Genleşince bu uydular normal giderken hop aşağı düşebiliyor.


Yani böyle yörüngesinde sapmalar olabiliyor.


Kısacası bu tür şeylerden dolayı, bu tür güneş aktivitelerinden dolayı- Çarpışıyorlar mı?


Çarpışma demeyelim, çarpışma ayrı bir konu.


Ona da gelinir mi şimdi?


Bu tür şeylerden, bu tür etkilerden dolayı bunlar yavaş yavaş dönerken hep bir de dünyanın kütle çekimi var.


Dönerken evet irtifa kaybediyor ve yavaş yavaş Dünya'ya düşme eğilimini gösteriyorlar.


Ta ki, şimdi özellikle son gönderilen uyduların neredeyse hepsine konmak, konması çok zorunlu olmasa da istenilen diyelim, itki motorları varsa.


Itki motorları da şöyle bir şey yapıyor.


Itki motoru da çok basit motorlar bu arada.


Bir sprey de olabilir, ufacık bir, yani uydunuz şu boyutta bir şeydir.


Pıst diye bir sprey yaparsınız, hop yukarı çıkar.


Yani çok öyle, hadi motorları ateşleyen falan öyle bir şey yok.


O da var da yani şeyine bağlı.


Maliyetine bağlı.


[güler] Uydunuzun büyüklüğüne bağlı.


Ama basit spreyle bile zaten hemen hop diye yukarı çıkabiliyorsunuz.


İşte bunların da ne kadar, ne kadar sprey materyali koyduğunuza da bağlı olaraktan ömürleri ona göre uzayabilir ya da kısalabiliyor.


Eğer bunun hiç yoksa bir de belli bir yörüngedeyseniz yavaş yavaş, döne döne bir senede iki senede zaten dünyaya geri düşüyorlar.


Dünyaya düştükleri yerde zaten genel itibariyle atmosferde bayağı yanıyor.


Kalanları da çok büyük oranda hep okyanusa düşüyor.


Bu şekilde bir şey var.


Peki şu anda dediniz ki bir kısmı aktif ama bazıları aktif değil.


Aktif olmayanlar.


Aktif olmayanlar, işte daha eski gönderilenler, aktif olmayıp hem eski gönderilenler, belki uzayda bozulmuşlardır ve bir şekilde kalmıştır.


Artık dünyaya düşeceği zamanı bekliyor.


Peki şimdi hiç, yani uzayla ilgileniyorsunuz.


Öyle bir isteğiniz var mı?


Şöyle bir uzay ticareti işte.


Yok, Blue Origin konuşuyor, SpaceX konuşuyor.


İşte NASA belki konuşuyordu.


İşte Artemis görevleri var.


Hani onunla beraber tamam Ay'a gidilecek tekrardan.


İşte orada bir merkez kurulacak, bazı hublar olacak.


İşte yaşam, enerji üretmek...


Bunlar için hani belli planlar yapılıyor.


Bunların gerçekleşmesi ne kadar mümkün?


Ve siz de bunu öngörüyor musunuz?


Yani evet, belli bir müddet sonra işte biz de bu ticaretin içerisinde yer almaya başlarız.


Kesinlikle, kesinlikle.


Ben artık bu işlerin devletin elinden çıkıp özel şirketlere devredilmesinden dolayı, artık ticari kaygıların da artmasından dolayı bu işe çok daha fazla insanın gireceğini düşünüyorum.


Çok daha fazla insan girince bu iş gittikçe daha da ucuzlayacak, daha da ucuzlayınca daha da fazla şirket bu işin içerisine girecek.


Daha fazla startuplar bu işleri yapmaya başlayacak ve artık o ekosistem büyüyecek, büyüyecek, büyüyecek.


Türkiye'de bu ekosistem büyüyor mu peki?


Türkiye'de bu ekosistem yeni başladı aslında.


Hep devlet elindeydi bu saate kadar.


Onun için diyorum yani sivil uzay şirketi kelimesini özellikle söylememin sebebi bu.


