz.


İnsanlar eğildiler Tanrı'nın önünde ve taptılar suça ve ezip geçtiler bizim gibi çaresizleri.


Ama öğrendiler, uzun süren çatışmalardan, iç savaş ve anarşiden, ölüme karşı gülümsemeyi ve biraz daha hafifletip içlerini anlayışla bakmayı hayata.


Emily Brontë'nin 1846 yılında yazdığı Gondal şiirlerinden biri bu.


Ne yapayım, yok işte Türkçede Emily'nin şiirleri.


En azından duyguyu biraz olsun aktarabilmişimdir diye umuyorum.


Uzun bir şiirin ilk iki dörtlüğü bu.


Şairin otuz yıllık kısacık ömrünün son iki buçuk yılında yazdıklarından geriye kalan tek eser.


Daha öncekilerin de hepsine ulaşamadı okurları.


Gondal Dünyası'na ait olan ve olmayan diye ikiye ayrılan şiirleri, onun iki ayrı deftere kaydettiği kadarıyla neredeyse ölümünden bir asır sonra kitaplarda toplanabildi.


Ama edebiyat dünyasını asıl sarsan ve hâlâ etkisi süren eseri bin sekiz yüz kırk yedi yılında yayımlanan tek romanı Uğultulu Tepeler oldu.


Brontë kardeşlerin birlikte oynadıkları bir oyun gibi düşünebileceğimiz fantastik dünyalardan biri.


Charlotte ve Branwell'ın, yani Emily'nin abla ve abisinin bu oyunun çıkış noktası olan diyarının adıysa Angria.


Issız bir kasabada dört yetenekli ve hayal gücü geniş gencin kendilerini oyalama yöntemi işte.


Ne yazık ki bu metinlerden çok azı kalmış geriye.


Brontë kardeşlerin hepsinin sanat ve edebiyatla bu kadar ilgili olması da büyük bir gizem elbette.


Dört kardeşin en büyüğü Charlotte'tu, en küçüğü de Anne.


Bizim Emily de ondan sonra.


Takvimler 30 Haziran 1818'i gösteriyordu, Emily, Yorkshire Thornton'da dünyaya gözlerini açtığında.


O henüz iki yaşındayken ve küçük kardeşi Anne daha yeni doğmuşken, aile Haworth'a taşındı.


Hani bizim ziyarete gittiğimiz şu kasabaya.


Üç yaşındayken de anneleri Maria hayatını kaybetti ve çocukların bakımını üstlenmek üzere teyzeleri Elizabeth Branwell yanlarına taşındı.


İrlanda kökenli babaları mesafeli bir din adamıydı.


Aslında altı kardeştiler ama iki ablaları dönemin ve yörenin okullarındaki sağlık koşullarının elverişsizliğinden küçük yaşta hayatlarını kaybetmişlerdi.


Geriye kalanlar da mezarlığın dibinde, tabutlara çakılan çivilerin, kiliseden yükselen ve ölümleri haber veren çanların eşliğinde ücra bir evde büyüdüler.


Zaman zaman bölgenin sert doğasına karışmayı da ihmal etmediler elbette.


Hatta belki de doğadan ayrı düşünemeyiz onları, özellikle eserlerine baktığımızda.


Baharda mor çiçekler açan fundalıklar, yazları ürkütücü çığlıklarıyla gökyüzünü dolduran kırlangıç kuşları, tüm yıl boyunca bir uyarı sinyali gibi öten kızılorman tavukları, bataklıklardan gelen küflü kokular, insanların başlarından şapkalarını çalan acımasız rüzgâr da onları şekillendirip kurguladıkları evrene kilitleyen ve bu yolla tüm dünyaya açılmalarına neden olan, içlerinde en


içine kapanık olan Emily de diğer ablaları gibi kısa bir süre okula devam etti.


Sonra da babasının gözetiminde evde eğitim almaya başladı.


Bir gün Branwell'a hediye olarak gelen oyuncak askerler, hepsi için sihirli bir kapı oldu.


Biraz önce sözünü ettiğim hayali diyarlara açılan, hikâye kurma yeteneklerini keşfetmelerine fırsat veren bir kapı.


Emily'nin kardeşlerinden ve hayvanlardan başka arkadaşı yoktu.


Belki bir de babalarının zengin kütüphanesi.


Byron'ı, Mary Shelley'yi, Sir Walter Scott'u okuma şansına sahiptiler onlar.


