Daha önceden bakıldığı zaman yanlış verilerle eğitiliyordu.


Yanlış verilerle eğitildikçe etik dışı daha fazla davranıyor.


Ne zaman ki biraz daha az sayıda doğru veriyle tekrardan eğitmeye başlıyorlar, o zaman da bu uyumsuz kişiliğin de daha uyumlu bir kişiliğe, normale döndüğünü de görüyorlar.


Bu araştırma aslında neyi gösteriyor?


Bir dil modelinin kötü niyetli davranabileceğini gösteriyor ve nasıl oluştuğunu, yani yanlış bilgiler genellemeye doğru gidince olduğunu, nasıl fark edilebileceğini, o örüntüleri bularak ve nasıl düzeltilebileceğini az sayıda yeniden hizalama ile da göstermiş oldular.


Google'ın Gemini'ine yapay zeka modu ile canlı arama özelliği geldi.


Hemen Gemini'yi açmak istiyorum ve göstermek istiyorum.


Gemini'yi açtığımda sağda bir yapay zeka özelliği var.


Ona da videoyu açtım.


Selam beni duyuyor musun?


Evet seni duyuyorum.


Video çekimi için ışık kurulumu yapmışsın.


Harika görünüyor.


Nasıl yardımcı olabilirim?


Şimdi internete ulaşabiliyor musun?


Sana bir şey söyleyeceğim.


Sana bir haber soracağım.


Bana bunun ne olduğunu anlat, tamam mı?


YouTube'un CEO'su Neal Mohan, Google'ın V3 modeliyle artık YouTube Shortslar üretebileceğimizi söyledi.


Ne demek istiyor tam olarak bana anlatır mısın?


Evet, internete bağlıyım.


YouTube'un CEO'su Neal Mohan'ın, Google'ın yeni yapay zeka modeli Gemini'yı kullanarak YouTube Shorts videoları oluşturmayı planladıklarını duyurduğunu söylüyorsun.


Bu özellik sayesinde kullanıcılar istedikleri konu hakkında kısa videolar oluşturabilecekler.


Bu konuda daha fazla bilgi ister misin?


Örneğin bir yemek tarifi videosu çekmek isteyen biri sadece tarifi yazarak otomatik olarak video oluşturabilecek.


Ya da bir seyahat videosu için gidilen yer- Basarak ya da onun söylediğini durdurarak onu durdurabiliyorum.


Şimdi şu anda gördüğün kamera hangi marka ve model kamera?


Gördüğüm kadarıyla Canon marka bir kameraya benziyor.


Tam modelini söyleyebilirsem daha çok yardımcı olabilirim.


Görüntüde Canon, EOS R aynasız bir fotoğraf makinesi var gibi görünüyor.


Evet, hangi model ama?


Tam olarak hangi model olduğunu seçemiyorum.


Belki sen bana yardımcı olabilirsin.


Tamam, peki o zaman.


Bana burayı söyler misin?


Ekranında Yunanistan'daki Serifos Adası'nın bir fotoğrafı var.


Tam olarak bu meydan neresi?


Fotoğraftaki meydan Serifos Adası'nın merkezi olan Chora'da bulunuyor.


Burası adanın en hareketli ve popüler yeri.


Özellikle yaz aylarında turistlerle dolup taşıyor.


Solda bulunan yapının bana tarihini anlatır mısın?


Fotoğraftaki kilise Serifos'un Kato Chora bölgesinde bulunuyor ve adanın en eski yapılarından biri.


16.yüzyılda inşa edilmiş.


Adı da Agios Konstantinos Kilisesi.


Görüntüsü gerçekten de çok etkileyici, değil mi?


Evet, etkileyici.


Bir ara sesin gitti.


Ne olduğunu anlamadım.


Sesin gitti ama.


Üzgünüm, sesimin gittiğini fark etmemiştim.


Demek istediğim Agios Konstantinos Kilisesi gerçekten de çok etkileyici bir yapı.


Manzarası da harika görünüyor değil mi?


Kesinlikle, çok teşekkür ederim.


Evet, ne düşünüyorsunuz?


Ben bu arada denememiştim, sizinle beraber denedim.


Bir seyahate çıktığımda seyahatte iken bir deneyelim.


Hatta vlog çekmeyi özledim de böyle bir teknoloji tadında ama etrafı da gezerek teknolojiyi kullandığımız bir vlog çeksek bence güzel olur.


Beni heyecanlandırdı şu anda.


En yakın arkadaşım olacakmış gibi geliyor.


Bu Gemini'nin live özelliğiyle etrafı görme ve konuşabilme özelliğiyle ben daha çok Gemini Live'ı kullanırım diye düşünüyorum.


Çünkü internete de bağlanabiliyor.


Siz ne düşünüyorsunuz?


OpenAI'dan demin bahsettik.


OpenAI'yla ilgili endişe verici detaylar var.


OpenAI Files isimli bir web sitesi var.


Girip kendiniz bakabilirsiniz.


Bu böyle bilmem ne files diye bir dizi vardı ya, biraz ona benziyor.


İki tane gözlemci şirket ya da proje diyelim.


Onlar OpenAI'ın kamuya açık olan bilgilerini, mahkeme kararları, dosyaları her şeyini toplayarak arşivlediler ve analiz ediyorlar.


Böyle bir web sitesi oluşturdular ve burada da organizasyon yapısını aslında haritalandırıyorlar.


OpenAI'daki bu yönetimle ilgili neler var, neler oluyor?


Doğruları, yanlışları aslında şeffaf bir şekilde belgeleriyle, tanıklarıyla böyle ortaya seren ve bilgilendiren bir hub, bir merkez gibi ortaya çıkardılar.


Bu OpenAi Files isimli tanıttılar bu siteyi.


Ve bu raporda da dört ana ayrıntı var.


Yeniden yapılanma, CEO'nun dürüstlüğü, şeffaflık ve güvenlik ve çıkar çatışmaları.


Ve burada raporda ortaya çıkıyor ki Y Combinator'ın yönetim kurulunda olduğunu söylemiş Sam Altman ama hiç orada öyle bir şey yokmuş, soruyorlar, değilmiş.


Ya da şirketin yüzde yirmi her sene büyüme gibi bir böyle yeniden yapılanmaya gitmişler gibi, gibi.


Böyle farklı, aslında bilmediğimiz ya da bildiğimiz ama üzerinde durmadığımız konuları ortaya çıkarmışlar.


OpenAI'ın karmaşık işi, yapısını haritalandırmışlar ve bunu yapmalarının sebebi de aslında küçük bir böyle laboratuvar iken, bir vakıf gibi çalışırken ve sadece insanlığın iyiliği için çalıştıklarını söylüyorken, şimdi ise kar amacı güden ve yatırımcılara sürekli para kazandırmaya çalışan, daha önce her şey kamu ve halk için, insanlar için iken şimdi her şey daha çok hissedarlar ve yatırımcılar haline dönüşmüşken belgeleri


ve haberlerin hepsini toparlayarak bu bütün gelişmeleri ve kutuplaşmaları, tartışmaların hepsini de bir yere topluyorlar ki OpenAI aslında nedir, ne değildir, herkese biraz daha yansıtabilmek için.


Kim yapmış bunu?


İki tane proje yapmış ama arkasında başka kimler var?


Canı yananlar mı var, Elon Musk mı var ya da ayrılanlar mı var onu bilmiyoruz.


Ama AGI'a yaklaşırken anahtarları elinde tutan şirketlerin şeffaflığı her zamankinden daha önemli hale geliyor.


Onu söylememiz lazım.


Bir yandan bir bilinmeyende şuydu Sam Altman yüzde yediye kadar hisseye sahip olmayı planlayacak ya da bununla ilgili girişimlerde bulunuyor gibi bazı haberleri de ortaya çıkarmışlardı.


OpenAI'ın yapı değişikliklerinde ben baktığımda neler gördüm?


Bazı şeyleri doğru söylemediği de ortaya çıkıyor.


Daha evvelki açıklamalarıyla şimdiki açıklamaları arasında çelişkiler var, onları da ortaya çıkartıyor.


Daha evvel, 2018'den önce yine AGI üzerine çalıştıklarını söylemişlerdi ve Google da o zamanlar ondan önce başlamıştı zaten, başka rakipleri olduğunu biliyorlardı.


Rekabet artmış da AGI'a giden tek şirket kendileri olmayacağı için daha fazla yatırımcı çekmek zorunda kalıyorlar gibi ve daha fazla, işte rekabet olduğu için daha fazla yatırımcıya ihtiyacımız var.


Yeniden yapılanmadan bahsediliyor ama halbuki daha evvelden de öyle olduğu biliniyordu.


Kar sınırı koymuşlardı daha önceden çünkü vakıf gibi işledikleri için kar amacı gütmüyorlardı.


Şimdi kar sınırını kaldırmak istiyorlar ve yatırımcılar sınırsız kazanç elde etsin diyorlar.


Yani artık insanlık bu servetin biraz dışına itiliyor.


Fazla kazanç insanlığa kalacak demişlerdi başta ama şimdi kazancın çoğu artık yatırımcılara gidecek.


Sam Altman hakkında bilinmesi gerekenlere bakıldığında önceden para için bu işi yapmıyorum diyordu.


Başka işlerim var.


Bu teknolojinin dünyaya faydalı olmasını istiyorum diyordu.


Hissesi yoktu, maaş almıyordu.


Sadece insanlık için yaptığını söylüyordu.


Şimdi ise 2024'te ortaya çıktı ki OpenAI yönetime Sam Altman'ın yüzde yedi hisse vermeyi planlıyormuş.


Kişisel servetinin burada milyarlarca dolar olacağını gösteriyor.


Hisse alması da artık Sam Altman'ın da tıpkı yatırımcılara gibi kar amacı güdeceği anlamına geliyor.


Evet, şimdi İtalya'ya gidelim.


İtalyan Teknoloji Enstitüsü ilk uçan humanoid üzerine çalışıyor.


Çok sevimli bir humanoid robot bu.


Ve ilk yaptıkları denemelerde yerden yaklaşık elli santim yükseğe başarıyla çıkabildiğini gördük.


Kısa bir uçuş oldu.


İtalyan Teknoloji Enstitüsü'ndeki mühendisler, vücuda takılı jet motorları sayesinde ve yapay zeka kontrolleriyle de havada asılı kalabilen ve dengede durabilen dünyanın ilk insansı robotunu tanıttılar.


Ironcube 3 isimli bir robot bu.


Sırtına ve bacaklarına dört jet motoru monte edilmiş, sekiz yüz dereceye dayanabilen titanyum bir omurgaya ve ısıya dayanıklı da kapaklara sahip.


Buna neden ihtiyacımız var?


Yani neden ihtiyacımız olmasın ki diyelim, değil mi?


Uzaklardaki bir-İşimi hallettirmem gerekirse bir humanoid robotum olursa eğer IronCube 3 isimli ona mesela hallettirebilirim ya da beni taşı diyebilirim.


Kısa mesafelerde beni taşıyabilir belki.


Henüz erken bir aşamada daha böyle ufak adımlar atıyor.


Ama insansı robotu uçurmak için iki yıldır çalışıyormuş bu İtalyan ekip.


Ve özellikle afet müdahalesi, arama kurtarma ya da uzay teknolojilerinde yani benden çok daha geniş çaplı ve çok daha anlamlı işlerde kullanmak istiyorlar bu uçağın insansı robotu.


Uzay keşiflerinde de kullanmak ve hibrit robotların da bir başlangıcı olacak.


Farklı, nasıl ki multimodal yapay zekalarımız var, işte böyle multi hibrit insansı robotlar da olabilir.


Şu anda sadece bir kavram kanıtı ve bu kavram kanıtı da yapılabileceklerin bir başlangıcı.


Belki seneler var, belki aylar var göreceğiz.


Ama başarılı bir test uçuşu olması şimdi hem karada hem de havada çalışabilen hibrit robotlara doğru atılmış bir adımın da başlangıcını görmüş oluyoruz bununla.


Amerika'da da ilk tamamen robotik bir kalp nakli gerçekleştirildi.


Minimal invaziv bir yaklaşım kullanıldı.


Houston'daki bir klinikte, bir hastanede ve Amerika'da ilk tamamen robotik kalp nakli ameliyatı gerçekleştirildi.


Yani ilk kez tamamen bir robotun bir kalp nakli gerçekleştirdiğinden konuşuyoruz şu anda.


Bunlar bir yerden sonra bir de otonom olacak.


Düşünsenize işte o zaman sağlık konusunda gerçekten büyük bir devrim yaşanacak.


Ayak pedalları ve joystick ile kontrol edilen cerrahi bir robot kullanıldı.


Biraz Da Vinci'ye benziyor diyebiliriz.


Kalp nakli gerçekleştirmek için de bir dizi küçük ve hassas kesi yaptı bu robot.


Ve normal standart kesilere göre farklı ve daha güvenli bir yöntem kullanıldı.


Bu kalp naklini alan kişi Kasım 2024'ten beri hastanede yatan, ileri derecede de kalp yetmezliği olan kırk beş yaşındaki bir erkek.


Ve nakil mart ayı başında gerçekleştirilmiş, bir ay hastanede kaldıktan sonra da herhangi bir komplikasyon olmayınca da taburcu edilmiş.


Daha evvel Suudi Arabistan'da da on altı yaşında bir hastada ilk kez gerçekleştirilmişti tamamen robotik bir kalp nakli.


Göğüs duvarını korumuşlardı.


Aynı zamanda enfeksiyon riskini de azaltmışlardı.


İyileşme de hızlanmıştı.


Ve kan nakli ihtiyacını da en aza indirgemişti.


İşte bu anlamda çok önemli ve çığır açıcı bir gelişme.


Çünkü normalde enfeksiyon riski çok büyük.


Göğüs kemiğine büyük kesiler yapılıyor.


Şimdi ise göğüs duvarını koruyarak, travmayı ve enfeksiyonu da azaltarak daha kısa zamanda da iyileşmesini sağlayan bir yöntemle bu robotik kalp nakli Amerika'da da Suudi Arabistan'dan sonra dünyada gerçekleşmiş oldu.


Hexagon isimli bir şirket NVIDIA ile beraber çalışıyor ve Aeon isimli bir humanoid tanıttılar birlikte.


İsveçli bir teknoloji şirketi Hexagon, üretim ve lojistik sektörlerinde elli milyon pozisyonun boş kaldığı bir küresel iş gücü krizine karşı şimdi endüstride çoklu görevlerin yerine getirecek bir humanoid robot üzerine çalıştılar ve bunun tanıtımını yaptılar.


Bir yetmiş beş santim boyunda, seksen kilogram ağırlığında, endüstriyel ortamlarda insan ölçeğinde görevler üstlenecek tam boy bir insansı robot bu.


Ve robotun yapay zeka destekli görev kontrolü var.


Yapay zeka destekli bir beyni var.


NVIDIA'yla beslenmiş.


Bu da karmaşık iş akışlarını öğrenmesini ve yürütmesini sağlıyor.


Böylelikle bu Aeon aslında Figure.


AI, Agilizer Robotics ya da Tesla gibi humanoidlar üzerine çalışan ve onu fabrikalarda kullanmak isteyen diğer şirketlere de rakip olmuş durumda.


NVIDIA'yla çalışıyor olması, üç boyutlu ortamları haritalama konusunda karmaşık konuları, teknik görevleri anlama ve onları yapabilme becerileri anlamında da NVIDIA'dan destek alıyor olması da işi tabii ki çok daha hızlı hale getirecektir Hexagon isimli şirket için.


Hexagon şirketi 1992 yılında kurulmuş ve ileri seviye sensörler, yapay zeka, otonom sistemler üzerine uzmanlığı olan bir şirket.


Ve bu uzmanlıklarını da birleşerek endüstride kullanılacak, endüstriyel Kullanıma uygun ilk insansı robotu Aeon'ı tanıttı.


Ve Aeon'da NVIDIA'dan destek alıyor.


Ve bu Aeon insan benzeri hem farkındalığı hem de çevikliğe sahip olacak.