Yani hep Türkiye'de savunma sanayi şirketleri var.


Bir şekilde savunma sanayine parça yapıyorlar ve o şekilde.


Bir ömür tamamlayabilecek derecede iş çıkartabiliyor aslında.


Ama yani hiç savunmaya girmeden ya da işte askeriye işlerine girmeden sivil olarak da bir sürü iş çıkacak gelecekte.


Onun için özellikle bugünün gençlerine de bunu öneriyorum.


Yarına çok fazla uzayla alakalı işler çıkacak.


Bizim zamanımız gibi değil.


Bizim zamanımızda gerçekten geleceğimiz çok görünmüyordu.


Ya böyle roketler bilmem ne, her gün olacak, ne olacak falan diye bir şey yoktu.


Hele bu sivil değildi.


Sadece NASA vardı, ESA vardı, işte JAXA vardı.


Birileri bir şeyler yapar, biz de izlerdik.


Artık bu işler öyle değil.


Artık çok daha bizim ulaşabileceğimiz seviyelere gelmeye başladı.


Özelleşme ile beraber peki gelecekte sizi heyecanlandıran konular neler?


Bu anlamda.


Valla ben de gideceğimi düşünüyorum.


Ne kadar zamanda olacağını bilemiyorum ama...


Aynen bi on, on beş, on seneye, on sene o kadar para biriktireceğini düşünmüyorum ama- Ucuzlar.


Tabii ucuzlayacak canım.


Yani şu anki fiyatlarda zaten o kadar parayı hayatta biriktiremem.


O kadar parayı biriktirirsem apayrı artık farklı bir kafaya gelmiş olurum.


Evet, belki on, on beş, on, on beş sene içerisinde bu fiyatların aşırı derecede ucuzlayacağını düşünüyorum.


Ve uzaya gitmenin artık normal bir seviyeye, normal bir uçak yolculuğu gibi olabilecek bir zamana ulaşacağımızı düşünüyorum.


Gelmişken yapay zekayı sormasam olmaz.


Yapay zekayı zaten aslında evvelden beri verilerle uğraştığınız için kullanıyorsunuz.


Onun anlamını, mantığını da biliyorsunuz.


Peki günümüzde şu anda kullanıyor musunuz?


Hem özel hayatınızda hem de şu anda çalıştığınız yerde yapay zeka nasıl?


Ne kadar entegre hayatınıza?


Yapay zeka?


Evet, her şekilde entegre.


Deepfake'i de kullanıyorum.


İşte ChatGPT- Beğendiniz mi DeepFake'i?


Yani ikisi de aynı anda, aynı soruları bir sorayım, acaba ona da dediğim bir iki tane uygulama yaptım.


Gayet iyi yani deepfake'i de gayet iyi bir şekilde kullanıyorum.


Hem dediğim gibi hem özel yaşantımda kullanıyorum hem de gerçekten iş için kullanıyorum.


Kullanmamız da gerekiyor zaten.


Kullanmıyorsanız gelecekte sizin bir sorununuz olacak anlamına geliyor.


Kullanmak zorundayız.


Yani bu hayatımızın artık bir gerçeği.


Ha aslında konuşmamızun en başlarında işte gelecekte acaba neye dönüşürüz diye bir şey konuşmuştuk.


Onu ben de düşünüyorum.


O gerçekten şu son zamanlarda bayağı düşündüğüm şeylerden bir tanesi.


İnsana, şu fiziksel bedene gerek kalacak mı?


Yani illaki bunun içerisinde yani bir- Bilinç gibi mi?


Karbon temelli bir, bir- Zeka olmak zorunda- Canlının içerisinde zeka devam etmek zorunda mı?


Yoksa silikon tabanlı bir şeyin içerisinde zeka devam edebilir mi?


Çünkü örneğin biz Mars'a, ben bunu şöyle düşüneyim işte Mars aracımız gitti, işte Perseverance şu anda Mars'ta araştırma yapıyor, eksi altmış derecede.


Bana mısın demiyor.


Sürekli kozmik ışınlar, işte güneş fırtınaları çarpıyor.