Emily yirmi yaşındayken Halifax'ta öğretmenlik yapmaya başladı.


Ama çalışma koşullarının ağırlığı, bir yıl sonra evdeki sakin hayatına dönmesini gerektirdi.


O günlerde ev işlerine yardım etti.


Kendi kendine piyano çalmayı ve Almancayı öğrendi.


1842'de eğitimleri için ablası Charlotte'la birlikte Brüksel'e gittiler.


Ama Charlotte'un aksine Emily ortama uyum sağlamayı reddetti.


Kendi gibi kalmak konusunda kararlıydı o.


Oysa öğretmenleri Constantijn Egger, genç kızın Fransızca denemelerinden çok etkilenmiş ve onun hakkında şöyle yazmıştı: "Bir erkek olmalıydı o, büyük bir kılavuz, güçlü mantığıyla eski bilgilerden yeni keşif alanları çıkarır, otoriter iradesiyle hiçbir muhalefet veya zorluk karşısında yılmaz, hayatı pahasına bile olsa pes etmezdi.


Erkeklerde bile nadir görülen bir tartışma yeteneği vardı.


Bu yeteneğini gölgeleyen tek şey, kendi istekleri veya haklılığı söz konusu olduğunda mantığı göz ardı eden inatçılığıydı.


" Tabii bu övgüdeki seksist yaklaşımı es geçmek mümkün değil.


Ama işte on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısına bile gelinmemiş henüz, öyle düşünün.


Hoş, biz bugünü de düşünebiliriz, ne yazık ki...


Madam Egger, onların bir sömestr daha kalmasını, hatta Emily'nin müzik dersleri vermesini istiyordu.


Döndüklerinde birlikte bir okul kurmak istediler.


Ama uzaklardan öğrenci getirmenin imkânsızlığı yüzünden bu proje suya düştü.


1844 yılında Emily, o güne kadar yazdığı şiirleri temize çekmeye başladı.


Bu defterlerden biri isimsizdi ama diğerine Gondal Şiirleri adını verdi.


Bir yıl sonra Charlotte bu defterleri keşfetti ve yayımlanması konusunda ısrar etmeye başladı.


Elbette bizim çekingen Emily'miz bunu iç dünyasına bir müdahale olarak algıladı ve kesinlikle reddetti.


Ne zamanki Anne'in de gizli gizli şiir yazdığı ortaya çıktı, o zaman savunma duvarları hafiften yıkılmaya başladı.


Bu sıralar da en bilinen ve sevilen şiirlerinden birini yazmıştı.


"1846 yılında da üç kız kardeşin şiirleri aynı kitabın kapağı altında buluştu.


Elbette dönemin ruhuna ve koşullarına uygun olarak kendi isimleriyle değil, birer erkek ismi takınmış olarak Currer, Ellis ve Acton Bell.


Currer'ın yani Charlotte'un on dokuz, Ellis yani Emily'nin ve Acton yani Ann'in de yirmi birer şiiri vardı kitapta.


Ne yazık ki hiç ilgi görmedi şiirler.


Pek yüreklendirici bir atılım olmamıştı yani.


Utangaç Emily yine de kırdı kabuğunu ve 1847'de ilk ve tek romanı Uğultulu Tepeler'i bu sefer sadece tek kardeşinin, Ann'in de bir eserini Agnes Grey'i barındıran bir kitapla çıktı okurların karşısına.


Tabii yine Currer Bell olarak.


1850 yılındaki yeni baskıya kadar da edebiyat çevrelerinin Emily Bronte adından haberi olmadı.


Üstelik metnin yapısı da o dönem için bayağı yenilikçiydi.


İlkel tutkularının esiri olmuş karakterleri ile özellikle zalim ve barbar Heathcliff'in yok sayılamayacak kadar güçlü varlığıyla, yenilir yutulur gibi değildi bu roman.


Emily'nin bulunduğu dönem için bu ayrıksılığının gücünü nereden aldığını düşünüyorsun?


Sonra o eve sığmamışlar.


Din adamı babanın çocukları tamam mı?


West Yorkshire.


West Yorkshire'da böyle bir tepe.


Bayağı bayağı- Brontë yolu, Brönte bayırı.


Hiç kesilmeyen bir rüzgar var.


Güneş şurada var.


Hani orada da yine Kuzey İngiltere'nin yarlarına bir bakın, daha iyi zamanı düşünebilmek adına.