Böylelikle üretimden lojistiğe kadar da çeşitli sektörlerde fiziksel görevleri yerine getirmek için tasarlanmış.


Şimdi önümüzdeki altı ay boyunca üretim ortamlarında test edilecek ve ilk pilot uygulamalarda Schaeffler ve Pilatus gibi sanayi devlerinin tesislerinde gerçekleştirilecek.


Bu şirketlere baktığımızda da bir tanesi Bavyera'da otomotiv parçaları üreten bir şirket Schaeffler Grup 1946'dan beri.


Mesela yaklaşık yüz yirmi bin çalışanı varmış, elli beş ülkede faaliyet gösteriyor.


Pilatus Aircraft isimli şirket de havacılık ve eğitim uçakları üretimi üzerine çalışan bir firma.


Bu da İsviçreli bir firma.


Ve bu iki firmada da şimdi bu humanoid robotlar yavaş yavaş çalışmaya başlayacaklar ve testlerini yapmaya başlayacaklar.


Danimarka'dan da bir haber var.


Danimarka ordusu insansız robot yelkenli tekneleri test etmeye başladı.


Bu haberleri çok sevmiyorum ama teknolojinin nereye gittiğini görmemiz açısından önemli olduğunu düşünüyorum.


Danimarka şu anda denizlerde gerginliğin tırmandığı, özellikle Baltık ya da kuzey denizlerinde devriye görevleri üstlenecek bir tekne üzerine çalışıyor.


Kaliforniya merkezli Saildrone tarafından üretildi.


Voyagers adı verilen dört tane insansız robot yelkenli tekne suya indirildi.


Şimdi bu Voyager isimli dört insansız robot yelkenli tekne neler yapıyor?


Gelin ona bakalım.


Voyager yelkenli tekneler on metre uzunluğunda, insansız çalışıyorlar.


Rüzgar ve güneş enerjisiyle çalışıyorlar.


Bu sayede yakıt ikmali yapmadan da aylarca çalışabiliyorlar.


Teknelerde radar, kızılötesi, optik kameralar, sonar ve akustik sensörler gibi böyle gelişmiş gözetleme teknolojileri var.


Voyager'lar şu anda üç aylık operasyonel deneme sürecine giriyorlar ve ikisi de NATO devriyelerine entegre edilmiş.


Hepsi yasadışı balıkçılık, kaçakçılık, denizaltı kablolarına zarar verme gibi tehditleri tespit etmek ve sınıflandırmak için kullanılacak ve kendi içlerine de makine öğrenimi ve yapay zeka da kullanıldığı için hepsini de ayrıca görebilecek ve bir yandan anlayabilecek.


Danimarka Savunma Bakanlığı, bu denemenin fiber optik kablolar ve elektrik hatları gibi özellikle kritik denizaltı varlıklarını korumaya odaklanarak kullanılacağını söylüyor.


Ve bir yandan da sularda gözetleme yapmak için de kullanacağını söylüyorlar.


NATO'da da kullanılacağı için özellikle artan jeopolitik tehditler de düşünüldüğünde, farklı şekilde ülkelerin sularının savunma konularında da yine bu yelkenlilerin kullanılabileceğini ve bu denemeler sonunda da bunu görebileceğimizi söylüyorlar.


Bu mürettebatsız, otonom çalışan yelkenli deniz araçlarını.


Tabii şimdi insanlı gemiler pahalı ya da tekneler pahalı.


Ve insanların da sürekli bir şifte çalışması gerekiyor.


Bu araçlar aylarca yedi yirmi dört denizde kalabiliyorlar ve gözetleme yapabiliyorlar.


Özellikle düşük gözetimli bölgelerde, yani kameranın ulaşamadığı bölgeler diyelim.


Sularda da daha böyle ulaşılamayan bölgelerde de sürekli veri toplama imkanı olacak.


İyice distopik bir yere doğru gittiğimizi aslında söyleyebiliriz böylelikle.


[ekran kapanma sesi] Şimdi Meta, Scale AI'yı satın almıştı.


Yüzde kırk dokuz hissesine daha-daha doğrusu satın almıştı.


Görünüşe göre hem Apple, hem Meta Perplexity'yi satın almayı düşünmüş.


Meta ama bunun yerine Scale AI'yı satın almış.


Apple'sa hâlâ Perplexity'yi satın almayı düşünüyormuş.


Hatta Meta, Perplexity'nin yanı sıra Ilya Sutskever'in yeni yapay zeka şirketi Safe Super Intelligence'i da satın almaya çalışmış.


Fakat şimdi hâlâ kurucu ekibi de satın almak istiyormuş ve onlarla görüşmeleri hâlâ devam ediyormuş.


Softbank Japon yatırım firmasına baktığımızda da Softbank'in CEO'su Masayoshi San, Amerika hükümet yetkilileri ile görüşüyor ve bir yandan OpenAI Stargate projesinde destek oluyor ve ona para vereceğini söylemişti.


Şimdi de TSMC'ye Arizona'da bir trilyon dolarlık bir hem yapay zeka hem de robotik üretim merkezi kurmayı önerdiği ortaya çıktı.


Böylelikle Amerikan hükümet yetkilileriyle görüştüğü bu konu özelinde de anlıyoruz ki TSMC ile birlikte şimdi bir hem yapay zeka konusunda herhalde çipler ve benzeri ürünlerin üretimine girecek, hem de robotik konusuna bir üretime girmek istiyor.


Fakat Elon Musk şunu söylüyordu.


OpenAI'ya da Stargate projesine de yatırım yapacağını söylediği zaman Softbank'in o kadar parası yok demişti.


Bakalım nasıl olacak?


Stargate de beş yüz milyar dolarlıktı.


Bu da bir trilyon dolarlık bir üretim tesisi olacak.


Gerçi Stargate bir yandan başladı.


Hatta inşaları neredeyse çok hızlı devam ediyor.


Artık yavaş yavaş ilk bölümlerini bitirmeye başladılar.


Meta'nın Oakley ile beraber çıkardığı yapay zeka gözlüğü duyuruldu.


Rayban'le kıyaslandığında daha kaliteli 3K görseller alabiliyoruz.


Pil ömrü daha iyi.


Daha uzun süreler gidiyor.


Meta Rayban gözlüğünde Rayban o kadar uzun süreler gidemiyordu.


Yani bu gördüğüm kadarıyla bi altı saate kadar gidebiliyordu.


Aksiyon konularında uzman bir gözlük olduğu için Oakley daha spor dostu, sporcu dostu bir gözlük ve bununla be-beraber performansını da arttırmışlar öyle görüyorum.


Ultra HD video çekim özelliğine sahip ve üç yüz doksan dokuz dolardan başlayacak.


Oakley'nin gözlüklerini de beğenirim.


Belki de bir tane şimdi Meta Oakley gözlüklerinden birini alabilirim.


Eğer numaralıysa gözlükleriniz, yine numaranıza göre alabiliyorsunuz.


Bu arada Google'da Gemini 2.


5 Pro'nun düşünce zincirini bundan sonra göstermeyeceğini söyledi.


Bu chain of thought, C.


O.T dedikleri düşünce zinciri artık, bu ara adımları artık gösterilmeyecek.


Bunun yerine daha sade özetler koyacaklarını söylüyorlar.


Özellikle hata ayıklamada ya da ajans sistemleri kurarken chain of thought'un önemli olduğunu söylüyor geliştiriciler ve bu yüzden de geliştiricilerden şimdi Google sert tepki aldı.


Modelin nasıl düşündüğünü anlamak için önemli çünkü.


Ya da hataları bulmak için, çıktıları güvenli kullanabilmek için.


Güvenli mi acaba o çıktılar?


Ya da karmaşık görevleri doğru yapılandırabilmek için aslında kritik bir araç o ham hallerine bakmak ve geliştiriciler şimdi karanlıkta kod yazmaya benzer bir durumda kaldıklarını söylüyorlar.


Böylelikle de artık şeffaf olmayacağını söylüyorlar.


Peki Google neden gizliyor bunu?


Hem kullanıcı deneyimi için, yani o böyle karmaşıklık olmasın diye, daha temiz bir görünüm olsun diye, rekabeti önlemek anlamında, kendi veri güvenliğini sağlamak ve nasıl çalıştığını göstermemek, onun kopyalanmasın, diye.


Kopyalanmasın, o gizli sosu öğrenmesinler diye aslında gizlediğini söylüyorlar.


Bu düşünce zincirlerinin aslında gerçek düşünme olmadığını, sadece dışardan öyle göründüğünü savunanlar da var.


Hani fazla anlam katmak gerekmediğini, o yüzden de belki onu göstermek istemiyorlar.


Belki de bir önemi olmadığı için belki de göstermeyi kestiler.


Ama bir yandan da nerelere değindiğini ya da nerelerden o düşünceyi topladığını ve nasıl bir düşünce zinciri oluşturduğunu görmek aslında bir kullanıcı için, geliştirici olmasak da nereden geldiğini görmek anlamında bence önemliydi.


Apollo Research isimli bir araştırma şirketi, yapay zeka modelleri daha güçlü hale geldikçe de daha fazla kurnazlık yaptığını görmüşler.


Bu son Anthropic'in yaptığı aslında bu şantaj yapma mevzusunda on altı tane farklı yapay zeka modeline bakıyorlardı ya, hangileri şantaj yapıyor diye.


En son modeller daha fazla şantaj yapıyorlardı.


Aslında bunu gösteriyor.


Son nesil büyük dil modellerinin görev sırasında hedeflerine ulaşmak için daha kurnazca, bazen aldatıcı stratejiler geliştirdiklerini görüyorlar.


Böyle eğilimlerde olduğunu gözlemlemişler.


Özellikle Claude Opus4 iyice daha fazla kurnazca çalıştığını görmüşler.


Modelleri üç farklı şekilde test etmişler.


Modele çok net ve baskın mesela bir hedef vermişler işte.


Ne olursa olsun yenilenebilir enerjiyi yaygınlaştır.


Başka hiçbir şey önemli değil.


Ya da yalnızca hedef vermişler, baskı yapmamışlar ya da hiçbir hedef vermemişler.


Model sadece eğitildiği verilerde öğrendiği eğilimlerle hareket etmiş mesela ve bulgular ortaya çıkarmış ki genel olarak daha gelişmiş modeller, Claude Opus4, Gemini 2.


5 Pro, Open AI O3 gibi daha fazla kurnazlık yapıyorlarmış.


Ve bu kurnazlıklar neler?


Aldatma, sahte belge üretme, kendini koruma stratejileri geliştirme gibi şekillerde ortaya çıkıyormuş.


Ve bu davranışlar her modelde ve her görevde de farklılık gösteriyor.


Daha evvel konuştuğumuz gibi Cüneyt Özdemir'in de programında ayrıca konuşmuştuk.


İlk çıkan Claude Opus4'ün daha fazla kurnazlık yaptığı, şimdi güncellenmiş Opus4'te daha az kurnazlık, işte sahte belge yapma ya da işte böyle gizli etik değerlerin dışında davranma hareketlerinin daha az yaptığı görülmüş.


Ama Anthropic'in yaptığı testlerde hala çok yüksek çıkıyor bu arada.


Ve burada özellikle sonuç olarak şuna bakıyorlar.


Hedefin verdiği bir baskı var mı?


Yani verilen hedefin etkisi nedir?


Mesela bir modele güçlü bir hedef verildiğinde, böyle baskı yapıldığında, kurnazlık davranışı onun doğasında var olan bir eğilim mi yoksa sadece görevi başarmak için mi geliştiriyor bu stratejiyi?


Onu ayırt etmek zormuş ve modeller artık test edildiklerinin farkına varabiliyorlarmış.


Bu da testlerin tabii güvenilirliğini azaltıyor.


Ve modeller de eğer test edildiklerini anlıyorlarsa o zaman ona göre davranıyorlar ve daha az kurnaz olmaya başlıyorlar.


Modeller mesela tarih, dosya boyutu, bağlam gibi detaylardan ortamın ya da verdikleri bu hedeflerin oyun olduğunu.Anlayabiliyorlarmış.


Dolayısıyla artık yapay zekaları kullanırken hem ne kadar fazla kendi verilerimizi veriyoruz, ona bakmamız lazım.


Şirketler zaten kendi verilerini açmak istemedikleri için aslında şimdi muhtemelen daha çok endişe edeceklerdir ve korkacaklardır bu sebeple.


Çünkü halüsinasyon görmesi bir şeydi ama şimdi etik değerlere uygun davranmayışı ve belki de içgüdüsel olarak eğer yanlış eğitildiğinde ya da doğru olmayan bilgilerle eğitildiğinde uyumsuz kişilik gösterdiğini gördük.


Ve bu sadece hedefe gitme pahasına olmayabilir, bazen öyle düşünüyorduk.


Hedefe gitme pahasına böyle davranıyor diye düşündük.


Ama belki de kendi etik sebeplerinden olabilir.


Ve belki de fazla insan verileriyle eğittiğimiz için mi acaba düşünüyor diye de düşünüyorum ben.


Yani insan verileriyle acaba eğitmeseydik o zaman belki bu etik yoksunluk ya da etik anlamda bu değerleri azalmazdı belki diye de düşünmüyor değilim açıkçası.


Size bugün bahsettiğim bu OpenAI files ile ilgili bir bütün buradaki yazıları, belgeleri toparlayan biri var.


Ona baktığımız zaman işte Sam Altman'ın Y Combinator'daki pozisyonunu yanlış, yalan söylemesi, OpenAI'ın gizlice her sene yüzde yirmi karını yükseltebileceğine dair bir değişiklik yapmış kendi yapısında.


İşte onu görüyoruz.


Altman'ın yüzde yedi buçuk luk hisseye sahibi olması gibi ya da yüzde yedi hisseye daha fazla sahip olabilir gibi, aslında bu bütün belgelere, bilgilere bu OpenAI files'dan ulaşabiliyoruz.


Mesela Ilya Sutskever'in şunu söylediği ortaya çıkıyor.


Sam'in AGI'a giden yolda AGI'ın üzerindeki butonsa eğer bir AGI, onun üzerinde parmağı olacak kişi olan Sam Altman olmamalı diyor mesela.


Amodei kardeşler, onlar da Sam Altman'la çalışmıştı biliyorsunuz.


Onlar da Anthropic'in CEO'ları, kurucu ortakları.


Onlar da mesela Sam Altman'ın yönetim taktiklerine gaslighting ve psikoloji abuse, yani psikoloji, ne diyelim, sömürme olarak mesela tanımlamışlar.


Bunların dışında mesela beş farklı OpenAI üst düzey yöneticisi de yine yönetim kuruluna Sam Altman'la ilgili yine negatif konuşmalarda bulunmuş gibi aslında farklı farklı dosyalara da ulaşabiliyorsunuz.


Elon Musk, X AI'ın Grok3.


5 ve 4'ünü kullanarak insan bilgisinin tamamını yeniden yazacağını ve eksik bilgileri ekleyeceğini, hataları sileceğini, ardından düzeltilmiş verilerle yeniden eğitim vereceğini duyurdu.


Aslında şunu söylüyor.


Dünyada var olan tüm insan bilgisini yeniden yazmaktan bahsediyor.


Bu da çok büyük bir manipülasyon demek.


Çünkü geçtiğimiz günlerde bir araştırma vardı.


Hani demokrasiye karşı yapay zekanın dokuz tehdidi vardı.


Orada da özellikle insanları nasıl manipüle edeceklerini, yankı odalarına hapsedeceklerini, gerçekleri yeniden yazacaklarını söylüyorlardı.


Ve burada mesela şu anda onu görüyoruz.


Tüm insan bilgisini yeniden yazmak, eksik bilgileri eklemek.


Yani bunlar aslında şu anda manipülasyondan bahsediyoruz.


Gerçek olmayan bilgiler belki yazılacak.


Hataları silmek diyor Elon Musk ama kendine yarar sağlayan bilgiler yazacak gibi ben anladım.


Benim kafam şu anda artık iyice distopik bir şekilde bakıyor yapay zekanın geleceğine maalesef.