Hiç umurumda değil diyor.


İşte ne yapmam gerekiyor?


Şu, ha tamam, burayı kazıyorum, orayı kazıyorum.


Şunu yapıyorum, bunu yapıyorum.


Ya şimdi oraya konulan zeka, işte bu zeka ChatGPT konulmadı oraya.


Ama düşünün, onun gibi bir şey konulduğunu düşünün.


Yapayalnız dolaşacak.


Aa ne güzel ya aslında işte bak Mars'ta da işte gün batımı güzelmiş falan.


Belki duygular yok gibi gözüküyor ama yani daha yeni yeni her şey.


Yani şurada on sene sonra kim bilir neler olacak.


Biz örneğin sorular soruyoruz şu anda.


İşte Mars'ta bu aracımız şunu yapsın, ne yapsın?


İşte, a şurada bir tane kaya gör de bu kayanın kompozisyonunu incelesin.


Ya da bu kayanın altında ne var?


Şimdi sen sorarsın a bu...


Ya burada bir tane şey çıkıyor.


Acaba şu kayayı kaldırsam ne olur dersin değil mi?


Ya bunu yapay zeka soramaz mı?


Gayet merak edebilir.


Ve onu bakar, aa bunun taşın altında bir şey olabilir.


Ben merak ediyorum deyip onu kaldırmayı kendisi düşünebilir. Kaldırır.


Sonra kaldırdıktan sonra da aa bir şey varmış ya da yokmuş deyip o verileri değerlendirir ve ona göre de bir şekilde makale yazar.


Zaten ben bir bilim insanı olarak o taşı kaldırıp o taşın altında ne varı öğrenip o veriyi alıp ondan sonra makale yazacaktım, insanlığa katkıda bulunmak adına makale yazacaktım.


Ee o da zaten bakacak.


Zaten biz o makalelere, yani ChatGPT çok güzel bir makale de yazabilir şu anda.


Yani introduction şu, işte oradan veriler, şunlar, şunlar, şunlar.


Makalesini de yaz ve hop insanlığa sun.


Yani ChatGPT gibi ya da işte bu şekilde yapay zeka gibi zekalar zaman içerisinde bizim sorduğumuz soruları zaten soracak.


Ve şu-- bu-- ya şu, birkaç gündür beta kuşağı kelimesini duymaya başladım.


2025 doğumlulara beta kuşağı denmeye başlayacakmış.


Beta kuşağı zaten bununla doğdu.


Yapay zeka dediğimiz zekayla doğdu.


Belki onlar büyüdüğünde yapay zekanın başındaki yapay kelimesini atacağız.


Ve ondan sonra da onların hakları.


Vaktiyle ben de bir program yapmıştım Robot Hakları diye.


Robotlar da diyecek ki yani bizi tekmeliyordunuz ama [gülüyor] benim dedelerim-- yani senin dedelerin beni tekmeliyordu ama...


Bir de daha robot hakları işte.


On-onlarda şöyle dediğinize katılıyorum, bir bilinç olacak mı?


Ki herhalde olacak yani.


Ne olabileceğini tahmin edebiliyor muyuz?


Yani aslında hepimizin büyük ihtimalle yaşayabileceği bir zaman.


Yani kızım 2013 doğumlu yüz sene yaşarsa, 2113.


Yani şu an ChatGPT'nin nereye gideceğini...


Ben aslında buradan da şeyi düşünüyorum.


Ya büyük ihtimalle insanlık o kadar yaşamayabilir.


Yani birkaç yüzyıl daha yaşar en fazla.


Ondan sonra hop bedene, bedene ihtiyaç hissetmeden.


Çünkü gereksiz yani.


Yani o kadar yemek ye, işte enerji üret, enerji üret.


Ondan sonra o enerjiyi kullanmaya çalış.


Ondan sonra o enerji ne yapacak?


Beyindeki elektrikli rendeleri yakacak, yani beyindeki nöronları çalıştıracak, nöronları çalıştıracak.


..Yani onu düşünüyorum aslında.