Ama esas mesele şu, orada büyük bir pislik var.


Aile de zaten temiz olmayan koşullar yüzünden iki çocuğunu kaybediyor sonuçta.


Diğer üç çocuğu da veremden ölüyor.


Bramwell, Emily, Anne, bir yıl içinde üçü de hop, bay.


Yani işte kanser olmuş diyen var, kalbi durmuş diyen var vesaire.


Atlattığı bir veremin nüksetmesi sebebiyle vesaire.


Onun da belki kansere dönmesi sebebiyle vesaire vesaire ölmüş olabilir.


O iki taraftan mezarlık var ya, mesela çok aşırı yağmur yağdığında öyle böyle bir yağmurdan bahsetmiyoruz.


Ya da öyle böyle bir başka bir şeyden, evin içine insan cerahatleri dolarmış.


Gömersen göm, insanların parçacıkları toprakla birleşiyor.


Yani Haworth is a living place.


Çok iç içeler.


Yani toprak sürekli insanı alıyor, doğuyor, hasta ediyor, alıyor, doğuyor, hasta ediyor, alıyor.


Böyle bir döngünün içindeler.


Ve bu çocuklar da aslında bir din adamının evinde büyüdülerse de özellikle Emily dine karşı bir sahiplenme duygusu içinde değil.


Mesela aslında feminist edebiyat için ayrı bir değerli, kuir edebiyat için ayrı bir değerli vesaire.


Çok profesyonel, tüm profesyonelliğini de Gondal'dan alıyor.


Şiirlerinin tamamının toplanıp basılması için neredeyse yüzyıl beklenmesi gerekmiş.


Hani 1940'larda basılmış bu şiirler.


Ben de daha bir tanımlı bir marka işi yapıyordum.


Ama normalde çok boş alan var.


Tabii, tabii.


Ve o dünyayı anlamak, o ruhu kavramak için aslında o şiirler çok değerli.


Zaten Emily'nin dünyası tek bir dünya.


Her şeyi Gondal'dan alıyor.


Yani çocukların hayali arkadaş uydurma, küçüklükten itibaren geliştirdikleri şeyler var ya, bazı duygusal durumlardan kaçmak için kendilerine yarattıkları evrenler vesaire.


Çünkü onun da sebebi şu;


Takıntıları var.


Bir çeşit spektrumda belki- Otizm spektrumuna çok uyumlu bir yüksek zeka, yüksek takıntılar, yüksek sadakat.


Çünkü bir şeyi o kadar çok hissediyor ki ve hissettiği yere doğru dili götürmek için de bir çaba sarf ediyor Emily.


Yani hissettiği şeyin sonu yok, insanlar böyle şeyler hissetmezler Deniz.


İnsanlar çok yüzeyselleşti.


İnsanlara özel olarak baktığında, özel olarak bir şeyi keşfetmek için baktığında onlarla ilgili detayları görebilirsin ve çok az insanda bu tarz bir derinlik mevcut aslında.


Emily'de de hani böyle epileptik bir durum.


Otizme dair bir veri.


O ayrıksılığı getiren şeyler bunlar çünkü.


Evet, o kadar sıra dışı bir zenginlik ve rastlanmadık diyorum ya, ben ilk karşılaştığımda takılmış bir makine gibiydim.


O noktada queer için de bir önem taşıyor.


Buradan da bence birazcık dokunarak bahsedebiliriz.


Çünkü tuhaf bir şekilde bir tür karanlık gotik aşk hikayesi olarak bilinse de romanla birden fazla kez karşılaşmış insanların özellikle daha iyi kavrayabileceği bir yerden kurabileceğimiz bir cümle var.


There is no specific gender.


Yani kadınlar kadınsı özellikleriyle majör anlamda orada değiller.


Yani kimi zaman böyle epizodik şekilde böyle şeyler giriyor çıkıyor.


Kadın bunu tercih etmiş.


Çok karanlık bir humor.


Bunun nesesine nesine gülerim artık diyeceğim bir humor ama humor.


Ve hiçbir yere koyamamamızın temel sebeplerinden biri de Biri de bu. aslında.


Çünkü o kadar zordur ki kadın sulaştırmadan ve erkeksileştirmeden, kadın ve erkek arasında geçen bir hikaye anlatmak.


Ama libidosu da çok yüksek.


Yani şunu demek istiyorum.