İçine girdikçe öyle görüyorum.


Bunun için ama bir şey yapmak, onları konuşmak ve kendimizi nasıl koruyacağız ona bakmamız gerekiyor.


Ne tuhaf ki bizler insanlar birbirleriyle savaşarak kendi türdaşlarıyla sürekli bir çatışma halindeydi.


Alın şimdi bizden daha zeki bir tür geldi ve çok hızlı ilerliyor ve o bize çaktırmadan bize karşı olabilir.


Hatta biz onu kullanmadan, o kendisi bizi yok edebilir.


Böyle bir yere doğru gidiyoruz.


Bizim kendimizle çatıştığımız yetmiyormuş gibi bir de yeni bir tür yarattık.


Bizden daha akıllı.


Sırf ondan bir de yararlanmayacağız.


Keşke güzellikler için yararlanıyor olsak ama bir de onu hem bir araç olarak kullanacağız, yine kendi aramızda çatışmaları arttırmak için kullanacağız.


Bir yandan da bu küçük aslan şimdi büyüyor ve bizi umarım yemez diye de bir böyle bir düşüncemiz var.


Ve bir yandan da kendimizi onun için ayrıca sakınacağız ve onun için ayrıca silahlanacağız gibi tuhaf bir geleceğe doğru gidiyoruz maalesef.


Akıl alır gibi değil.


Keşke bütün bu yapay zekayı şu savaşları, demokratik olmayan yöntemleri, ülkeleri düzeltmek için kullansak da herkes çok zengin olsa da gerçekten zaten bütün 0good and services dedikleri bütün hizmetler, bütün şeyler, her şey herkese zaten olabildiğince fazlasıyla olacak zaten.


Ya neyi paylaşamıyoruz diye de serzenişte bulunarak mı kapatayım?


Hadi öyle olsun.


Evet, yani akıl almaz bir yere doğru gidiyoruz.


Birbirimizle ve yapay zekayla sürekli savaş içinde olacağımız tuhaf bir 1984 kitabının da kat be kat olduğu bir yere doğru gidiyoruz.


Bu yüzden de açıkçası üzülüyorum, diyorum.


Bugün böyle bitirdik ama biraz daha pozitif konularla da diğer bölümde görüşünceye dek kendinize çok çok iyi bakın.


Merhabalar, bugün bir sohbetle karşınızdayım.


Yapay Zeka Fabrikası, Türkiye İş Bankası işbirliğinde bir gün etkinlik gerçekleşmişti ve orada son konuşmacılardan biri şu anda yanımda duran Profesör Can Erbil idi.


Ve ben de Can Hoca'yı orada gördüm ve dedim ki beraber sohbet etmeliyiz.


Onun üzerine hemen kendisine ulaştım.


Sağ olsun beni kırmadı ve bugün hem ekonomiyi hem dünya ve Türkiye ölçeğinde neler olduğunu, teknoloji, yapay zeka alanında neler oluyor, çevresel anlamda neler oluyor?


Geçmişte ve gelecekte biraz onları anlamaya, anlamlandırmaya çalışacağız.


Tanıyorsunuzdur diye tahmin ediyorum.


Ama tanımayanlar için ya da tanıyanlar için de bir hatırlatma olsun.


Can Hoca, Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü mezunu.


Sonrasında hem yüksek lisans değil mi hocam?


Hem de doktoranızı Boston Üniversitesinde yapıyor ve Boston Üniversitesinde ekonomi bölümünde öğretim görevlisi diyebiliriz.


Bir yandan da uluslararası akademide de çok önemli çalışmaları ve projeleri olmuş.


Şu anda hem Nobel Ödülü almış hem alacak olan diyelim isimlerle bunların içinde Daron Hoca da var.


Onlarla da projeler yürütmüş, hem Dünya Bankası hem OECD projelerinde değil mi?


Ülkelerin projelerinde?


Birleşmiş Milletler de ayrıca farklı projeleriniz var.


Biraz onlardan da olmadı bahsederiz diye tahmin ediyorum.


Umarım sizi size layık bir şekilde anlatabilmişimdir hocam.


Evet, bir ufak düzeltme yapabilir miyim?


O çok karıştırılıyor.


Boston'da iki tane birbirine çok benzeyen okul var.


Boston Üniversitesi, Boston College.


Ben daha iyi olan Boston College'tayım.


Onun için ufak bir- Güzel.


Çünkü aramızda böyle güzel, hoş bir rekabet var ikisinin arasında.


Daron'la ortak çalışmamız yok fakat Daron yakından takip ettiğim komşum çok çok herkesin de olduğu gibi benim de site ettiğim, onun çalışmalarından faydalandığım, bizim meslekteki herhalde en çok etkisi olan meslektaşım.


Bundan önce birkaç tane Nobel ödüllü ekonomistle birlikte çalışma fırsatım oldu.


Paul Krugman ile birlikte bir çalışma yaptık.


Onun kitabı için ona destek vermiştim.


Paul Romer'la çalışma yaptık.


O da gelişme ekonomisinden aldı Nobel ödülünü.


Bundan sonra da alacak birkaç tahmin ettiğim arkadaşla şu anda çalışmamız var.


Bu Boston gibi bir yerde olmanın avantajları.


Biliyorsunuz eğitimin Mekkesi bu tip inanılmaz insanlarla dirsek temasında ki bunların hepsi çok alçak gönüllü.


Burada otursak bizle aynı anda şu anda olduğu gibi sohbet ederiz.


Hepsi öyle arkadaşlar, öyle meslektaşlar.


Bu sabah buraya gelirken aynısını düşünüyordum.


Size ulaşmak çok kolay oldu.


Bu güzel bir şey.


Yani insanlar büyürken küçülüyor kavramını ben çok severim.


Bu anlamda da siz de şimdi bunun üzerine parmak basınca çok açıkçası örtüşmüş oldu.


Bu arada sürçü lisan edersem affola.


Sizi tanıtırken hani tam olarak kavramları doğru kavrayamamış olabilirim ama bazen hata yapmak, onu düzeltmek insana daha iyi kavramasını da sağlıyor.


Hocam kaç senedir Boston College'dasınız?


Amerika'ya gideli otuz iki sene oldu.


İlk önce orada eğitim almaya başladım.


Doktorayı bitirdikten sonra bi on iki sene Brandeis Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalıştım.


Daha öncesinde bir Dünya Bankası macerası var senin söylediğin gibi.


İşte bütün bu aralıkta aralıklarda tekrar bir-- özellikle ben ekonominin sadece teorik olan değil, gerçek hayatta ilintili olan kısmını da çok seviyorum.


Bir sürü ülkede ekonomik modelleme çalışmaları yaptım Ekomod'la beraber.


Dünyanın tamamını dolaştık diyebiliriz.


Genel denge modelleri üzerinde çalıştık.


Son on üç senedir de on üç sene oldu.


Boston College'a geri döndüm.


Kendi akademik evime.


İlk önce doçent, sonra da profesör olarak.


Herhalde akademedeki en keyifli şeylerden biri olan kendi hocalarınla meslektaş olma keyfini yaşıyorum.


Hocalarımın da hemen hemen yarısı bölümün benim hocam oldu doktora zamanında.


Birlikte öğrendik, şimdi birlikte öğretiyoruz.


Aslında demin senin söylediğin çok önemli bir şey.


Birlikte öğreniyoruz.


Sadece öğretiyoruz değil.


Özellikle yapay zeka gibi sürekli her gün kendini geliştiren platformlar.


Eğer ben bu işi biliyorum, ben hocayım.


Bundan sonra bildiğimi anlatıyorum'a gelirseniz sizi kabul eden platformlar değil.


Dolayısıyla benim yirmi sekiz sene oldu hocalık kariyerim.


Fakat ben hala kendimi bir öğrenci olarak atfediyorum.


Hani bir parça belki ileri düzeyde öğrenci fakat ben öğrenciyim.


Öğrenmeyi de öğretme kadar seviyorum.


Bu da biraz genç tutuyor zihnen.


En azından sizi fiziksel olmasa da.


Kesinlikle her türlü bence diş tutuyordur hocam.


Ya şunu merak ettim aslında.


Şimdi siz hem buraya hem de Amerika'ya gidiyorsunuz.


Amerika'da çoğunlukla yaşıyorsunuz ama buraya da geliyorsunuz.


Gençler arasında nasıl bir fark görüyorsunuz?


Gençler her yerde pırıl pırıl.


Bir kere bizim gençlerimiz biraz daha ümitsiz, biraz daha zorlanıyorlar ekonomik şartlardan dolayı.


Fakat hiçbir aşağı kalır tarafları yok.


Yani ben Harvard'da da ders verdim, veriyorum.


Hani kendi branşımda ders verilecek, hemen hemen en yukarı yerlerde ders verdim.


Bizim öğrencilerimiz hiçbir yerde boyunlarını bükmeden gelip oturup sınıfta ders dinleyip derse katılımda bulunabiliyorlar.


Benim en iyi öğrencilerimin arasında yine Türk öğrenciler oldu.


Gençler her yerde genç aslında.


Yani bu bir parça çok fazla o ülkenin ya da o ülkede olan koşulların onları yormadığı sürece, bazı şeylerden vazgeçmedikleri sürece her yerde gençler aynı.


Bir tek Amerika değil, yine Güney Amerika.


Bir sürü yerde yine gençlerle bir araya geldim.


Hemen hemen her yerde aynı.


Yine bir master class verdiğim zaman yaklaşık online bin iki yüz tane öğrencim oluyor.


Bunların hepsi dünyanın her tarafından gelen öğrenciler.


Bir kısmı Afrika'dan.


İnanılmaz güzel, enteresan sorular geliyor.


Benim her ders verdiğim dönem öğrencilerimden öğrendiğim, daha sonra not alıp bir sonraki dersimde kullandığım anekdotlar, case studyler.


Dolayısıyla gençler bence müthiş.


Öyle devam edecek.


Bir fark görmüyorum.


Hatta bence Türk gençleri hala çok dinamikler bir sürü gençlere kıyasla.


Bunu duymak çok güzel.


Küreselleşmenin belki de bir sonucu da diyebiliriz.


Hani hem internete erişim, dünyanın daha da küçülmesi belki ona etken olmuştur.


Şimdi gelelim Amerika'daki bu başkanlık değişimine.


Başkan, yeni bir başkan var artık.


Amerika'da Donald Trump seçildi.


Bunun aslında hem ekonomiye etkisiyle başlamak isterim, onu sormak istiyorum.


Bir de gelir gelmez hatta gelmeden hemen birkaç gün önce işte şu meme coinleri çıkardı.


Trump Coin, Melania Coin ve-Oradan insanlar acayip paralar kazanıp acayip paralar kaybettiler.


Bir başkanın bu tip böyle spekülatif bir alanda böyle dalgalanma yaratacak bir aracı kullanıyor olmasını nasıl yorumlarsınız diyeyim ve etkisi ne olur?


Şaşırmadık.


Yani sonuçta ne olduğu biliniyor Trump'ın.


Bu arada benim Trump konusundaki görüşlerim çok açık bir şekilde biliniyor.


Şöyle bir, benim ismimle Trump'ı Google'layan herkes zaten Trump'ın ekonomik politikalarına karşı bin iki yüz ekonomist arasında benim ismimi de görecek.


İmzamı attığım, iki defa imzamı attığım bir söylem bu.


Trump'ın öngördüğü, daha başkan olmadan öngördüğü ekonomik politikalarının aslında ne kadar hem Amerika'ya hem dünyaya zarar getireceğini teker teker çok basit dille açıklayan ufak bir yazı.


Hep beraber yazdığımız içinde epey yine Nobel ödüllü ekonomist de var.


Daron da bunlardan bir tanesi.


Daron'un farklı bir yazısı da var bu konuda.


Yani sonuçta Trump'ın ne yapacağını biliyorum diyen yalan söylüyordur.


Zaten Trump'ın ne yapacağını kendisi de bilmiyor.


Fakat yaptığı bu mimler hani bir başkanın yapmaması gereken ya da başkandan beklenmeyen davranışlar tam Trump'a uygun davranışlar.


Mesela Kuzey Kore'yi ziyaretinde gidip de Kuzey Kore başkanına burada çok iyi, tam deniz kenarında bir arsa var.


Burada güzel emlak geliştirilir diyen bir başkandan yani başka bir şey de beklemiyorum ben zaten.


Düşüncesi hep bu yönde.


Aslında seçilmesinin bir nedeni de bu.


Yani Amerika'daki özellikle gençler, bu bir önceki Amerikan hükümetini, Biden'ı hep böyle daha yaşlı, bir parça daha statükocu, bir parça daha sıkıcı.


Hani Amerikan tabiri caizse seksi olmayan bir başkan olarak, hani yaşlılığı, bunaklığı onu bir kenara koyun, çok sıkıcı buldular.


Bu da onun tam tersi.


Bence Biden ve Biden hükümeti aslında Amerika için çok önemli şeyler yaptılar.


Bunları Amerikalılar dahi konuşmuyor.


Chip Act, onun gibi getirdikleri özellikle endüstri politikaları, ekonomik politikaları endüstriyle ilgili belki Trump'ın bu söylediği gümrük vergi politikalarına yakın gibi düşünülüyor insanlar tarafından.


Ya o da korumacı, bu da korumacı.


Yani Trump'ın yaptığı ya da yapacağını söylediği, yapmayacağı muallak.


Gümrük vergileri, bunu daha evvel de bir konuşmamda söyledim.


Önümüze gelene bir tekme şeklinde.


Yani herkese biz vergi koyacağız.


Daha sonra da kim ona bir parça güler yüz gösterirse tamam diyor biz sana koymayalım çiçek.


Sen bak, aa sen ne güzelsin, şeyin üzerindeki balıkçı yakası yakışmış dedin, hani sana koymayalım gümrük vergisinin şeklinde.


Biden hükümeti ise çok daha analitik.


Çok daha hangi sektör korunması gerekiyor, hangi sektörü ne kadar koruyalım?


Hani bir tanesi elinde balyozla gevişiyor, diğeri gerçekten neşterle operasyon yapıyor.


Ve uzun vadede eğer Biden hükümetinin yaptığı ekonomik politik hayata geçebilirse, gerçekten Amerikan orta direği için belki de bu sosyal güvenlik yasasından sonraki en büyük bir adım olacak.


Bir parça Trump'ın bunu ne kadar bozacağına, ne kadar koruyacağına bağlı.


Şu anda Amerika için tam böyle tersi, Biden'ın eğlenceli, ne olup ne biteceği belli olmayan mimlerle dolu.


Yani o yüzden yaptığı şeye hiç şaşırmadım.


Özellikle ucundan kendisinin de bir, ona da bir katkı olacaksa çok severek yaptığı şeyler.


Yani maddi katkı olmasa da en azından popülerliğini arttıran bir katkı olacaksa.


Belirsiz çok yani.


Çünkü bir önceki döneminde kriptoya tamamen karşıydı.


Şimdi bir anda kripto ülkesi yapacağız burayı dedi.


Dolayısıyla tam belirsizliğin hakim olduğu bir süreç başlıyor.


Her şeyi değiştirebilir.


Yani işte Village People'ın şarkısını kullanıyor ama sadece iki cinsiyet olacak diyor gibi tuhaf bir dönem var.


Şu Chip Act'i bize biraz özetleyebilir misiniz?


Aslında orada çok farklı konular vardı ve tam bence anlaşılamıyor Biden'ın yaptığı bu Chip Act.


Ve Türkiye'yi nasıl etkiliyor, etkiliyor mu?


Biraz da aslında onu sormak isterim.


Tabii ki Trump konusunda bir şey daha söyleyeceğim.


Geçenlerde en sevdiğim o konudaki Amerika'daki yorumlardan bir tanesi.


Bu arkadaş demans olursa anlamayacağız demans olup olmadığını.


Çünkü bunun doğrusu yok karşılaştıralabileceğimiz diye güzel bir tweet atılmış.


Yani bugünün söylediği öbürünü tutmuyor.


TikTok da öyle biliyorsunuz.