Bu enerjiyi-- yani çünkü vücudumuzdaki bütün yediğimiz yemekler ve soluduğumuz hava, oksijen aslında bunu yakmak için, yakıp da enerji üretmek için.


Bu enerjiyi ben alttan işte şurada omurilikten şöyle bir pille versem yukarıya doğru sadece beyin olarak yaşasak olur mu?


Belki de olur.


Yani bütün bu vücuttaki belki gerek duymayacağımız bir zamana zaman olacak.


2100 yılında.


Evet, bu tabii biraz pesimist de geliyor ama bir yandan da.


Ama neden de pesimist olsun?


İnsanı özel düşünüyoruz.


Canlı demeyelim.


Belki gerçekten hiç de özel bir şey değiliz.


Şimdi onu söylüyorlar ya zaten.


Yani bu işte Sam Altman falan.


Özellikle şu anda en zeki olduğumuz türdük biz.


Onu artık geride bırakıyoruz.


Artık bizden daha zeki bir tür geliyor.


Ve onu da kendi elimizle yaratıyoruz.


Dolayısıyla bize bu anlamda nasıl, ne kadar ihtiyaç kalacak, o da ayrı bir mesele.


Onu da, onu da düşünmeye başlamak lazım.


Aslında şimdiden.


Yani biz şu seviyeye gelene kadar bilmem kaç milyon tane- Evrimden geçmiştik.


Sonra evrimden geçtik ve bu hale anca gelebildik.


Bunun evrimleşmesine kodu değiştiriyorsun hop o bir model.


Sen daha iyi bilirsin.


Bilmem ne farklı bir model, başka bir evrim.


İşte evrimi geçirttiriyorsun ya ve o kadar kısa sürüyor ki bu evrimi geçirttirmen bu zekaya.


Kesinlikle yüz bin seneye ihtiyacı olmayacak zaten.


Yani bir sene içerisinde farklı bir modelle hop bir bakmışsın yeniden evrim geçirttirmiş.


Sonra şöyle, sonra böyle.


Yani bizim hayatta bunları yapamaz dediğimiz her şeyi- Yaptı ve yapıyor.


Tek bir şey yapamayacak gibi gözüküyor. Nedir?


İnsanlara rol model olmak.


Olamaz mı?


Yani bir insan, biz şu anda aaa diyoruz işte.


Şu insan şunu yaptı, işte ben de yapayım, diyor.


Ama herhangi bir zeka, yapay zeka ya da bir robot zaten buna çok kısa sürede eriştiği için, ya bir insan onu bir model alıp aa ben de işte şu robot gibi olacağım demeyecek büyük ihtimalle insanlık.


Zaten o seviyeye geldiğinde zaten insan minsan da kalmaz deyip programı burada bitiriyoruz.


[kahkaha] Peki son olarak size şunu, şunu sorayım.


Şimdi yapay zekayla beraber eminim daha fazla vakit kalmaya başlıyordur ya da kalmaya başlayacak hepimiz için.


İşte işimizle alakalı olarak.


Özellikle şimdi biz faniler olarak bu bahsettiğimiz distopik dünyaya gelmeden evvelki biz faniler, yaşamımız süre boyunca biraz daha vaktimizde kaldığı için bu vakti nasıl...


Nasıl harcayalım bu vaktimizi?


Yani, enjoy your life yani.


Zaten yani vaktimiz.


Evet, haklısın, vaktimiz çok da kalmamış da olabilir.


Stephen Hawking'den işte Elon Musk'ın ilk dönemlerinde böyle özellikle OpenAI'ın demek ki investor olduğu için, yatırımcılarından bir tanesi olduğu için görüyordu.


Ya bir şey geliyor.


Ve ondan sonra diyordu işte, ya yapay zeka aslında dünyayı ele geçirecek.


Yapay zekanın çok fazla gelişmesini engellemeliyiz diye böyle açıklamaları falan vardı.


Tabii biz faniler bunu bilmiyorduk.