Zaten romanın içerisinde de her bir karakter kendi zıttını da aslında biraz antik Yunan'dan da gelen bir yerleştirme tekniğiyle, kadın çok akıllı, çok okumuş, çok biliyor yani çünkü.


Hani o tarz bir aks da var.


O bir yabancı, ailesine de yabancı ve de çok absürd bir yerde yabancı.


Yani çok gotik bir yerde, çok karanlık bir yerde, çok yırtıcı, çok sert bir dünyada yabancı.


Evet, ben gittim, gördüm, test ettim, onayladım.


Tepeler gerçekten uğul diyor.


Yani binaların yüzeyleri bile...


Hani normalde İngiltere'de o kiremit, tılarda bir kiremit rengi vardır ya, burada kara bir renk var.


Çünkü o kışın, o bitmeyen rüzgarın, bitmeyen kasvetin havası çok net anlaşılıyor.


Yani çok net gör-- şu anda çok turistik bir havası da olsa o evin yine de onu hemen hissediyorsun.


Ve kardeşlerin biraz ayrıksı olmaları, özellikle Emily'nin o anki adabı muaşeret edebiyatından çok başka bir yere gitmiş olmalarının kesinlikle coğrafyayla ilgisi var.


Ve oranın insanıyla ilgisi var.


Site specific yani romanın kendi yapısı çok perform-- çağdaş, performatif bir zihniyetle iki mekan içinde geçiyor.


Ve bu, birbirinin tam zıttı olan iki yaşam biçimini temsil ediyor.


Hani onlara birbirine giden yolu var sadece bizim gördüğümüz.


Çok güzel gözüküyor ama ben uyarlamaların da o ruhu tam yansıttığını da düşünemiyorum.


Tom Hardy'yi gördüm, o bence o da yani o.


Heathcliff, Nathan Andrews oynamalıydı mesela diyorum.


Yani neden diyorum bunu da çünkü bir Hint kökenli, Pakistan kökenli dünya insanı kadar esmer bir varlıktan bahsediyoruz ve esmerliği de onu ötekileştiren bir şey.


Beyaz İngiltere'de herhangi biri olamamasının en önemli sebeplerinden biri ten rengi.


Tabii, tabii.


Commercialize edilirken zaten diyorum ya her şey mahvolmuş İngiliz kafasıyla, Amerikan kafasıyla vesaire.


Sonra tabii bunu da yaptılar siyahi bir oyuncunun oynadığı.


Özellikle adaptasyon filminden bahsediyorum.


Hani senin o oradan neyini nasıl alarak create ettiğin, senin ne kadar iyi bir küratör olduğunla alakalı.


Aslında ne kadar çok iyi bir yazar olduğundan ya da yaratıcı olduğun...


Evet, o zaman bunu söylerken biraz Heathcliff karakteri hakkında konuşarak yapalım bunu.


Sen Heathcliff karakterini nasıl tanımlarsın?


Heathcliff, Vikipedi'nin yazabileceği gibi bir kötü karakter değil.


Heathcliff çok iyi ve çok kırılmış bir insan.


Diyemez miyiz?


Diyemeyiz.


Çünkü şöyle, o anın karşılığı o kötülüktür zaten.


Yani sen onu öyle bir anın içine koyuyorsun ki, ya boyun eğip yok olacak ya da senin ona uyguladığın baskıyı ve şiddeti en az benzer büyüklükte akla gelmedik bir zekâyla cevaplayacak.


Romanın kendi gerçekleri içinde, gerçekliği içinde düşündüğümüzde ki burada da şey tezleri falan var.


Ensest zaten hikayede var aslında.


Evet yani ama şey, o da riskli bir yerden yok.


Bunun kırılmasında bir sakınca görmüyor Emile Bronte.


Yani çünkü iki kuşak da aslında kardeş vasfı taşıyan kişileriyle birlikte oluyorlar.


Şimdi Heathcliff benim bu hikâyede özdeşleştiğim karakter.


Ben mesela Catherine'le özdeşleşmem.


Ben Heathcliff'i anlarım.


Süpermiş. Peki.


Çünkü bunlar prodüksiyon işleri.


Keşke bizim burada prodüksiyon yapabilecek imkanlarımız, ekiplerimiz, buna inanabilecek insanlarımız olsaydı.


Bize ne Heathcliff den diyeceksin?


Bakacak olursak bizim ne zamana kadarki desem şimdi çok büyük laflar da etmek istemiyorum.