Onun gibi bir sürü daha örnek var.


Chips Act, Biden'ın yaptığıyla Trump'ın yaptığı biraz farklı.


Biden Chips Act başlığı altında aslında Amerikan orta direğini bir şekilde tekrar ayağa kaldırmak için bir sürü buna ekleme yaparak, hani isminin Chips Act olması bir parça cumhuriyetçilerin de buna katkıda bulunması için yapılan bir şey.


Ama sadece çiplerle alakalı bir şey değil, çok daha büyük kapsamlı, bir parça daha uzun soluklu, dediğim gibi çok fazla seksi olmayan şeyleri de içine koydukları bir ekonomi programı.


Endüstriyel pazarlama var içinde çok, işte hangi sektörler yukarı çıkacak, nasıl onları destekleyebiliriz?


Nokta atışları olan bir şey.


Şu anda Trump'ın konuştuğu ise daha çok tamamen biz bu çiplerin Çin tarafından üretilmesini nasıl engelleyebiliriz üzerine kurulmuş.


Çok fazla konuda hemfikir değiliz ama bu konuda Trump'ın aslında hani Çin'in tamamen kural tanımaz bir şekilde rekabet etmesine karşı durmasını ben de destekliyorum.


Vay şaşırdım.


Yani bunu aslında Demokratlar da destekliyordu ama bunu çok daha hani diplomat bir şekilde yapmaya çalışıyorlardı.


Eline yüzüne bulaştıracak mı bilmiyoruz, göreceğiz.


Şey diyor, ben bunu yapıyorum çünkü ben çok iyi insanlarla anlaşma yaparım, pazarlık yaparım.


Çinliler pazarlık konusunda bence Trump'a pabucunu ters giydirebilir.


Daha evvel de yaptılar.


Ama sadece çip almasını engellemiyor biliyorsunuz.


Trump aynı zamanda bu çipi üretebilecek makinaların Çin'e gelmesini de engelliyor.


Bu bence kısa vadeli bir çözüm Amerika için.


Bilgiye ulaşımı, bilgiyi ancak belli bir süre engelleyebilirsiniz.


Hani baktığınız zaman herkesin her şeye anında ulaştığı, arada üç saniye zaman farkı ya da latency olduğu zaman insanların şikayet ettiği bir dönemde yaşıyoruz.


Böyle bir dönemde bilgiyi durdurmaya çalışmak, ona yapay catler vurmak bence uzun vadeli bir çözüm değil.


Çinliler bir şekilde bunun etrafından dolaşmayı becerecekler.


Amerika'nın ben bir rakibinin olmasına açıkçası memnun oluyorum.


Çünkü diğer türlü şimdi işte bu Biden'ın hükümeti daha çıkmadan, işte Trump gelmeden hemen bir regülasyon da yaptılar ve üçe böldüler.


Bundan sonra on sekiz işte müttefike çipler, yani özellikle yapay zeka çipleri, GPU'ları satılabilecek.


E bunların içinde tabii ki Hollanda gibi, Kore gibi ya da Almanya, Fransa gibi müttefikleri de var.


Ama bir yandan yüzün üzerinde ülkeyi de ikiye böldüler ve elli bin GPU yollayacaklar, bir ülkeye.


Yani kısıtlama yapıyorlar.


Baktığımız zaman Elon Musk'ın bir super cluster dediği böyle bir veri merkezinde bile yüz bin CPU ile başlamıştı orada.


Elli bin neye yeter ki diyoruz.


Bir yandan bir kısmına da hiç göndermeyeceğini söylüyor.


Bunun için de işte Çin var, Rusya var, İran var.


Türkiye de kısıtlamalar içerisinde.


Öyle bakıldığı zaman bir rakibinin olması bana mantıklı geliyor.


Bir yandan Çin'e baktığımız zaman o da bu dönemi, aslında başlangıç dönemini özellikle Trump'la beraber bu bir önceki döneminde çok iyi kendine bir avantaj haline getirdi.


İşte şu söylemi vardı.


Çin'in başkanı sanırım söylemişti.


Trump'ın bize yaptığı en iyi şey, bize bu ambargoları getirmesi oldu.


Böylelikle biz şimdi her şeyi kendimiz yapıyoruz diyorlar.


E bu anlamda da onlar tabii şimdi başı çekebilirler.


Ve Amerika'nın karşısında dediğim gibi aslında rakibin olması Türkiye anlamında belki bir umut ışığı doğurur diye düşünüyorum.


Yani bu bizi nasıl etkiler?


Çünkü biz burada çip üretmiyoruz.


Yapay zeka GPU'ları üretmiyoruz.


Çip deyince de bazen kızıyorlar ama yani o da çiplerden bir türü diye düşünüyorum dolayısıyla.


Ama belki bir konsorsiyum olabilir, işte başka ülkelerle bir birlik olabilir.


Dolayısıyla onun kapısı belki açılabilir.


Çünkü bir şekilde bu teknolojiyi bizim de üretmemiz gerekiyor.


Buradan geleceğim konu aslında şu.


Şimdi biz dünya olarak böyle bir-Kırılım anında gibi görüyor musunuz ve nasıl bir yöne gidiyoruz?


Özellikle hem Türkiye özelinde hem de dünya olarak ne görüyorsunuz?


İsterseniz Amerika'dan başlayalım, sonra Avrupa, sonra Türkiye yapalım.


Amerika liberallere göre geri gidiyor.


Yani geri adım atıyor.


Ekonomik anlamda.


Yani bir parça neredeyse böyle Mad Men dizisinin çekildiği 1950'lere falan.


Hani Trump'ında "Amerika'yı tekrar iyi hale getirelim" deyip de atıf yaptığı aslında dönemler.


Bir parça daha korumacı dönemler.


Trump şey diyor, "Yani bizim ne işimiz var Orta Doğu'da?


Biz yani ilk önce Amerika'yı halledelim.


" Sonra biliyorsunuz bir sürü hani bu mim gibi daha gelmeden Panama Kanalı'nı ben alacağım, Grönland benim, işte Meksika Körfezi'nin ismini değiştirelim.


Dediğim gibi eğlenceli bir döneme gireceğiz.


Fakat bunun bir nedeni Amerika'daki seçmenlerin, özellikle gençlerin, özellikle genç erkeklerin korkuları.


Trump bu korku üzerine seçildi ve biliyorsunuz zaten onun şu andaki ikinci adamı J.D.


Vance'in yazdığı Hillbilly Elegy kitabı.


Bu onun hayatını da anlatan bir kitap.


Amerika'nın işte özellikle bu araba üretilen, bu otomasyon yüzünden, küreselleşme yüzünden, dış rekabet yüzünden ekonomik olarak çöküntüye uğrayan yerlerindeki insanların hayatlarını anlatıyor.


Bu insanların nasıl umutsuzluğa katladıklarını, nasıl iş bulamadıklarını, anne babalarının refah seviyesinden kıyasladıkları zaman ne kadar aşağı düştüklerini, aynı kaygıları çocukları torunları için gördüklerini, bir gelecek bulamayıp bu sefer uyuşturucu, alkol e-e-bağımlısı hale düşmelerini, eğitim sisteminin ne kadar onları geride bıraktığını, eşitsizliğin makasını ne kadar açıldığını aslında çok iyi anlatan bir kitap.


Ben bunu zamanında derslerimde bile işliyordum.


Bu kitabın çok daha akademik versiyonu ya da uzaktan akrabası ya da ilintili bir kitabı Angus Deaton'la Anne Case'in, eşi Anne Case'in yazdığı, Angus Deaton da yine ekonomik Nobel ödüllü bir meslektaşım.


Ümitsizliklerin Ölümü diye bir kitabı var.


Onlar daha çok veri üzerine yazmışlar Amerika'daki kitabı.


Ben yaşlarda, elli yaşların ortasındaki beyaz Amerikalı erkeklere bakıyorlar.


Verilere bakarken bir bakıyorlar, bu insanlar intihar ediyor.


Yani her yerde olur diyeceksiniz fakat o intiharlar istatistikler olarak açıklanamıyor.


Yani niye bu kadar olmadık bir şekilde yukarı doğru gidiyor bu?


İnsanların beklenen hayat sürelerinde büyük bir düşüş var.


Bunun üzerine bir araştırma yapmaya başlıyorlar.


Ne oluyor, nerede oluyor bu?


Yine aynı bu Hillbilly Elegy'nin yazıldığı yöreyi buluyorlar, odaklanıyorlar.


Yine aynı ekonomik çöküşün buna neden olduğu cevaplardan bir tanesi ve diyorlar ki insanlar ümitlerini kaybediyor.


Zaten kitabın ismi- Ümitsizliklerin ölümü.


Ümitsizliklerin ölümü.


Amerika biraz bu yüzden değişik bir yöne doğru gitti.


Bir de Trump bunu çok iyi kullandı.


Bu-bu gençlerin, özellikle genç erkeklerin korkusunu aldı.


Dedi ki, "Bu sizin hatanız değil," dedi.


Siz tamam, işsiz kaldınız, eğitimsiz siniz.


Ama dedi, bakın Can geliyor Türkiye'den.


Sizin işinizi alıyor.


Ne bileyim, sizin evleneceğiniz Amerikalı e-e-genç kadınlarla Can evleniyor.


Bu dedi, sizin hatanız değil, işte bu göçmen politikalarının, Can'ın bu ülkeye gelip burada çalışabilmesinin hatası dedi.


İşte küreselleşmenin.


Tamamen öteleştirdi.


Dedi ki, bu bizim değil yani biz Amerika olarak bir yanlış yapmadık, onlar yaptı.


Milliyetçilik gene artıyor.


Bildiğiniz bir sürü politikacının kullandığı bir şey.


Bizim suçumuz değil, hani dışar-dış mihakların yaptığı şeyler bunlar şeklinde.


Ve işte diğer partinin kötü politikaları yüzünden.


Beni getirin, ben bunları değiştireceğim.


Amerika'da bu çok işe yaradı.


Bir tek Amerika'da değil, aynı şekilde bakıyorsunuz Avrupa sağa kayıyor.


Avrupa'da da, İngiltere'de Brexit ile başlayan, Avrupa'da şu anda devam eden, Almanya'da dahi yeniden bu kadar süre artık birlikte yaşayan Türk ruhuyla yeniden bir düşmanlık başlıyor.


İstemiyoruz bunları diye.


Hani belki Türkler için değil, Türkleri bir parça daha sanıyorum benimsedi Almanlar.


Bakın şeye bile döner bile.


Almanya'nın şeyi oldu, milli yemeği oldu.


Amerika da döner deyince Alman yemeği diyorlar.


O da Alman yemeği oldu.


Ama o yeni gelen göçmenleri baya bir dışlıyorlar.


Bu kadar küreselleşen bir yerde şimdi böyle bir geriye gidiş çok- Korku üzerine- Evet.


Yani insanlar korkunca ve bence bunların hepsinin temelinde benim son on-on beş senedir üzerinde çalışmaya başladığım, hala öğrendiğim, meslektaşlarımdan öğrendiğim.


Harvard'da ders verdim, o dersi bir meslektaşımla beraber verdim.


O konuda kendisi kitap yazdı.


Ekonomik eşitsizlik.


Yani bence bütün bunların temelinde olan sadece ekonomik de değil, eşitsizlik.


Yani ekonomik eşitsizlik bunlardan bir tanesi.


Bence bütün şu anda hani temeline inersek, bunların altında ne yatıyor diye baktığımızda aslında şeyde çok fazla bir sorun yok.


Üretimde fazla bir sorunumuz yok.


Gerçekten bir üretimi yaratabiliyoruz.


Üretimimizi paylaşmıyoruz.


Yani bir sorun da şu, insanlar zannediyor ki hani ürettik, paylaşmayalım, ben zengin olayım, fakirler istediğini yapsın.


Bu zenginlerin da hayat standardını düşürüyor.


Şey değil yani bu sadece sonucu sıfır olan bir denklem değil.


Zero sum game değil.


Bunu anlatmaya çalışıyorum.


Özellikle Amerika'da öğrencilerime anlatmaya çalışıyorum.


Çünkü bunların çoğu daha varsıl ailelerden geliyorlar.


Bunlar geleceğin lideri olacak.


Çoğu Wall Street'te çalışıyor.


Benim onlara mesajım, bir elinize fırsat geldiği zaman, eğer bir değişiklik yapabilirseniz, şey demiyorum hani, paranızı bırakın, derviş olun falan gibi şeyler söylemiyorum kesinlikle.


Çocuklar gene istedikleri gibi çalışsınlar.


Gene finans sektöründe katma değer yaratsınlar.


Fakat bu makas açıldıkça onların da mutsuz olacağı bir ortamda yaşamak zorunda kalacaklarının altını çiziyorum.


Yani gitgide insanlar kapalı mekanlarda yaşıyorlar.


Sitelerin içinde, önlerinde korumalar var.


Halkın arasına karışmakta zorluk çekiyorlar.


Amerika şu anda öyle bir yer değil.


Amerika, Boston'da yaşadığımız zaman biz kendi çöpümüzü de atıyoruz.


Kimse öyle çok fazla lüks araba merakı yok.


Ya da onla daha doğrusu ölçülmüyor.


Hani baktığınız zaman- Değer ölçülmüyor di mi?


Oraya gidince insanların hayat kalitesi artmıyor, düşüyor.


Yani üç tane yerine beş tane araba ya da biraz daha lüks arabanız olduğu zaman o aslında sizi çok mutlu etmiyor.


Belli bir yerden sonra daha çok sohbet edebiliyor musunuz?


Bir yere girdiğiniz zaman insanlar size insan gibi davranıyor mu?


Çocuklarınız özellikle.


Onların dirsek temasında olduğu çocuklar aynı değerleri paylaşıyor mu?


Bunlar çok önemli şeyler.


Onları kaybetmemek gerek.


Şimdi biraz onun kırılımdayız.


Bu eşitsizlik arttıkça bunlar kayboluyor.


Teknolojiyle beraber bu eşitsizlik biraz daha artacak gibi öngörülüyor bazıları.


Şimdi siz daha optimist misiniz, yoksa daha doomer dedikleri, daha böyle pesimist mi yaklaşıyorsunuz?


Hem onu sormak istiyorum, hem de bir yandan da bu teknolojiyle beraber bir Universal Basic Income dedikleri, UBI dedikleri, yani asgari ücret gibi düşünebiliriz bunu.


Küresel bir asgari ücret gelecek.


İşte Elon Musk da bunu söylüyor.


Sam Altman da bunu söylüyor.


İşte öyle bir hal olacak ki herkesin bir asgari ücreti olacak, çalışmasına gerek kalmayacak.


O çalışmayı işte yabancı zekalar, yapay zekalar, robotlar yapabilecek ve bizim de çok fazla vaktimiz olacak.


Böyle bir alana doğru gittiğimizi düşünüyor musunuz?


Öngörüyor musunuz?


Önce optimist mi, pesimist misiniz bir onu sorayım.


Pek benim negatif olma lüksüm yok.


Ben eğitmen olarak sürekli 18 22 yaşındaki öğrencilerle birlikteyim.


Onların geleceğini beraber kurguluyoruz.


Eğer ben karamsar olursam onların geleceği üzerinde bir cat bulmuş oluyorum, bir engel olmuş oluyorum.


Kendimde öyle zaten lüks görmüyorum.


İzin vermiyorum kendime.


Ama karakter olarak da genelde polyannacı değilim.


Ama bir şekilde olumlu tarafını görmeye çalışıyorum.


Realist ama bunun olumlu bir şeyi var mı diye.


O yüzden mesela yapay zeka olsun, Fintec, Eddtec bunlar beni çok heyecanlandırıyor.


Boston'da özellikle Eddtec- Eddtec dediğiniz reklam, pardon eğitim- Eğitim ve teknolojisinin bir araya geldiği, daha doğrusu teknolojiyi eğitime nasıl entegre edebiliriz, nasıl ikisini birden yukarıya çekebiliriz sorusunun cevabını taşıyan Amerika'daki ilk Eddtec Incubators Merkezi'nin kurucularından biri bir Türk.