Ya da biz fakirler, bundan haberimiz yokken o bunun yatırımcısı olduğu için bunun gelişini görüyordu.


Şimdi geldi halka açıldı.


Herkes bunu görüyor.


Yani dediğim gibi, bence insan çok özel bir varlık olduğunu hissettirildi.


Ama bununla beraber, bu yapay zekayla beraber çok özel bir varlık olmadığının farkına varacak.


Ve büyük ihtimalle bugün, işte 2025'te doğan beta kuşağı bununla doğduğundan dolayı da artık farklılık duyguları biraz daha azalmış olarak büyüyeceklerini düşünüyorum.


İnsan olmak daha farklı bir şey olacak- Başka bir şeye dönüşür.


Siz şimdi uzayla ilgilendiğiniz için aslında zaten insanın fani değil küçüklüğü.


Bunu zaten çok fazla hissediyorsunuzdur diye düşünüyorum.


Yani dışarıdan baktığınız zaman, işte uzay seviyesinden baktığınız zaman ufak bir mavi noktayız ve içindeki ufacık organizmalar, moleküller, karıncalar neyse işte, varlıklarız yani.


O anlamda da aslında orada denk bir örtüşme olduğunu görüyorum bundan sonraki insanlık hayatında.


Valla ne desem bilemiyorum.


Bu keyifli sohbet için Umur Bey çok teşekkür ederim.


İyi ki geldiniz.


En azından biz de bu kanalda sizi biraz daha yakından tanımış olduk.


Özellikle çok herkesin anlayabileceği şekilde, içtenlikle, samimi ve sıcak şekilde anlatıyorsunuz ve kolay anlaşılır şekilde anlatıyorsunuz.


O yüzden biraz daha hepimizi de uzaya, bilime daha yakınlaştırdığınız için teşekkür ederim.


Bir dahakine görüşmek üzere.


Bugün çok keyifli bir sohbet oldu.


Umarım siz de keyif almışsınızdır.


Bir sonraki sohbette görüşünceye dek kendinize çok çok iyi bakın.


Yani bu büyük veri analizi nasıl, ne zaman başladı ve neye evrildi?


Dünya neslinin oturup buna odaklanması- Evet.


Yapay zeka ajanlarını ben işçilere benzetiyorum yani dijital işçilere benzetiyorum.


Metal yakalılar diyelim.


Üniversitelerdeki yapay zeka modellerinin ya da uygulamadaki konuların dünyadaki yarattığı fraksiyonun dramatik bir şekilde düştüğünü görüyoruz.


Evdeki kettle seni hack'leyebilir yani.


Blokzincir bence aslında gelecekte veri güvenliğini teminat altına alan akıllı kontratların ana adı olacak.


Yapay zekayı ben size sorayım, siz bana cevap verin.


Tech ONAir programımıza hoş geldiniz.


Bugün yeni bir konukla birlikteyiz.


Ben Zehra.


Bugün konuğumuz Profesör Doktor Altan Çakır.


Eee, kendisiyle çok ilgi çekici ve doyurucu bir sohbet edeceğimize inanıyorum.


Sen ne dersin Zehra?


Ben Altan Hoca'nın, ee, takipçisiyim.


O yüzden gerçekten anlatacağı şeyleri çok kıymetli buluyorum.


Küresel ölçekte yerli kripto varlık platformu olan Binance Türkiye'ye bizi desteklediği ve sponsor olduğu için teşekkür ediyoruz.


Ve Tech ONAir programımıza başlıyoruz.


Evet, Altan Hocam, nasılsınız?


İyisinizdir umarım.


Yoğun bir programınız var diye duydum.


Biraz sohbet ettik sizinle.


Ben şimdi sizi uzunca bir zamandır takip de ediyorum.


Neler yaptığınızı da anlamaya çalışıyorum.


Ama iyi ki geldiniz.


Çünkü böylelikle artık siz bize anlatacaksınız neler yaptığınızı.


Baktığım zaman siz fizik ve matematik geçmişinden geliyorsunuz.