Ama bizim yirminci yüzyıl edebiyatımızın mühim bir kısmı aslında kanon yansımasıdır.


Yani şunu demek istiyorum.


Fransızca öğrenenler hasbelkader bir miktar İngilizce öğrenirlerdi ve bu da bir sınıfa ait bir durumdu.


O yüzden de farklı dillerde okuyabilen yazarlarımız, hiç isim falan vermeyeceğim.


Yani on dokuzuncu yüzyıl kanonunu yirminci yüzyıl çağdaş Türk edebiyatına ...


Okuyup da heyecanlanacağınız taraftan etmemişlerdir.


Yani aşırı esinlenme vardır.


Şöyle söyleyeyim sana tuhaf bir şekilde bir yakınlık kuracaksınız şimdi söylediğim şeyle.


Heathcliff ve Kuyucaklı Yusuf.


Doğru, kurabiliriz.


Kısmında yani evet farkında, evet okumuş, evet biliyor ama bunu kendi artistik dünyasını yaratarak- Evet, evet, yerelleştirilerek ve kendi ortamına getirerek.


Burada da var.


Bir türlü rahat edemeyen vicdanımı aldatmak.


Heathcliff'in böyle şeylerden anlamadığına kendimi inandırmak istiyorum.


Aşık olmak nedir bilmiyordur.


Sizin kadar onun da bilmemesi için bir neden göremiyorum dedim.


Üstelik seçtiği sevgili de sizseniz dünyaya gelen insanların en kara yazılısı olacaktır.


Linton olur olmaz, o dostunu, sevdiğini, her şeyini yitirecektir.


Sizin bu ayrılığa nasıl katlanacağınızı, onun da yeryüzünde böyle büsbütün yapayalnız bırakılmaya nasıl katlanacağını hiç düşündünüz mü?


Catherine büsbütün yapayalnız bırakılmak mı?


Biz mi birbirimizden ayrılacağız diye neredeyse öfkelendi.


Bizi ayıracak olanların sonu Ellen'ınki gibi olacaktır.


Ben yaşadığım sürece bu olamaz Ellen.


Hiç kimse bunu yapamaz.


Yeryüzündeki tüm Linton'ların yok olması pahasına da olsa yine Heathcliff'i bırakmam.


Yok, niyetim bu değil.


Amacım bu değil.


Linton'un karısı olmaktan vazgeçerim de bunu yapamam.


Heathcliff şimdiye dek benim için neyse, ölünceye kadar da yine öyle kalacak.


Edgar ona karşı duyduğu nefretten kendini kurtarmalı ve hiç olmazsa onu hoşgörüyle karşılamalıdır.


Heathcliff'e olan gerçek duygularımı öğrendiği zaman bunu yapacaktır da.


Nelly, şimdi anlıyorum.


Sen beni yalnız kendini düşünen bir alçak sanıyorsun.


Ama hiç düşünmedin mi ki eğer Heathcliff'le evlenirsek ikimiz de dilenci oluruz.


Oysa Linton'la evlenirsem Heathcliff'in yükselmesine yardım edebilirim ve onu kardeşimin elinden kurtarabilirim.


Kocanızın parasıyla mı Ms. Dedim.


Onu sandığınız kadar yumuşak bulmayacaksınız.


Sonra bir yargıya varmak bana düşmez ama genç Linton'un karısı olmak için şimdiye kadar gösterdiğiniz nedenlerin en kötüsü bu.


Hiç de değil, diye karşılık verdi.


Aynı zamanda Edgar içindi.


Onun isteklerini yerine getirmek içindi.


Bu ise benim hem Edgar'a hem de kendime olan duygularımın tümünü içine alan birisi içindir.


Bunu anlatamam ki.


Ama kesinlikle sen de bilirsin, başka herkes de bilir ki kendinizin dışında yine siz olan bir varlık vardır ya da olmalıdır.


Eğer ben yalnızca bu beden içinde var olsaydım yaratılmamda ne yarar olurdu?


Benim bu dünyada çektiğim büyük acılar Heathcliff'in da acıları oldu.


Onların her birini daha başından beri gözledim, duydum.


Benim yaşamım onda odaklaşır.


Yeryüzünde her şey yok olsa da yalnız o kalsa ben var olmakta devam ederim.


Farklı şekillerde.


Başka her şey yerinde dursa da yalnız o yok olsa evren bana tümüyle yabancılaşır.


Ben artık bu evrenin bir parçası değilmişim gibi olur.