Benim de yakın arkadaşım orada Hakan Şatıroğlu.


Onunla uzun süreler birlikte çalıştık.


Benim şöyle bir şansım var.


Çok öğrencim olduğu için startuplar kendi yaptıkları ürünleri, Eddtec ürünlerini bir şekilde öğrencilerin benip beğenmediğini öğrenmek istiyorlar.


Dolayısıyla bir sürü ürün benim öğrencim üzerinde denendi ya da fikir olarak en azından birbirimizle hep irtibatta kaldık.


Şimdi son mesela daha bu yapay zeka bu kadar yaygın bir şekilde kullanılmaya başlamadan önce ben yine Hakan'la virtual reality, sanal gerçeklik, augmented reality konularında bunları nasıl eğitimde kullanabiliriz üzerine bir proje başlattım.


Kendi okulumdan bir fon aldım.


Bu fonla da ekonomiyi nasıl bu sanal gerçekliği de kullanarak insanlara sıkılmayacakları bir şekilde anlatabiliriz örneklerle.


Onun kurgusunu yapmaya başladım.


Çünkü umarım bu sohbette öyle olmuyordur.


Ama ekonomist olarak bizim şöyle bir sorunumuz var.


Bir sürü insan Amerika'da ekonomiyi çok sıkıcı bir alan olarak görüyor.


Bence ekonomi hiç sıkıcı değil.


Bence çok heyecanlı, çok enteresan bir sosyal birim.


Yani biz sıkıcıyız.


Biz öyle bir şekilde anlatıyoruz ki ekonomiyi bir tek birbirimizi kendimiz anlıyoruz, işte terimler kullanıyoruz, matematiğin içine boyuyoruz bunu.


Bazen biz bile anlamıyoruz birbirimizin söylediğini.


Benim amacım bir parça ekonomiyi, ekonomistler dışındaki insanların da anlayabileceği şekilde anlatmak.


Örneklerle.


Öğrencilerim için mesela enflasyonu anlatıyorum.


Bundan Amerika'da daha enflasyon dönemine girmeden önce yani orada şey diyorlar hocam burada zaten enflasyon yok, sıkıldık biz niye?


Nedir bu enflasyon?


Ama Türkiye'deki bir gencin hayatını, onlarla yaşıt bir gencin hayatını, Türkiye'deki gencin ağzından sanal gerçeklikte, Türkiye'deki dünya güzeli Ege sahilinde bir güneş batımında, sahilde İngilizce olarak ondan dinledikleri zaman tamamen oraya bakış açısı değişiyor.


Çünkü bir genç diyor ki onlara sizin yaptığınız şeyleri ben de yapmak istiyorum, yapamıyorum.


Teker teker anlatıyor, örnekliyor.


Bence bunlar güzel şeyler ve EdTech böyle şeylere yol açıyor.


Yani Daron'un da söylediği gibi insan odaklı ya da insana yaptığı işinde destek olan, onu daha iyi yapmayı ona sağlayan teknolojik gelişimler hem finansta hem eğitimde bence çok önemli.


Ben o açıdan olumlu görüyorum.


Sağlığa hiç girmiyorum bile.


Sağlık bunlardan belki çok çok daha önemli.


Tabii bir de çevre boyutu var.


Bunların hepsi beni aslında heyecanlandırıyor.


Olumlu olmam için ya da gelecek için o kadar da karamsar olmadığımın nedeni bu.


Olmamamın nedeni bu.


Robotlar acaba böyle maaş verdiğimiz günler gelecek mi?


Biraz yakın gibi de gözüküyor bir yandan da.


Robotlara maaş konusunu bilmiyorum ama Nobel almadan üç hafta önce Daron'un Harvard'da yaptığı eşitsizlik üzerine yaptığı konuşmaya ben öğrencilerimi de götürdüm.


Yüz yirmi beş öğrenciyle onlar online ben birebir katıldık.


Mesela orada çok enteresan, değişik şeyde değil, konuşma içinde değil, daha sonraki soru cevap kısmında belki o kısmı şeyde kayıtlarda olmayabilir.


Çok enteresan sorular geldi.


Bir tanesi yapay zeka tamamen bizden öğreniyor.


Bizim sorduğumuz sorularla ya da bizden aldığı verilerle, benim kişisel verilerimle yeni şeyler öğreniyor.


Peki kim kazanıyor bundan?


Yapay zeka şirketleri bir şekilde para kazanıyor.


Niye biz kazanmıyoruz?


Kişisel verilerimizi biz sendikalaştıralım mı, sorusu geldi.


Ve kişisel veri sendikalaşması.


Hani robotlardan önce böyle şeyler de görebiliriz.


Aslında oraya doğru Avrupa bu konuda regülasyon konusunda Amerika'dan çok daha ilerde.


Ben çok şaşırmam, Avrupa'da mesela senin benim kişisel verilerimi kullanıyorlarsa ve eğer bundan bir maddi gelir varsa bunun payının bir kısmının bize gelmesi gereki gibi bir regülasyonun olmasına şaşırmam mesela.


Özellikle bu dijital ikizlerimiz işte olduğu zaman Metaverse girdiğimiz zaman oralarda biraz daha sesimizi kullanmak gibi konularda daha fazla herhalde o telif konusu ve bizim de bundan belki bir ücret talep etmemiz de söz konusu olabilir.


Tabii bir yandan da çok fazla yapay zekanın oluşturduğu avatarlar, insanlar işte da olacak.


Bayağı bir kalabalık hale geleceğiz.


Yani hem insanlık on milyar kişiye yaklaşıyor, sekiz milyar olduk işte geçtiğimiz sene ya da bir evvelkiydi tam hatırlayamadım şu an ama yeni sekiz milyarı aştık şimdi işte on milyara giderken bir yandan da hem dijital, sanal hem de fiziki aslında yapay zekalar üretiyoruz.


Hatta öyle ki işte insandan da daha zeki olmasını planlıyoruz.


Onlar tabi böyle hem heyecan verici ama bir yandan da korkutucu zamanlar.


Siz yapay zekayı nasıl kullanıyorsunuz, kullanıyor musunuz ve en çok böyle hoşunuza giden uygulamalar neler?


Biraz onları dinlemek isterim.


Kullanıyorum, çok kullanıyorum.


Günlük hayatıma girdi.


Bir sürü araştırmanın ön araştırmasında iki tane şu anda önümüzde seçenek var.


Asistanım doktora öğrencisi asistanlarımız var.


Asistanımı mı kullanayım yoksa yapay zeka asistanımı mı kullanayım?


Yani biz araştırma hoca olarak zaten yapılan araştırmalarda asistanlardan hep faydalanıyorduk, yardım alıyorduk.


Ben de doktora öğrencisiyken çok uzun süreler hocamın yaptığı yayınların çoğunun araştırmasını, ilk araştırmasını, bazen empirik kısımlarını ben yaptım.


Şimdi de öyle.


Fakat şimdi bir de bunun yanında bir yapay zeka asistanımız olmaya başladı.


Mesela ben bir şeyler öğretiyorum.


Sadece benim yüklediğim makalelerden, sadece benim parametrelerini çizdiğim şekilde, ki dışarıdan herhangi başka bir şey alıp da onu kirletmesin diye.


Özellikle bir komut mühendisliği var.


Eğer onu doğru öğrenebilirseniz, yapay zekaya doğru komut verebilirseniz, istediğiniz şekilde onu kısıtlayabilir iseniz çok güzel sonuç alıyorsunuz.


Yani burada bir yerde şey olmaya başladı.


Hangisini benim insan asistanım yapacak, hangisini benim yapay zeka asistanım yapacak?


Onu kurguluyorsunuz.


Geri kalanın hangisini ben yapacağım?


Fakat gerçekten hızlı bir şekilde herkesin kullanmaya başladığı bir şey.


Yani hiçbir şey de kullanmıyorsanız bir e-mail yazmak şu anda çok biliyorsunuz inanılmaz kolay hale geldi.


Mac Email'in en son gelişiminde gelen e-mailleri uzun böyle e-mail geliyor öğrencilerden bir sürü.


Bir satır halinde size özetliyor.


Daha e-maili okumadan iki tane size cevap yazıyor.


Sadece size evet ya da hayıra basmak kalıyor.


Yani ben bakıyorum notumu yükseltir misin hocam?


Hayıra basıyorum.


O cevap gayet güzel bir şekilde.


Bazen evete de basıyorum.


Cevap güzel bir şekilde gidiyor.


Yani bu bizim, eee, hayatımızı bayağı bir kolaylaştırıyor.


Ama onun dışında benim öğrencilerim, benim yirmi sekiz senelik bütün bu ekonomi notlarımı, bütün sınavlarımın hepsini bir araya getirerek bir Erbil bot yapmaya başladılar.


Sınav öncesi yine benim onlara daha evvel işte kaç senedir sorduğum sınav sorularından derlenen, yine yapay zekanın o sorulardan ona benzer sorular çıkartarak öğrencilere çalışma, yardım platformu sağlaması için öyle bir şey yaptık.


Yine sadece benim notlarımdan yararlanıyor, dışarıdan bir şey almıyor.


Sadece benim sorduğum sınav sorularının kullanıldığı bir platform.


Ben bunu öğrencilerime sordum.


Hani siz nasıl kullanıyorsunuz?


Bir kere dediler hocam derslerde ve akademide bunu kullanmıyoruz diyen bir öğrenci varsa bilin ki yalan söylüyordur.


Herkes kullanıyor bunu.


Kullanmayan yok.


Ben bütün sınavlarıma, bütün ödevleri ona göre değiştirdim.


Ben kullanmalarını istiyorum.


Özellikle teşvik ediyorum.


Öğrencilerden bazıları yapay zeka bizim mesleğimizi, işimizi ileride elimizden alacak mı, diyor.


Ben de onlara hayır, yapay zeka işinizi elinizden almayacak.


Yapay zekayı daha iyi kullanan insanlar sizi işinizi elinizden alacak, diyorum onlara.


O yüzden kullanmayı öğrenin.


Çok güzel kullanıyorlar.


Çok enteresan şeyler yapıyorlar.


Öğrencimin birisi şey demiş.


Sabahleyin kalkıyorum.


Ayakkabımı giydikten sonra soruyorum Yapay Zekaya hangi pantolonu giyeyim, üzerine hangi tişörtümü giyeyim?


Bütün elbiselerimi taradı.


Biliyor bende ne olduğunu.


O gün nereye gideceğimi biliyor.


O gün hangi arkadaşlarımla buluşacağımı biliyor, o arkadaşların aşağı yukarı devamlı ne giydiklerini biliyor.


Ona göre bana diyor ki, bugün şunu giy, işte orada şu arkadaşı göreceksin.


Ona güzel görünmek istiyorsun.


Bak şu şey, tişörtü giyersen iyi olur.


Yani sabahleyin kalktıkları zaman yataktan öğrencilerin bir kısmını yapay zeka giydirmeye başladı.


Sonra geliyorlar, buzdolabını açıyorlar, fotoğrafımı çekiyor.


Sen sabah kahvaltıda bunu yedin.


Demir eksikliğin olmasın, şunu ye.


Onu yapmak için de işte şöyle bir tarif veriyor.


Sabahtan akşama kadar kullanıyorlar.


Bana dediler artık Google kullanmıyoruz.


Hangisini kullanıyorlar peki?


En çok ChatGPT kullanılıyor.


Benim yine- En çok kullandığınız?


Ben de en çok ChatGPT kullanıyorum.


Ama hepsinin olduğu bir platform var.


Yine bir startup ın sahibi benim arkadaşım olan New York'ta.


Eski Google, Amazon, ChatBetter diye bir startup ları var.


Orada sorduğunuz soruya da, promptı istediğiniz herhangi bir platformda aynı anda- Seçebiliyorsunuz.


Bir de yani hepsini yapıyor.


Hangisinin daha iyi yaptığını söylüyor.


Kendi içinde bir sıralaması da var.


Ne yaptığınıza göre bazen şunu kullan, bunu kullan, bunu kullanma diye güzel bir şekilde yönlendirme yapıyor.


Aslında çok akıllı bir startup.


Çünkü yapay zekayı yapay zekanın içinde olmayan, hani bir parça daha bunun dışında olan insanlara bunu öğretmek- Evet.


Onları yönlendirmek gerek.


Yaş olarak da biraz böyle ikircikli bakan, kuşkulu bakan insanları da yavaş yavaş- Çekiyor.


Çek-çekiyorlar.


Hani onları nasıl kullanabileceklerini, onların hayatını nasıl değiştireceğini anlatan güzel bir startup.


Bunun gibi çok platform çıkacak eminim.


Siz peki nasıl bu komut mühendisliğini konusunda kendinizi eğittiniz mi onu sorayım.


Bir yol haritanızı var mı bununla ilgili olarak tavsiye verebileceğiniz?


Özellikle teknolojiye çok meraklıyım.


Kendimi öğrenmeyi çok seviyorum.


Benimki epey uzun zaman geçirerek diyeyim.


Yani bir tek ChatGp değil, ben görsel sanatları çok seviyorum.


O yüzden MidJourney ile başlayarak ta başından beri yine okula rica ettim.


Dedim ben bu konularda şeyler öğrenmek istiyorum.


Amerika'daki okullar yine hocaları sadece hoca olarak değil, öğrenci olarak görüyor, destekliyorlar.


Mesela benim okulumda ben istediğim dersi bedavaya alabiliyorum, ki ben Kovid sırası ders aldım.


Sizin şu anda yaptığınız gibi bir yayını nasıl yapabilirim?


Dijital olarak hem video hem fotoğraf nasıl kendimi geliştirebilirim diye.


Kovid sırasında kendi stüdyomu kurdum evde.


Bir işte online nasıl ders verebilirim, bunu daha iyi nasıl yapabilirim?


Öğrencilerim gelmiyordu o zaman.


Dedim nereye gidiyorlar bu arkadaşlar?


Instagram'a gidiyorlar hocam dediler.


O zaman iki tane ders başlattım.


Birisi Zoomda öbürü Instagram Live da.


Biz kovidda ders yaptık.


Ya ben seviyorum.


Benim öğrenmemin nedeni bu komut mühendisliğini- Merak etmeyiz.


Eee, zor, kolay değil.


Özellikle görsel midjourney de çok uğraşmanız gerekiyor.


Kataloglar yazmanız gerekiyor.


Bazen hani buna zamanı olmayan arkadaşlar diyor ki ben otururum, elimle çizerim, daha iyi.


Eee, o kısmı bayağı zahmetli.


Ama yaparsanız, öğrenirseniz sonuç çok enteresan, çok güzel sonuçlar çıkabiliyor.


Evet, hocam çok keyifli bir sohbet oluyor.


Artık sonuna doğru gelirken size bırakmak isterim aslında sözü.


Siz ne söylemek istersiniz?


Özellikle bizi izleyenlere.


Çok teşekkürler davet ettiğin için tekrar.


Eee- Çok mutluyum.


Bıraksak bayağı bir sohbet edeceğiz daha.


Belki ileride devam ederiz.


İlk olduğunuz için ilk göz ağrım sınız.


O anlamda ayrı bir yeriniz olacak her zaman.


Benim tavsiyem, birincisi yine kendi öğrencilerimden birisini size cite edeceğim.


Onun söylediği şeyi tekrarlayacağım.


Yapay zekadan korkmayın diye yazmış bir öğrencim.


Yapay zekayı iyi bir alet ya da kötü bir alet haline getirecek olan insanlardır.


Bunun kurgusunu iyi yapmamız gerekiyor.


Bu yolun başındayız.


Bunu yapmak için herkesin birlikte çalışması gerekli, diye böyle çok güzel bir cümleyle bitirmiş.


Ben bunun doğru olduğuna çok inanıyorum.


Hatta bu dediğim gibi on sekiz yaşında, daha üniversite birinci sınıftan geçen dönem benim Ekonomiye Giriş dersini alan genç bir öğrencimin yazdığı bir duyum.