Ardından da özellikle CERN'de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda çalışmanızla sizi biliyoruz ve tanıyoruz ayrıca.


Ee, bu Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nı ben kendi haberlerimde de bazen geçiriyorum.


Çünkü işte bazı veriler buluyorlar.


Bazı önemli [bi' ses efekti] parçacıklar ya da anlam bulabiliyorlar.


Bakıldığı zaman bunun çalışma prensibine ve temeline büyük verileri analiz ediyorsunuz siz orada aslında.


Ve bu büyük veri analizi dediğimiz şey aslında yapay zekanın temeli.


Belki de işte petrolü ya da motoru diyebiliriz.


Ve siz buna yıllar evvel başladınız.


Biraz o süreci anlatır mısınız?


Yani bu büyük veri analizi nasıl, ne zaman başladı ve neye evrildi?


Öncelikle teşekkür ederim.


Burada olmak çok mutluluk verici.


Hem Zehra'yla hem sizle birlikte.


Şimdi akademik kökenli biriyiz.


Tabii ki akademi her zaman çok değerli.


Çünkü bilginin merkezi gibi düşünmek lazım ki bunun daha sonra yapay zekanın şu anki günümüzdeki durumdaki bizim hani bu bilgiyi merkezileştirmesindeki durumu konuşabiliriz.


Fizik, matematik, temel bilim.


Ee, temel bilim olunca tabii bu işin arkadaki sürecinde devam eden yapılarda işte bu Arponikler Araştırma Merkezleri'miz CERN'de, ee, çalışma imkânı bulduk.


Şimdi orayı tabii çok detaylı düşünmek lazım.


Çünkü hem evreni ilgilendiren bazı sorular var.


Yani evrende gözlemlediğimiz ancak ölçülemediğimiz süreçler.


Ve bunu yapmak için de çok böyle büyük, işte ölçümleme cihazları yapılıyor diyelim.


Bunlardan birine biz dedektör diyoruz.


Bu dedektörler oldukça fazla elektronik alet içeren, hani şu anda günümüzde IoT dediğimiz cihazlar gibi düşünebilirsiniz.


Bunlardan gelen verileri alıp bize işte bir parçacığın, bir etkileşimin ya da evrende olan bir durumu açıklaması için yapılan deneyler gibi kafada canlandırabilir herkes.


Benim de bu yolculuğa başlamam işte 2004-2005 yılı gibi bir zamanlar.


Ki dinleyiciler hemen şeye dikkat edebilirler, yani bu büyük verinin ya da bununla ilgili teknolojilerin hayatımıza girmesi, biz tabii o zaman çok o kadar aşırı farkında değildik ama 2002 yılı ve 2004 yılındaki Google'un çıkardığı bir iki makale.


Onu ayrıca konuşuruz tabii.


Hani Google'un özellikle MapReduce adını verdiği, yani bir şeyi etiketleyip indirgemek, yani büyük verilerin algoritmalar tarafından akıllı, incelenen bir-bir hale getirilebileceği dağıtık bilişim sistemleri diyelim bunlara, yapıldığı zamanlar ilk önce kuramsal bu işler öneriliyor.


Hatta tarihine bakacak olursanız Yahoo'nun o zamanlar bizim hayatımızda çok vardı Yahoo ve hotmail'in.


Ya o arkadaki artan indeksleri biz nasıl çözeriz derken ki bu makale görmesiyle birlikte şu anda hayatımızda kullandığımız teknolojiler var.


Açık kaynak teknolojilerinin hepsinin kademe kademe hayatımıza girdiği bir süreçti.


Biz o zaman CERN'deydik.


Eee, benim hayatımda şöyle başlamıştı, hiç unutmuyorum.


Biri gelip ya işte açtı bir web sayfasını dedi ki "Bak böyle bir şey var.


Bunu hemen entegre edin".


İşte arkada işte üç yüz, dört yüz terabyte civarı bir veri vardı.


Bunu hemen, işte bunun biyografiklerini görelim diye.


Ben bunu bazen komedi filmlerine benzetiyorum.