Linton'a olan sevgim, ormanlardaki yapraklar gibidir.


İyice biliyorum ki kış ağaçları nasıl değiştirirse, zaman da benim sevgimi değiştirecektir.


Heathcliff'e olan sevgim ise toprak altındaki değişmez kayalar gibidir.


Görünüşte pek hoşa gidecek yanı yoktur.


Ama onsuz olmaz.


Nelly, ben Heathcliff'im.


O hep ama hep benim aklımda.


Bir zevk olarak değil, tıpkı benim de kendim için her zaman bir zevk olmadığım gibi.


Ama kendimmişim gibi.


Tıpkı o benmiş gibi.


Biraz Catherine'den söz ederek Catherine Heathcliff aşkını tanımlayalım.


Nasıl bir aşk o?


Bir ruh çarpışması ve ilk anda oluşan bir şey.


Evet, ilk anda gözleri birbirine değdiği anda kardeş olarak ilan edilen bir ikili, birbirlerine karşı dünyada başka hiç kimsenin kalmayacağı bir versiyonda bir ilişki keşfederler.


Heathcliff, Catherine'in içinde zaten olan vahşi tarafı özgürleştiren bir âşık modeli.


İkisi de özellikle yalnız oldukları zaman da sevgili olduklarını yüzde yüz kabul ediyorlar ve default durumu onların sevgili oluşu.


Catherine evlendikten sonra da evleneceği zaman da.


Aslında her şey bir triple action.


Catherine nispeten daha yüksek mertebede bir aileye mensup burjuva kültürüne eğilim gösterebilecek bir kadın.


Ama içinde başka bir dili de biliyor.


Hem bunu küçükken Heathcliff'e maruz kalmak sebebiyle ediniyor hem de zaten var.


Çünkü- Doğasında var.


Evet, o da Gondal'dan çünkü.


Ve fakat, hani romanın kırılma noktalarından da biridir o zaten.


Ana anlatıcı karakter olarak iki kuşakta da karşımıza çıkan Nelly karakterine, hizmetçi kişiye, görevli hizmet görevlisi kişiye diyor ki evet ben Heathcliff'i seviyorum.


Aslında bu ölüm fermanı, nitekim bu karar yüzünden de vücudu onu öldürüyor.


Ve Edgar'la Heathcliff arasında karakter farklılıkları dışında aslında romanın sınıf farklılıklarına da dikkat çek- Ten renkleri farklı.


Evet, hem sınıf farklılıkları hem de ırk farklılıklarına dikkat çektiğini söyleyebiliriz herhalde.


Evet, çok opoziti dedim ya, biraz antik Yunan'dan da alarak bütün aslında ana karakterlerin kendi karşıtları ve kendi aynaları var.


Yani mimesisleri de var.


Edgar da tam bir opoziti Heathcliff'in.


Heathcliff ne değilse Edgar o.


Şöyle, mesela Heathcliff kötü değil.


Heathcliff terbiye edilemiyor sadece.


Çünkü onun ezikliğinin, dışlanmışlığının herkesle sonuç vereceği bir şekilde kaybetmeye de sonuçlanmasını istemediği için terbiye edilemiyor.


Ve Edgar'ın sahip olduğu ayrıcalıklı dünyanın aslında herkesin ele geçirebileceği bir şey de olduğunu, bir üç yıl ortadan kaybolup zenginleşerek- Onu da kanıtlayarak geliyor.


Geliyor ve elinde, bu sefer kocaman ruhuyla, aslında maddi imkanları ve prestiji de olmuş oluyor.


Ama bunların hiçbiri Heathcliff'in umurunda değil.


Çünkü o kadar aslında hırslanıyor ki kaybettikçe...


Ya burada, romanda asıl bunların ya-- bence en güzeli hayatı boyunca birini sevmiş olması ve ölümün buna engel olmamış olması.


Hani bu noktada yine dinleyiciler, edebiyat ve hastalık, edebiyat ve ölüm ilişkisi üzerine araştırmalar yaparak da romanda farklı derinlikler bulabilirler.


Hiçbiri her dönemine vakıf olduğu bir kadından vazgeçmesi için bir sebep değil.


Evet, ölüm dahil olmak üzere ve ölümünden sonra da hayali ve hayaletiyle- Yaşamayı- Aşkını yaşamaya devam ediyor.


Muazzam birkaç sahne var.