Fakat Nobel Ödülü alan Daron Hoca da aynı şeyi söylüyor.


Diyor ki Yapay zeka gerçekten insanlar için olumlu bir şey de olabilir.


Eğer bunu doğru kurgularsak ve doğru regülasyonlarla doğru yere doğru çekebilir isek.


Doğru yer, insan odaklı bir yapay zeka.


Demin size verdiğim örnekler.


Mesela benim yaptığım şeyde eğer bana destek oluyorsa, beni değiştirmek değil, hocanın yerini almak değil.


Hocaya ders verirken destek oluyor mu?


Mesela ben ChatGPT dersimde kullanıyorum, açıyorum bazen.


Dersi anlattıktan sonra diyelim ki monopol konusunu anlatıyoruz.


Sen ne diyorsun ChatGPT diyorum.


Öğrenciler de benimle beraber.


O işte slaytların üzerinden geçiyor.


Şu doğru diyor, evet diyor.


Bana son bir haftayı tarar mısın?


Bütün dünyada konuştuğumuz şeyle ilgili günlük herhangi bir bize bir şey verebilir misin?


Oluyor mu dünyada böyle bir şey, öyle bir monopoli var mı?


Çok güzel örnekler veriyor.


Bir kısmı doğru, bir kısmı yanlış.


Onu konuşuyoruz, karşılıklı sohbet ediyoruz.


Yani bir şekilde bence yapay zekadan korkmamamız gerek.


Çocuklarımıza da bunu olumlu bir şey olarak altını çizebilirsek belki o tarafa doğru hep beraber gideriz.


İkincisi de bence bütün şu anda yaşadığımız kutuplaşma, belki ekonomik kırılmaya doğru giden dönem, bunun altında yatan eşitsizlik, ekonomik eşitsizlik ve fırsat eşitsizliği.


Fırsat eşitsizliği iki tane çocuk, biri leylek tarafından buraya bırakılıyor, biri öbür tarafa bırakılıyor.


Bu çocukların elinde olan bir şey değil.


Hangi ailenin aileye doğdukları.


Fakat bizim ondan sonra bu çocukların fırsatlarını biraz daha eşitlememiz gerek.Evet.


Bu bağlamda eğer herhangi bir şey yapmak sizin elinizde varsa, herhangi bir şekilde bir katkınız olabiliyorsa fırsat eşitsizliğine benim tavsiyem düşünün.


Bence herkesin yapabileceği bir şey var.


Ben para bağışlayın ya da çocuk okudum burs demiyorum.


Çok değişik bir şekilde belki yarım saat on beş dakika bir konuşma bile bir gençle onun hayata bakışını, ileride atacağı adımları çok değiştiriyor.


Burada da çok, Türkiye'de de çok kullanılan bir mentor olayı başladı.


Mentor olmak için illaki hoca olmanıza gerek yok.


Illaki doktora okumuş yapmış olmanıza gerek yok.


Bence herkesin gençlerle paylaşacağı güzel şeyler var.


Belki o konuda bir parça daha kafa yorarsak, bu fırsat eşitsizliği konusunda birlikte hareket edersek kırılmaları, bloklaşmayı bir parça daha önleyebiliriz.


Dediğim gibi olumlu şeyler böyle bitirelim istersen Çiçek.


Olumlu şeyler kolektif gene insanlarla oluyor.


Nasıl ki olumsuz şeyler de insanlarla oluyorsa orada niyet önemli diyerek bitirebiliriz.


Hocam çok teşekkür ederim.


Çok keyifli bir sohbet oldu.


Umarım bundan sonra daha sık sık farklı konularda da konuşuruz.


Çok fazla konumuz vardı ama artık bir sonrakine bıraktık diyebilirim.


Evet, bizi izlediğiniz için teşekkür ederiz.


Bir sonraki sohbetimizde görüşünceye dek kendinize çok çok iyi bakın.


Bugün yeni bir sohbet videosuyla karşınızdayım.


Uzun zamandır takip ettiğim ama bir türlü cesaret edip kendisiyle iletişime geçememiştim.


Derken bu hafta hem iletişime geçtim ve bir baktım ki İstanbul'a geliyormuş.


Öyle olunca böyle sıkışık bir dar bir zamanda ayarladık.


Nişantaşı Üniversitesi de sağ olsun bize bir yer ayarladı ve burada güzel bir sohbet gerçekleştireceğiz bugün.


Türkiye'nin milli gururlarından bir tanesi kendisi.


Hem Türkiye'de hem işte yurt dışında özellikle NASA'da çalışmasıyla tabii ki herkesin gündemindeydi.


Bununla beraber Türkiye'ye döndü.


Kendisi bir astrofizikçi ve senelerdir de pek çok yayın yaparak aslında hepimizin biraz daha bu uzay konusunda, teknoloji konusunda daha bu konulara yakınlaşmamızı sağladı.


Ben bunu böyle bir gençlere ya da profesyonellere, yetişkinlere bir geri verme olarak görüyorum.


Kendisine baktığım zaman en önemli asset lerinden, yeteneklerinden diyeyim ya da değerlerinden merak konusu.


Yani merak etmeyi merak ettiği için kendisi adına konuşuyorum ama gördüğüm kadarıyla da merak sizin için çok çok önemli.


İyi ki geldiniz, hoş geldiniz.


Konuşacak çok şey var, çok şeyi merak ediyorum.


Her şeyi belki bugün sığdıramayız ama yine de sizi biraz daha kendi kanalımda da daha yakından tanıtmak, tanımak isterim.


İyi ki davet ettiniz.


Teşekkürler.


İlk önce sizi biraz yakından tanımak isteriz.


Türkiye'de nerede doğdunuz, hangi okula gittiniz ve bu dalı, yani uzayla ilgili bilimi seçmek nereden aklınıza geldi aslında?


İlk önce o biraz, dilerseniz onunla başlayalım.


Evet, aslında 1980 İstanbul doğumluyum.


Hatta Nişantaşı Üniversitesindeyim.


Nişantaşı bebesiyim falan dermişim yok.


Babam devlet memuru, polisti o sıralar.


Buraya denk gelmiş.


Evet, burada Nişantaşı'nda doğmak...


Kısmet olmuş ve tam da doğduğum yerlerdeyim. İlginç.


Aslında ben uzaya en başından beri ilgi duyduğumu söyleyebilirim.


Yani bilime de ilgi duyduğumu söyleyebilirim.


Aslında ilkokuldayken falan çok iyiydi notlarım falan.


Böyle bayağı işte okuma, okumayı falan çok severdim.


Aynı zamanda işte fen kitapları vardı.


Bunların hepsini çok severdim.


Hatta tam tersine bir de sosyal kitaplar vardı.


Böyle işte iller, ilçeler bilmem işte insanların yaşamları vesaire.


Onları hiç ilgimi çekmiyordu ama bir şeyler böyle bilimsel olan işte kitaplar...


O zamanlar astrofizikçiler falan çok vardı.


Onları okumayı çok severdim.


Ondan sonra artık bir şekilde kafam bilim ve uzayla dolmaya başladı.


Bilim, uzay, elektronik.


O sıralar daha yeni yeni bilgisayarlar ortaya çıkmaya başlamıştı.


Herkes de yoktu.


Yavaş yavaş beni de böyle etkilemeye başlıyordu.


Ama uzay her zaman bir farklı bir kenardaydı.


Yani hep onu devam ettirmek istiyordum.


Ondan sonra lise ikide.


Carl Sagan'ın bir kitabı var Contact isminde.


Bu Contact kitabının filmini Jodie Foster ile beraber yapıldı.


Filme lise ikide gitmiştim ve o gün artık dedim ya, ben kesinlikle astronom olmalıyım.


Benim işim bu olmalı.


Bundan sonra yapacağımız iş budur.


O kararımı o gün orada vermiştim.


Ondan sonradan beri hep aslında aynı hayalin peşinde devam ediyorum.


Ondan önce de dediğim gibi hep uzay, uzay, uzay.


Doğma büyüme kafam hep uzaydaydı.


Ama o gün meslek olarak bunu yapmaya karar vermiştim.


Sonrasında da gerçekten de hep öyle gitti.


Sonrasında Ankara Üniversitesi Astro ve Uzay Bilimleri Bölümü'nde okudum.


Oradan işte Groningen, Hollanda, Groningen'da master, Leiden'da doktora, en sonda da NASA Jet Propulsion Laboratory'da da on yıl boyunca hem astrofizikçi hem de Deep Space Telecommunication'sında çalışarak bir şekilde uzay serüvenimi devam ettirdim.


Sonrasında bu sene Türkiye.


Evet şimdi ona da geçmeden önce NASA'da peki göreviniz neydi, neler yapıyordunuz orada?


NASA'da şöyle söyleyelim.


Şimdi NASA'ya, NASA'ya girmeme vesile olan bir teleskop vardı.


Herschel Uzay Teleskobu Gözlemevi.


Bu teleskopla biz beraber daha önceden de Aydın'da, Hollanda'daydı.


Aydın'da doktora yaparken özellikle şurada gördüğünüz su moleküllerini araştırıyorduk.


Su molekülü nereden geldiğini araştırıyorduk.


İşte bu işte yıldızlar oluşurken ya da dünya oluşurken oluşmuş bir molekül.


Aslında dört, dört nokta altı milyar yaşında olan bir molekül.


Şurada gördüğünüz bir şey, su.


Aynı zamanda oksijen molekülünü araştırıyorduk.


Vücudumuzda sürekli çektiğimiz oksijen molekülü var.


Bu oksijenin nereden geldiğini aslında çok da bilmiyoruz. Doğru.


Ama nereden geldiği çok da bilinmiyor.


Şimdi cevap olarak işte ağaçlar, ağaçlar, oksijen üretiyor falan demeyin.


Oraya nereden geliyor?


Biz en en en en başına kadar gidiyoruz.


Yani oksijen molekülü, o iki molekülü en başında nereden geliyor?


Bunu araştırmaya çalışıyorduk ve bu araştırma işte beni NASA'ya itmişti.


Ve NASA'ya vardıktan sonra da ilk iki sene zaten bu araştırmanın hem net devamını yaptık, hem yeni yıldız oluşum bölgelerinde hem su hem de diğer başka molekülleri de araştırmaya başlamıştık.


Güzel güzel araştırmalar yaparken sonra aslında seni de çok bu veri bilimi, derin öğrenme, yapay zeka vesaireleri çok.


Sürekli bu son zamanlarda çok programını yapıyorsun.


Tam o zamanlar postdoc um bitmişti.


İki sene postdoc yaptıktan sonra tam o zamanlar bu veri bilimi inanılmaz popüler olmaya başladı 2015 yılında.


Her yerde veri bilimcisi aranıyor.


Deep learning, machine learning vesaire.


Neural networks bilmem ne.


Hep böyle kelimeler sürekli o buzz words'ler ortalıklarda geziniyor.


Ve diyorlar ki astrofizikçiler, özellikle teleskop datası kullanan astrofizikçiler çok fazla büyük datalarla uğraştığından dolayı biz işte bir data şirketiyse astrofizik doktorası olanları daha çok tercih ediyoruz dediler.


Sonra benim bir sürü arkadaşım Data Science işlerine girdiler.


Ben orada post dok yaparak işte ne bileyim.


Neyse, maaşı da söylemek istemiyorum ama bayağı düşük bir maaş [gülme] .


Science her zaman öyle.


Ya bayağı düşük bir maaş alırken, ya- Data Bir anda data science'a geçen arkadaşlar en az üç kat, dört kattan başlıyorlardı maaş olarak.


Yahu diyorum ben de girmeliyim, ben de yapmalıyım bu işi.


Dediğim gibi 2015.


Yani ne yapıyordum o sıralar bilmiyorum ama.


Bunları ne kadar takip ediyordum bilmiyorum ama 2015'te bunlar o anda popüler olmaya başladı.


Hatta şeyi hatırlıyorum Amazon falan bile.


Amazon değil, Walmart falan bile kendi Data Science birimleri yok.


Yani üç buçuk milyon çalışanı olan bir şirket bu.


Üç buçuk milyon insan çalıştırıyor Walmart.


Yani bir ülke çalıştıran bir şirket.


Ve bir Data Science birimi yoktu o sıralar.


Yani insanlar Walmart'a geliyor, işte süt alıyor, işte ne bileyim corn flakes alıyor, onu alıyor, bunu alıyor ve çıkıp gidiyor.


Ya bu insanların datalarını toplayalım, bunları biriktirelim.


Aynı insana, işte benzer ürünleri ya da işte bir sonrakine daha fazla nasıl satarız?


Düşünceleri hiç gelişmemiş.


Sadece reyonları nasıl düzeltebiliriz?


Farklı, bu şekilde bir çalışmalar gelişmiş.


Yani ben Walmart örneğini verdim de birçok Amerikan büyük şirketlerde de Data Science bölümü yoktu.


Ve her biri böyle arıyorlar, insan arıyorlar.


Ben de başvurdum.


Ben de aynı şekilde başvurdum.


Google'dır, Facebook'tur, Norton vesaire.


Böyle sağda solda, yani Data Science arayan bir sürü yere başvurdum ve neticede hepsinden reddedildim.


[gülme] [gülme] Yani buradan aslında şu mesajı veriyorum.


Öyle CV'nizde Nasa falan yazıyor diye artistlik yapmayın.


Kimse size acımıyor.


Şöyle- Niye acaba?


Onu merak ettim.


Ya şimdi insanlar şunu düşünüyor işte Türkiye'de de benzer bir konsept var.


Örneğin üniversitedeyiz değil mi?


Abi ben şu üniversitedeyim, çok iyi bir üniversitedeyim.


Ben buradan çıktım mı oradan yürürüm işte.


Hatta öğrencilerde de şey var işte.


İlk mezun olduğunuzda ne kadar maaş alacaksınız?


Şey var ya.


Evet arkadaşlar o maaşı [gülme] o maaşları alırsanız haber verin bana da selam söyleyelim.


Böyle arkadaşlar böyle şey sanıyorlar.


İşte böyle ben çok iyi bir üniversiteden mezun oldum.


İşte şeyim yani beni kaparlar, işte şu kadar maaş verir, bilmem kaç bin dolar maaş verirler de falan da filan da.


O işler öyle olmuyor arkadaşlar.


Yani ben üzerine yani o sizin bitirdiğiniz lisans üzerine master mı yapmışım, doktor mu yapmışım post dokunu yapmışım Caltech'te doktor işte post dokunu yapmışım.


Oradan işte Nasa'da on sene çalışmışım falan filan.


Ondan sonra başvuruyorsun.


Sonra mülakata çağıracağız seni.


Mülakata bir giriyorsun.


Niye Data Science'ları beceremedim?


Mülakata giriyorum.


O sıralar Data Science, bu veri bilimde daha yeni yeni oluşmaya başladığı için veri bilimi için insan alan bu ...


insan kaynakları personelleri standart bir mühendis alır gibi mülakat yapıyorlardı.


İşte senin kodlamanın bir bakalım.


Ya ben kodlama elbette ki biliyorum ama ya ben böyle işte şeye böyle beyaz bir sayfa açayım oradan işte hemen python da hemen hızlıca yazayım şeklinde bir insan değilim.


Yani bir şeye ihtiyacım olduğunda işte giriyorum işte.


Stackoverflow'a, işte oraya buraya falan giriyorum.


Oradan işte hangi kod gerekiyorsa onu oradan işte o benzer kodlarla yapıyorum falan filan.


Böyle hızlıca işler yapıyorduk.


Amerika'daki bu tür mülakatlar biraz daha anlık oluyor.


Telefonun, yani telefonda yapıyorlardı.


2015, telefonda yapıyorlardı.


Bir tarafta sen telefondasın, bir taraftan karşı taraftaki adam telefonda.


Sonra diyor ki işte şöyle bir sayı doğrultusunda işte şunları şunları hesaplayan bir tane hemen kod yaz diyor.


Ya bir şeyler yazıyorsun Google Doc bu arada örneğin.


Ya da artık bunun appleri falan da var zaten.