Hani işte insanlar proton çarpıştırıyor bunlar için.


Öyle bir karikatür var, düşünemediği gibi böyle bir mantıkta.


Yani o zaman da üç yüz, dört yüz terabyte'ı kafada canlandıramıyorduk.


Yani, yani düşünüyorum benim evimdeki bilgisayar sisteminin hard diski iki terabayt olsun ya da belki on gigabyte'tı hatırlamıyorum çok net olarak.


Ama her şeyi böyle bir havuz halinde toplayıp inceleyebildiğiniz yapılardı.


Bunun bilimsel olarak başlaması bizim adımıza önemliydi.


Tabii biz kara maddeyi biraz önce de konuşmuştuk.


Ya da Higgs bozonu gibi bazı başlıklara bakılıyordu.


Bunu hep şöyle düşünmek lazım.


Bunun net örneği ondan sonra belki konuyu biraz daha kısayık isterim, sorularınızı alırım.


On kilometrelik bir plajdaki kum miktarını düşünüp oradaki bir tane kum tanesini arıyorsunuz.


Aslında yapılan analiz böyle bir şeydi.


Yani size birim zamandaki gelen veri miktarını, onu da söyleyelim, bir saniyede on üzeri dokuz terabayt veri geliyor.


Bunu zaten dünyada inceleyecek bir sistem yok.


İsmi grid dedikleri bir şey var.


Grid zaten böyle parçalara ayırmak.


Petit diyorlar ya Fransızlar onun gibi böyle kare kare.


Bütün dünyaya gönderiyorsunuz.


Havuz sistemi bütün ülkelere, Türkiye'de de Ankara'ya geliyor.


Ondan sonra orada analiz edilip yoldayken tekrar geri dönüyor havuza.


Yani aslında havuzu böyle sürekli döndürüyorsunuz.


O su dönerken yani datalar dolaşırken de neye bakıyorsanız algoritmik olarak onların arasından çekip almanızın metodolojisi diyelim.


O yüzden 2000'le-2010 arasındaki gelişmeler aslında CERN'de de aktif olarak kullanılmıştı.


Ve o bilimsel gelişmelerin aslında sonucunun birçoğunda uygulamada şu anda yaşadığımız bir dünyadayız.


Ben de o zaman doktoramı orada yaptığım için-Şanslı olduğumu düşünüyorum.


Ee ve açık kaynaklı dediğimiz, yani günümüzde şu anda çok önemli olan, hatta benim öğrencilerimle bir bazen yaptığım bir espri var.


Benim arkadaşlarım benle dalga geçiyordu 2002 yılındayken.


Diyorlardı ki ya şu iki tane kod yazmayı öğren de.


Sürekli biz Linux çalışıyorduk o zaman.


Çünkü o siyah ekranlar hep benim hâlâ hoşuma gider.


Böyle bir saplantıları oluyor yazılım sevenlerin.


Ben hep onla çalışıyorken bana diyorlardı ki bu hani point click diyoruz ya UX ekranları.


Hani şunları öğren de para kazanırsın.


Çünkü temel bilimciler hep şeydir ya böyle arada ne oldukları belli değil.


Demek ki benim o açık kaynaklı Linux öğrenmemin işte 2015'li yıllardan itibaren bir getireceği varmış, bir sebebi varmış.


Evet, yani ben şu anda mesela o açık kaynaklı hangi konu olursa olsun çünkü hayatım boyunca hep onları kullandığım için çok çabuk angaje olup hemen hızlı kullanabiliyorum.


Ya da mesela Facebook'un bu lama modeli değil mi?


O da bir açık kaynaklı bir dil modeli gibi düşünün onların incelendiği sistemler ya da bu python denilen sistemleri biz onu böyle hani bir nevi dna'dan bildiğimiz için hızlıca angaje oluyoruz.


Ayrıca öğrenmem gerekmiyor yani.


Hocam tam yeri gelmişken soracağım çok ilintili değil ama hazır bizde programda bir mesaj veriyoruz ya.