Bir tanesi de Catherine'in kemiklerini mezardan çıkarıp sarıldığı an.


Jim Steinman'ın o yüzden çok sinematografik yaptığı müzik ve o yüzden bu sahnelerden yola çıkarak bir ruh terbiyesine girdiği için mutlaka buralarda dinlesinler.


[gülme] Bu arada her ne kadar uyarlamalarda cinsellik ön planda olsa da, aslında romanda sadece hissettiğimiz bir cinsellik var.


Böyle altta olan bir arzuyu iliğine kemiğine kadar hissettiğin ama- Ama okumadığın.


Evet, okumadığın.


Şimdi dokunmadan vücudunu okşadığı bir sahne.


Mesela sinema tarihi bunu unutamamıştır.


Aynı şekilde Ulutul Tepeler'de de olasılıklar o kadar genişliyor ki, şiddet o kadar büyüyor ki, şöyle bir iddamız olamıyor yani.


Ahmet Altan sevişmeyle ilgili bir roman yazmıştı ve dünyanın en iyi sevişmesini tarif ettiğini, tasvir ettiği bir sahne yazdığı iddiasına girmişti mesela.


Hani okuyup böyle diyordum mesela.


Dünyanın en iyi sevişmesi bu mu?


Çünkü bunlarla hiç ilgilenmiyor.


Eril eril, dişil dişil her şeyin birbirine ne kadar şiddetli çarpabileceğine dair kafanda bir soru işareti uyandırıyor.


Bir de aslında aşkın kafada yaşandıkça, yani ne kadar daha büyüdüğünü de gösteriyor bir yanıyla.


Yani illa bir vuslat meselesi değil bu.


Zaten vuslat bir sondur.


.. Vuslat.


Ve gerçekten kadın bunu yaratmış.


Yani o işte Thrush Cross'la birlikte, o çiftlik ile birlikte öbür taraftaki Uğultulu Tepeler'i birbirlerinden çok başka dünyalar yaratmış.


Ama ben- Impossible.


Evden çok fazla dışarı çıkmamasına rağmen, sadece o şeylerde yürürken bile, o tepelerde yürürken bile gördüğü her şeyi kaydetmiş gibi düşünüyor insan.


Yani orası çok ıssız bir yer olmakla birlikte aynı zamanda müthiş bir, İngiltere'nin o döneminde yaşanan o fabrika işçilerinin yokluğu bilmem neyi onları falan da hisseden bir bölge bir yandan.


İki adım ötede de fabrikalar var.


Kadın bunların hepsini algılamış ve romanda da aslında bunlar böyle parça parça bizim yüzümüze çarpıyor.


Düşünürsen daha Heathcliff'i nereden getiriyor baba?


Yani bir kere her şeyden önce bunların hepsi çok düşünülmüş gibi geliyor insana.


E tabii, hayat hikayelerinde bizim şimdi yani bahsetmedik, şimdi edebiliriz, fark etmez.


Hatta Charlotte orada aşık oluyor ve Emily orada istenmiyor.


Yani Emily orada yabancı olmayı, Heathcliff olmayı deneyimliyor.


Yani davetlerde istenmiyor.


Çay saatlerinde istenmiyor.


Dedik ya Brontë kardeşlerin hayat hikayesi hep gizemli kaldı diye.


İçlerindeki belki de en parlak yıldız olan Emily en gizemlisiydi de aynı zamanda.


Charlotte'un anlattıkları ve kendi yazdıklarıyla sınırlı onunla ilgili öğrenebildiklerimiz.


Emily'nin ayrıksı romanının düş gücünden başka bir dayanağı olmadığı düşüncesi uzun yıllar egemen oldu edebiyat dünyasına.


Uğultulu Tepeler'i abisi Branwell'in yazmış olabileceği söylentileri de dolaştı edebiyat kulislerinde.


Ama o dönemi ve o bölgeyi iyice inceleyebilenler, edebiyatın beslendiği kaynakları bilenler, değerlendirmelerine değişik pencerelerden bakarak ulaşanlar farklı düşünüyorlardı.


Mesela İrlanda asıllı İngiliz akademisyen, edebiyat ve kültür teorileri uzmanı yazar Terry Eagleton, özellikle Marksist edebiyat kuramı üzerine çalışmalar yürüten biri olarak bambaşka bir pencereden bakıyor Brontëlerin eserlerine.


Ona göre sanayi devriminin göbeğinden yazıyorlardı onlar.