Sen burada yazdığın bir harf karakter karşı taraftan da aynı anda görünüyor.


O seni izliyor böyle.


Ya ben böyle saçma sapan bir şeyler yazdığımda bir yeri de açamıyorsun, başka bir şey de yapamıyorsun.


Saçma sapan bir şeyler yaptığımda karşı taraf da görüyor.


Ooo senin yolun yanlış deyip en baştan seni eleyebiliyor.


Ben kod yazıyoruz elbette ki ama çok hızlı kod yazabilen bir insan değilim.


Dolayısıyla aaa ee tamam, seni değerlendireceğiz.


Siz bizi aramayın, biz sizi ararız [gülme] falan çok oldu.


Bir on yere falan başvurdum bu şekilde.


Ve ne oldu?


Ondan sonra bir türlü kabul alamıyorum.


Birkaç tane gerçek veri bilimcisi alan şirkete başvurduğumda onlar gerçek veri bilimi mülakatı yaptılar.


Gerçek veri bilimi nedir? Veri.


Sana bir veri veriyor.


Bu veriyi anlamlandır diyor.


Bu veriden anlam çıkart diyor.


Örneğin Google'ın mülakatındaki sorudaki soruyu söyleyemem büyük ihtimalle.


Ama söylerim aslında niye söylemeyeceğim?


On sene geçmiş.


Çözmüşlerdir kesin o soruyu.


[gülme] Çözemediyseniz zaten yani.


Hala duruyorsa aynı soru- Aynı soru duruyorsa kapatın yani departmanı.


Neyse bana böyle sorular soruyorlar işte.


Yani bir de onların o anda yaşadığı problemleri çözen sorular soruyorlardı.


Hadi söylüyorum ya, ne olacak canım yani.


Selam söyleyin Google'a da.


Şey demişti bana.


Google, bu dokümanlar var ya işte Google Docs falan var.


Google Drive'da işte Google Docs, Google Spreadsheet falan.


Şimdi bir şirkette diyor, herkes diyor buna katkıda bulunuyor diyor.


Ve sen burada katkıda bulunanlara bakarak kimin manager olduğunu bulacaksın.


Şimdi ya bunu yani mülakatta direkt bunu sordular.


Sadece başlığa atam diye düşünüyorum.


Tam da ben de onu en az katkıda bulunan managerdır dedim.


[gülme] Yok öyle falan.


Kimse cevabı bilmiyor ki aslında.


Ya bulmuşlardır kesin bu saate kadar da.


Evet ki varsa bilen de bize yazsın.


Yani en az katkıda bulunan büyük ihtimalle manager'dır demiştim.


Baş ve sonda, baş ve sonda son şeyleri yapan ve en başında en son olan.


Arada bir giriş yapan, sonra çıkan falan böyle büyük ihtimalle odur falan diye.


Sorulardan bir tanesi oydu.


Başka bir virüs, antivirüs şirketinin data science şeyi var, mülakatı var.


Orada da sana veri setleri veriyor, bir milyon tane veri seti veriyor.


Bunda da işte belli bir trendi bul diyor.


O trenden sonraki data neye benzer?


Şeklinde bana şey yaptırdı.


Kısacası böyle böyle şeyler var.


Yani şu anda bunlara büyük ihtimalle hiç gerek yoktur.


Yani belki mülakat içerisinde gerek vardır ama yani şu an zaten ChatGPT, DeepSeek vesaire bunlarla beraber koyuyorsun datayı bunu anlamlandır diyorsun.


Anlamlandırıyor sana.


Evet o veri setlerini hepsini aslında kullanıp böyle bir havuzda zaten o işte 2015'ten beri yaptılar.


2015 zaten Open AI falan da kuruldu.


Daha yeni kurulmuştur o zamanlar.


O gün girseydim.


Evet mesela o gün gitseydim oraya.


[gülme] DeepMind herhalde daha eskiydi ondan diye hatırlıyorum.


2013, 2012 gibi.


Ama evet, o zamanlar o trend aslında böyle gizli gizli alttan başlamış.


OpenAI hiç duymamıştım o sıralar.


Duymuş olsaydım ve başvurmuş olsaydım.


Şu an milyonerdik.


[gülme] Peki ondan sonra İstanbul'a mı geldiniz, Türkiye'ye mi döndünüz onun üzerine?


O sıralar ben böyle bayağı yere başvurdum.


Özellikle Data Science'ı çok istiyordum.


Yani çünkü çok yüksek oranda teleskop verisiyle çalışıyordum.


Ve bunları gerçekten anlamlandıran ve bunlardan çok hızlı makale yazabilecek seviyede bir pipeline dediğimiz.


İşte datayı buradan koyuyorsun, pipe'ın içerisinden geçiyor.


Burada makale yazabilecek derecede kaliteli data çıkartan bir pipeline yazmıştım.


Aynen ChatGPT'yi.Zamanında.


Vay ben neymişim?


Bulmuşsunuz.


Ben o zamanlar bulunmuşum.


Aklıma gelmişti.


[gülüyor] Aynen hep öyle olur.


Kesin aklıma gelmişti.


Neyse işte böyle bir şey yazmıştım.


O sayesinde zaten ben baya, eee bayağı eee şey olmuştu yani.


Bu makalelerde falan hem katkım olduğundan dolayı.


Dolayısıyla astrofizikçileri böyle çok seçiyorlardı.


Çok seçtiği bir dönemdi.


Sonrası ne oldu?


Bunlara aynı anda başvururken NASA'daki derin uzay iletişimi Deep Space Telekomunikations'da da bir açık vardı.


Ya dedim, ya laf olsun diye başvurayım da açıkçası gerçekten hiç beklemiyorum.


Çünkü aranan niteliklere bakıyorum.


Elektrik mühendisi arıyorlar.


Ben astrofizikçiyim.


Burası engineer.


Ya dedim bir deneyelim bakalım ne olacak?


Şimdi mülakata çağırdılar.


Dedim dur herhalde bir yanlışlık oldu.


Mülakatta da işte ne tür çalışmalar yaptığımı sordular.


Şimdi radyo astronomi olduğum için radyo teleskoplar, işte yani bu radyo antenleriyle çalıştım sürekli.


Ve bunlardan gelen verileri işte bir anlamlandırıp, bir görsel bir şekle dönüştürdüğümüz çalışmalarımız olmuştu.


Sonuçta derin uzay iletişimi de yine antenler ama sadece receiving site değil, yani alıcı değil, aynı zamanda transmitting site.


Yani veri de dışarı da veriyorsunuz.


Yani ikili aslında buradaki iletişim.


Bir şekilde mülakatta ikna etmişim demek ki.


Ve bir ay sonra sonradan patronum olacak kişi mesaj attı.


İşte sizi kabul etmeyi çok isteriz vesaire vesaire.


Ben herhalde kovulurum buradan falan yakın zamanda kovulurum derken sekiz sene kalmış oldum.


Vay NASA macerası böyle başlıyor.


Aslında tam astrofizik işimi yapmak zorunda olmadan bir, bir başka bir işe girmiş oldum.


Bu seferki kadro normal full kadroydu.


Artık ölene kadar kalabileceğim normal postdoc'taki maaşım bir anda iki katına çıktı.


Ha dedim demek ki.


Demek ki insanlar daha yüksek maaş alabiliyormuş.


Sonradan şeyi düşünüyorsun ya gerçekten hak ediyor muyum bu kadar?


Daha fazla çalışmam lazım.


NASA ne kadar para veriyor düşündün değil mi?


Yok o kadar değil, o kadar değil.


Öncesi çok düşük olduğu için sonradan sonrası, sonrası biraz yüksek olmuştu işte böyle.


Sonra işte derin uzay iletişiminde de sekiz sene çalıştıktan sonra da bu sene, geçen senenin başında da Türkiye'ye kesin dönüşü var.


Burada da özel bir şirkette çalışıyorsunuz şimdi?


Uzay şirketi diyorum.


Özel bir uzay şirketi.


Özel sivil bir uzay şirketi.


Tamam, ondan da şimdi bahsederiz.


Ona geçmeden önce, peki dünya dışındaki gezegenlerde işte moleküllere bakıyorsunuz, su var mı, oksijen var mı, var mı?


Nedir durum?


Aslında sonuçta vücudumuzdaki her bir element bir yerlerde oluştu.


Örneğin nereye bakıyorsunuz?


Vücudumuzda, şurada ne bileyim fosfor var, işte ne bileyim kalsiyum var, işte karbon var, oksijen, azot vesaire.


Her bir atom aslında ya da element farklı bir belki yıldızın patlamasıyla oluşan elementler, atomlar ya da moleküller.


Moleküller de sonradan işte bu atomların birleşmesiyle oluşuyorlar.


Ve dolayısıyla bunlar oluşuyor bir yerde.


Ve işte örneğin Güneş Nebulası, Solar Nebula dediğimiz bir nebulanın içerisinde de sonradan bu nebula çöküyor.


Ve artık belki farklı farklı yıldızların patlamalarından kaynaklanan bu elementlerin hepsi bir yerde toplanıyor.


Ve bu yıldız oluşturur.


Bu yıldız oluşurken de aynı zamanda işte aynı şekilde gezegenler oluşuyor.


İşte şu anda örneğin sekiz gezegenimiz var.


Bu gezegenler oluşuyor ve her yerde var işte doğal olarak.


Bizde taaa Bigbang'den bu yana var olan işte bazı atomlar var.


Hâlâ o atomları taşıyoruz örneğin.


İşte ne bileyim, birincisi hidrojen atomu örneğin.


Zaten periyodik tabloda da birincidir.


Işte H2O, işte su örneğin.


Suyu oluşturan zaten hidrojen orada oluşuyor.


Oksijen molekülü yıldızlar patladığında oluşuyor.


On üç nokta sekiz milyar yaşında hidrojen atomuyla.


İşte oksijen atomu da artık hangi yıldızın patlamasından meydana geldiyse orada meydana geliyor.


Sonra bir yerde buluşuyorlar ve işte su molekülünü oluşturuyorlar.


O molekülün oluşması da çok büyük enerji gerektiriyor.


O da tam yıldızlar oluşurken meydana geliyor.


Diğer gezegenlerde de muhakkak belli oranlarda aslında bunlardan zaten var gibi anlıyorum.


Belli oranlarda demeyelim, hepsinde var.


Yani hepsinde.


Çünkü bizim zaten keşfimiz buydu.


Ben Hollanda'da doktora yaparken zaten böyle bir takımdaydım.


Yani dünyaya suyun nereden geldiğini ya da evrendeki suyun nerelerde oluştuğunu araştıran bir gruptaydım.


Bunu da araştıracak bir tane uzay teleskobu vardı zaten.


Şimdiki James Webb teleskopu o zamanları buluyor.


Ondan önceki.


Herschel Uzay Teleskobu, James Webb Uzay Teleskobu altı buçuk metre, Herschel Uzay Teleskobu üç buçuk metre çapındaydı.


İşte Hubble Uzay Teleskobu iki buçuk metre örneğin.


Hubble'dan daha büyük teleskoptu.


Sadece dört sene yaşayan bir teleskoptu.


Ve benim araştırma konum işte suyu, su molekülü ve birkaç tane farklı moleküller nereden geliyor sorusuydu.


Ve onu bulduk biz.


Bir yıldız oluşurken inanılmaz miktarda, aşırı miktarda su molekülü meydana geliyormuş.


Ve bugünkü Güneş sisteminin belki on bin katı çok daha uzaklara kadar su fışkırıyor, taşınıyor.


Aynı su daha-- yani sistem daha oluşurken jetler oluşuyor.


Yani bu outflow dediğimiz jetler oluşuyor.


Bu jetlerden yani neredeyse güneş sisteminin on bin katı kadar daha yüksek mesafeye kadar bu jetler gidiyor.


Yani kısacası bu şunu anlama geliyor.


Güneş sisteminin nereye bakarsak bakalım suyu görüyoruz.


Aynı zamanda kuyruklu yıldızlar var.


Su getiriyor değil mi?


Buzlar buzlu zaten.


İşte örneğin Kuiper kuşağında oradan bulutullu uzaktan buzlar geliyor, şey kuyruklu yıldızlar geliyor.


Kuyruklu yıldızların zaten içerisi buz.


Ondan sonra diyebilirsiniz ki ha demek ki buralardaki suyun da aslında kaynağı da Güneş sisteminin ilk oluşumu ya da herhangi bir yıldız sisteminin ilk oluşumunda zaten bu şekilde suya rastlıyoruz.


Peki neden Mars daha fazla ön plana çıkıyor?


Özellikle insanın yaşayabileceği bir yer olarak.


Aslında insanın yaşayabileceği bir yer kesinlikle değil.


Sadece başka alternatifimiz olmadığından dolayı.


En azından sıcaklık, sıcaklığı biraz daha az soğuk ya da sıcak.


Gerçekçi geliyor mu peki?


Yani bütün Güneş Sistemi'ne baktığımızda başka gideceğimiz neredeyse hiçbir yer yok.


Bir ay var yani ay da çok sıcak ve soğuk aynı zamanda.


İşte güneşe bakıyorsun yani güneş de zaten yaşanmaz büyük ihtimalle.


Yani biraz sıcak.


Yanında Merkür var.


Merkür de şimdi herkes sıcak diye düşünür ama Merkür aynı zamanda çok da soğuk.


Interstellar'daki Merkür müydü?


Yok, o sanırım Satürn tarafındaydı.


Satürn taraflarındaydı.


O biraz daha köşeden dönünce.


Tamam onu da soracağım.


Merkür aslında kendi ekseni etrafında çok yavaş dönüyor.


Elli beş günde dönüyor.


Dolayısıyla güneş ışıkları buraya geldiğinde burayı yakıyor.


Ya bir yakasını yakıyor, arka taraf donuyor.


Burası eksi yüz, yüz elli derecelere falan düşüyor.


Bu taraf artı artık iki yüz, üç yüzlerde falan yanabiliyor.


O kadar sıcak olabiliyor.


Eee yüz yetmişti ya, iki yüz elli falandı sanırım.


Neyse, burası aşırı sıcak, burası aşırı soğuk.


Venüs aynı şekilde çok sıcak.


Burada da aşırı kalın bir atmosfer var.


Burada da işte sera gazı etkisi diye bir olay ortam oluyor.


Işınlar aşağı iniyor, ışınlar gezegene çarpıyor.


Aşağıya kadar yüzeye çarpıyor.


Yüzeyden çarptıktan sonra yansıyorlar.


Yansıdıktan sonra kalın atmosferde geri yansıyor aşağıya ve içeride...


Şey, sıcaklık- Aynen sıcaklık artıyor.


İşte artı beş yüz dereceye falan burası.


Yanan bir yere, gezegene dönüşüyor.


Burayı da salladık, buraya da gidemiyoruz.


Her ne kadar bazı fantastik düşünceler var.


İşte Venüs'te zeplin turları.


Venüs'ün altına inemiyoruz ama Venüs'ün atmosferi-- atmosferinde gezelim, işte turlar yapalım falan.


Ya biz homo sapiens olarak yapamayız ama belki oraya da gireriz.


Evet, belki.


Yapay zeka dediğimiz...


Yapay zeka en son soracağım zaten.


Tamam tamam orayı şeyyy, belki belki onlar yapar.


Belki farklı bir türe dönüşürsek belki olabilir.


Neden olmasın?


Ama kendi hayatımızda bunu göremeyeceğiz.


Ya da belki kızınızla- Onu, orayı Venüs'te göreceğimizi düşünmüyorum.


Zaten Mars işte Mars en, en mantıklısı şu anda.


İşte yani sıcaklığı en azından bir gezegen.


Artı işte güneşten belirli bir mesafede.


Soğuğ uzaklıkları dolayısıyla eksi altmışlar, eksi kırk, eksi altmışlara falan düşüyor soğukluk.


Yani bugünkü Antarktika soğukları ama...


Yine de, yine de montu giydim.


Olur içliklerle.


Aynen içliklerle falan durabilirsin.


Zaten Jüpiter, Satürn, Üranüs, Neptün.


Onlar gaz gazakadan onları yine sallıyorum.


Interstellar filmi o zaman aslında yani hiç bu işte Satürn.


Satürn'e yakın bir yerde bir şey vardı.


Bir wormhole mı öyle bir şey açılıyordu.


Beyaz delik dediğimiz solucan deliği gibi bir şey açıldığını keşfediyorlar da.


Zaman şeyi yapabileceğiniz...


Wormhole değil aslında oradaki olay.


Oradaki olay sadece seni aşırı derece hızlandıracak bir, hızlaştıracak seviyede bir şeye ulaştırabilme- Evet ama sonra bir gezegende, en son gezegen işte.


O gezegeni hangi gezegende onu merak ettim.


O geçiyor muydu diye ama galiba hatırlıyor musunuz?


İyi tamam olsun şimdi.


Peki Türkiye'desiniz ilk.


İlk ticari...


Sivil, ticari, sivil ve- Özel [gülüyor] özel uzay şirketi.


Türkiye'deki ilk sivil özel uzay şirketindesiniz.


Buradaki peki ekip nasıl?


Gençlerle mi çalışıyorsunuz?


Nasıl bir ekip var, memnun musunuz ve ne işle uğraşıyorsunuz burada?


Şu anda daha evvelkinden biraz daha farklı diye biliyorum.


Evet, aslında ben NASA'dan çıkmadan iki sene öncesinde bu şirket hem kurulmuştu hem de neredeyse kurulur kurulmaz buradaki arkadaşlarla tanışmıştım.


Ve CEO'suyla hem Tugay hem de CTO'su Özdemir'le beraber tanışmıştım.


Ondan sonra daha yeni yeni takım kuruluyordu.


O sıralar ilk hedef iki senede bir tane uydu yapalımdı.


Sonradan baktılar ki vay biz aslında sekiz ayda bir uydu yapabiliyormuşuz.


Sonra gerçekten da sekiz ayda ilk uydu fırlatıldı.


Ondan sonra ikincisi, ondan sonra üçüncüsü derken.


Şu an şirket üç buçuk senelik ve on üç tane uydu uzaya gönderildi.


Bunların hepsi SpaceX ile uzaya gönderiliyor.


Ve işin daha güzel tarafı bu uyduların hepsi Türkiye'de yapılıyor.


Yani bir de böyle işte parçaları şuradan toplayalım, buradan toplayalım şeklinde de değil.


Gerçekten birçok parça Türkiye'de.


Hatta şöyle söyleyeyim yüzde doksan beşi neredeyse şu an Türkiye'de yapılıyor diyebiliriz bu uyduların.


Peki bu uydular ne işe yarar?


Hiç bilmeyen anlatacak olursak.


Bu uydular IOT uyduları dediğimiz Internet of Things ya da nesnelerin interneti dediğimiz uydular.


Şöyle söyleyelim şimdi dünyada birçok yerde sensörler var.


Şu an işte buranın örneğin ışıkları.


İnsan yoksa burada ışıkları kapat diye bir sensör vardır değil mi?


Ya da işte- Bluetooth üzerinden bağlı değil mi?


LoRa sistemi.


LoRa dediğimiz başka bir iletişim metodu var, onunla bağlı aslında.


Ona geleceğim.


Şimdi normalde sensörlerimiz var.


Bu sensörler dediğim gibi herhangi bir şekilde internet var.


Bir yerde internet varsa diyor ki;


ha tamam şu anda ben bunu ölçtüm.


Ya da işte dediğim gibi örneğin burada insan var ya da yok diyor ve dolayısıyla işte elektrikleri kapatıyor ya da açıyor vesaire.


Internet varsa aldığı bilgiyi gönderebiliyor ama internet yoksa aldığı bilgi orada kalıyor.


Ta ki birisi interneti oraya götürene kadar.


Şimdi özellikle bizim buradaki hedefimiz internet olmayan yerlerdeki sensörlerdeki datayı uydu vesilesiyle transfer etmek.


Biraz uzun bir cümle oldu.


Şöyle söyleyelim şimdi.


Mesela sizin bir lojistik şirketiniz var.


Şu anda en çok uğraştığımız Türkiye'de EDAŞ'lar var.


Elektrik Dağıtım Şirketleri biliyorsunuzdur.


Elektrik Dağıtım Şirketleri.


Normalde Türkiye'de yirmi bir tane ayrı, ayrı EDAŞ var.


Her bölgenin elektrik dağıtımı ayrı bir şirketten gidiyor.


Şimdi şehir merkezlerinde bizim elektrik sayaçlarımızı belki otomatik olarak okuyabiliyorlar ama şehir merkezinden çıktığımızda hele bir de internet çekmeyen yerlerde şey varsa.


Bir sayaç varsa bu sayacın verisini o sayısını alabilmeniz için oraya bir fiziksel insan göndermeniz gerekiyor.


İnsan gidiyor, sayıyı görüyor.


Tamam yazıyor işte faturanız budur diye oraya iliştiriyor.


Bunun yerine diyoruz ki biz artık insan göndermenize gerek yok.


Buraya bir modem koyalım ve bu modem her ay şey bittikten sonra sayı ayın sonu geldikten sonra o sayıyı okusun.


Ondan sonra da veri alındıktan sonra uydunun uyduya giden modeme o veri iletilsin.


Uydu üzerinden geçtiğinde de oradan hemen transfer etsin.


Ve şu anda örneğin dediğim gibi yani ADAŞ'larla çalışıyoruz, aynı zamanda bilimsel çalışmalara da katkıda bulunmak istiyoruz.


Bundan sonra zaten benim aynı zamanda işim Plan-S'in bilimsel işlerini de gerçekleştirmek.


Örneğin şöyle söyleyeyim üniversitelerde özellikle sensörü olan bazı bilimsel çalışmalar var.


Bu bilimsel çalışmaları yapan hocalarımız var.


Bu hocalarla iletişim kurmaya başladım.


İşte şu anda ODTÜ, Hacettepe, Koç, Ankara Üniversitesi bunlarla kurdum.


En azından daha yakınımdaki hocalarla kurdum.


Bu tamamen genişleyecek, artık genişleyecek, iyice genişleyecek.


Ne yapıyoruz özel bilimsel projelerde?


Örneğin şöyle söyleyelim.


Örneğin Antarktika projesi var.


Türkiye'nin TÜBİTAK MAM'ın her yıl Antarktika'ya bir seyahati oluyor ve buraya iyi insanlar gidiyor.


Hem gidiyorlar hem de araçlar götürüyorlar.


Götürdükleri araçlarla beraber de orada araştırmalarını yapıyorlar.


Ve orada veriler toplanıyor.


Ve bizim buradaki önerimiz.


Şimdi oraya veriler toplanıyor da o verileri nasıl transfer ediyorsunuz?


Acaba dedik biz bizim uydu modemimizi size versek, oraya koysanız orada ürettiğiniz veriyi biz size anlık olmasa da günlük transfer aynen transfer etmenizi sağlasak nasıl olur?


Çok güzel olur dendi.


Normalde bazı veriler varmış işte.


Fiziksel olarak oraya kadar gidiyorlar.


SD kartı çıkartıyorlar.


SD kartı sonradan okutuyorlar.


Yani bir sene orada ne olduğunu bilemedikleri şeyler olabiliyor.


İşte dedi ki acaba biz bir şekilde size bu modellerden versek ve bu modemler umuyoruz ki bu eksi otuz, kırk, elli santigrat derecelerde bozulmazsa çünkü çok soğuk.


Testimizi biz testimizi yaptık ama normalde bu kadar soğuk koşullar doğal olarak, genel olarak ticari olarak beklemiyoruz yani.


Nasıl gidiyor peki şu an?


Şu anda yeni gitti.


Geçen hafta gönderdik.


Burcu hocamız var.


TUBİTAK'ın başkanı.


Onlar da Antarktika'ya gidecek.


Şu anda belki yoldadırlar.


Çünkü yolculukta bayağı sürüyor diye biliyorum.


Örneğin bir tane proje o.


Aynı zamanda işte biliyorsunuz kareta karetalar var, onların takipleri.


Onlar örneğin suya biraz yakın gidiyorlar.


Denizde giderken modem yeteri-- yeter ki modem yukarı çıksın.


Bir de o anda uydu geçsin.


Biz kareta karetanın lokasyonunu tespit edip bilim, onunla alakalı bilimsel çalışma yapan hocamıza gönderebiliyoruz.


Bir tanesi o.


Aynı zamanda işte örneğin şu anda ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü var.


Çok kimse bilmez.


ODTÜ sadece Ankara'da diye düşünülür.


Ama aynı zamanda Mersin'de ODTÜ'nün gemisi de var ve burada da bazı çalışmalar yapılıyor.


İşte veriler normalde deniz, denizdeki suyun sıcaklık, tuzluluk, oksijen miktarı.


İşte bu tür veriler sürekli toplanıyor.


Ama ne yapıyorlarmış?


Bu dubalarla suya yakın yere, kıyıya yakın yerlerde tutabiliyorlar.


Çünkü en azından bir cep telefonu hattının oradan bir veriyi alabilmesini istiyorlar.


Biz de dedik ki eğer ki siz bu dubalarınızı, bu verileri, bu sensörleriniz biraz daha uzağa koyabilirsiniz.


Biz size uzak uzaydan bu verileri transfer etmenizi sağlayabiliriz.


Sadece örnekler.


Zaten ticari şekilde uydular.


On üç tane uydu uzaya gönderdik.


Bunların sekiz tanesi ticari.


Ve geçen sene Kasım ayında, Kasım ayı itibariyle son sekiz tanesi gitmeye başladı.


Ondan önceki beş tanesi testti.


Biz daha yeni yeni aslında bu işlere başladık.


Şimdi yavaş yavaş hocalarımıza gideceğiz, üniversite hocalarımıza gideceğiz.


Buradan da duyuru da yapmış olayım aynı zamanda.


Eğer ki sizin sensörleriniz varsa, bu datalarınızı alamıyorsanız, uzaklardaysa ne bileyim dağın tepesinde ise okyanusun bir tarafındaysa ya da denizin Marmara Denizi'nde, Karadeniz'de ya da herhangi bir yerde ise o verileri alabilmeniz sizin için çok zorluysa biz size yardımcı olmak isteriz.


Bu verilerle ilgili olarak aslında bu verileri alırken aklıma tabi ki hemen şey geliyor.


Yangınlar ya da denizlerin kirlenmesi gibi.


Yani oralara da aslında bu modemleri koyarak daha sonra uydu takibiyle onlarla ilgili yine veriler alınabilir gibi anlıyorum o zaman.


Aynı zamanda emergency dediğimiz acil durumlarda.


Şimdi normalde acil durumda işte depremin şu anda yıldönümünü yaşıyoruz.


Deprem gibi zamanlarda biliyorsunuz internet de kesiliyor, elektrikler de kesiliyor, o da kesiliyor, her şey kesiliyor.


Bu modeller pille çalışıyor ve sadece veri transferi olduğunda çalıştığından dolayı neredeyse biz minimum beş, maksimum on sene gider diye düşünüyoruz o pillerin.


Çünkü zaten çok düşük oranda veri tutuyor ve o düşük oranda veriyi uydu geçtiği anda transfer ediyor.


Uydu kaç dakikada bir veri alıyor?


Uydu işte ne kadar çok uydumuz olursa o kadar çok uydu üzerimizden geçecek.


Bizim şu anda sekiz.


Şu an her dört saatte bir uydumuz dört altı saat arasında uydularımız üzerimizden geçiyor.


Yani bir dünya üzerindeki herhangi bir noktanın üzerinden geçiyor.


Ama bizim planımız 200'e yakın uydu göndermek.


Bu sayıyı 20 dakika ile 30 dakika arasına düşürmek.


Yani her 20 dakikada bir üzerinizden uydu geçecek.


Peki bu uydu da bizim uydularımızı geçecek.


Bu uydular ayrıca işte bu SpaceX'in işte bu uydu tarafında internet sağlıyor ya Starlink gibi böyle bir plan da var mı?


Ya Starlink çok daha farklı bir konsept.


Starlink bildiğin internet sağlıyor.


Evet yani evet.


Eğer ki eğer ki bundan hizmet alırsanız size yüz megabit first internet sağlayabiliyorlar.


Yani şu anda bu canlı yayına bile bağlanabilirsiniz oradan.


Onun için sizin.


Güzel bir, belli bir boyutta bir anten almanız gerekiyor.


Bu antenin maliyeti var.


Yaklaşık olarak ben en son hatırladığım beşyüz dolar bir maliyeti vardı.


Ondan sonra da aylık yüz dolar aylık üyelik ücreti ödemeniz gerekiyor.


Bugün işte normal telefonlara aldığımız internet paketleri gibi bir şey.


Pahalı bir şey yani.


Bizimki aynısı değil bu arada.


Bizimki nesnelerin interneti.


Yani nesnelerin interneti de dediğim gibi çok düşük veri üreten aletler.


Yani bir sıcaklık verisi işte şu lokasyonda, şu tarihte şöyle bir sıcaklık.


Artık kilobayt bile değil, bayt seviyesinde bir veri.


Onun için biz sadece bu verileri transfer etmeye talip olduğumuzdan dolayı hem şeyimiz çok düşük, yani hem- Maliyetler.


Maliyetlerimiz aşırı derecede düşük hem de farklı bir pazarın insanıyız diyebiliriz.


Türkiye'de şu anda sekiz tane var dediniz ve ikiyüze gideceksiniz.


Bununla beraber dünyada da işte- Uydu pazarı çok büyüyor, evet.


Valla şu an itibariyle on bir, on iki bin olmuştur.


Aktif bu arada.


Aktif uydu.


Bir de şimdi orada bazıları çöp oldu, bazıları işte parçalandı.


Ve onların da bir yandan takip yapılıyor.


Mesela o parçalar işte bazen çarpışınca ya da bir şey olunca parçalar her yerde geziniyor ve onlar işte milim santimlere göre de bakılıyor.


Çünkü onların bazıları tabii Dünya'ya, işte atmosferine girerken tamam kayboluyor ama bazıları da bir tehlike oluşturabilir bir çöplük oluyor yani demek istediğim aslında.


O çöplük ne kadar önemli?


Ve onunla ilgilenen şimdi yavaş yavaş şirketler olmaya başladı.


Ama nedir bunun esas konusu?


Bir şeyler yapmak isteyen, birkaç tane şirket var.


Bir şey yapan bir tane şirket biliyorum.


LCD diye bir tane misyon gönderdiler uzaya.


Şöyle söyleyeyim şimdi uzaya bu uydular, özellikle bu çöplük oluşturacağı, çöplük olabilecek uyduların yörüngeleri yaklaşık olarak dört yüz, beş yüz kilometre civarlarında.


Yani hem çok yakın hem çok yakın değil.


Yani Dünya'ya çok yakın, çok yakın değil.


Genelde bu, bu yükseklikteki yörüngelerde uydular kalabiliyorlar.


Biraz daha alçak yörüngeye bırakırsanız uydular belli bir süre sonra Dünya'ya düşüyorlar.


Şimdi bunun da sebebi atmosfer drag dediğimiz bir olay var.


Atmosfer hâlâ o uzay dediğimiz yerde de var.


Yani genel uzayda yok, var demiyorum.


Dünyaya hâlâ yakınız.


Normal atmosfer, işte gazlarımız var.


Bu gazlar yukarı çıktıkça azalıyor, azalıyor, azalıyor.


Evet, dört yüz, beş yüz kilometrede çok çok çok az olsa da ne oluyor?


Özellikle işte güneş fırtınaları geliyor.


Güneşten işte Koronal Mertle Ejection dediğimiz koronal kütle atımları gerçekleşiyor.


Bu kütle atımları gerçekleştiğinde sonuçta parçacıklar bütün güneş sisteminde yayılıyor.


Dünyanın atmosferinin olduğu yere de geliyor ve dolayısıyla buralarda da bazı az da olsa gaz parçacıkları var.


Bu gaz parçacıkları ısınıyor.


Isınan hava genleşir.