Özellikle şu anda sistem okuyan, hani bilgisayar mühendisliğinde okuyan arkadaşların şimdi, şu an ve bundan sonrası için nasıl bir çalışma içinde olmaları lazım?


Şimdi siz şanslı bir şekilde seçiminizi yapıp Linux ile başlayıp sonra ilerlemişiz.


Ama şu an olay nasıl gelişecek?


Neye odaklansınlar?


Şimdi bizim zamanımızda bir konu üzerinde uzmanlaşmak çok önemli bir başlıktı ve uzmanlığınızı oradan alıyordunuz.


Bence günümüzün gençlerini bir ayrı bir yere koymak lazım.


Onlar aslında çok fazla başlığı aynı anda kolektif olarak derinleştirmek zorundalar.


Bir kere bunu netleştirmek lazım.


Bu konuştuğumuz konularda açık kaynaklı teknolojiler kritik.


Bence bunu anlamak lazım.


Bunu niye söylediğini de ayrıca belirtmek lazım.


Çünkü sen bilgisayar mühendisi dedin.


Yani teknik olarak bu işin içine girecek insanlar olarak söyleyelim bunu.


Bilgisayar mühendisleri, mühendislik eğitimi, temel bilimciler.


Bu işi kendine bir meslek edinecek şekilde geliştirici olmak isteyen insanların bir kere kesinlikle açık kaynak teknolojisinden öğrenmesi lazım.


Açık kaynak deyince bu arada çok geniş bir dünya.


Sen de çok iyi biliyorsun.


Yani açık kaynak yazılım, açık kaynak veri paylaşımı, açık kaynak sistemlerin konsolidasyonu, açık kaynaklı sistemlerin lisanslanması.


Bu bazen bilinmeyen bir şey ama açık kaynakların da bir lisansı var.


Arkada lisans olmayan sistemleri kabul etmeyeceğimiz bir dünyaya doğru şu anda sürükleniyoruz.


O lisanslamanın da açık kaynakta nasıl olduğunu bilmeleri lazım.


Ya şimdi Deepmind'ın falan açık kaynak üretilmiş olması cesaret verdi aslında dünyaya.


Türkiye'de benim içinde olduğum süreç boyunca lisanslı ve global büyük yazılımlara karşı açık kaynaklı ve yerli milli yazılım üretebilmek için ciddi gayret içindeydi geçtiğimiz diyelim ki yirmi yıl.


Çok uğraştılar.


Dolayısıyla haklısınız.


Bu açık kaynak meselesi aslında dünyada inovasyonu ve gelişimi de artırabilecek bir şey.


Ülkelere de biraz ferahlama verecek.


Yani çok tekelci yaklaşımlardan biraz eee çıkartacak diye düşünüyorum.


Bilginin paylaşımı gibi bakmak lazım.


Yani iki türlü senaryo var.


Eee şimdi lisanslı ya da kapalı olmayan sistemler çok buna hani İngilizce terimle tırnak içinde söylüyorum, vulnerable diyorlar.


Kırılgan denmesinin nedeni şu, arkada bunun bir sorumlusu yok.


Bunu hem daha sonra belki AI etiği ya da bu takip edilebilirlik açısından konuşabiliriz ama günün sonunda lisansı bir sistemin bir sahibi var ve bu sistemlerin bir bakımı, süreliliği var.


O yüzden bazen kafa karışıklığı oluyor.


Diyor ki açık kaynaklı sistemleri ben o zaman şirkette kullanamayacak mıyım?


O zaman hemen dinleyenler şeye baksınlar.


Çoğu insanın ben bilmediğini en azından kendi dersliğinden fark ediyorum.


Bu bu büyük bulut sağlayıcıların içindeki büyük bir ve yapay zeka teknolojisinin içine girip okudukları zaman şunu görecekler ki, zaten onlar açık kaynaklı teknolojileri bir paket haline dönüştürüp kendi altyapılarındaki bilgisayarlara entegre edebilecek şekilde servis olarak veriyorlar.


Servisten şu, yani sizin onu kurmanız, oturup oradaki problemlerle uğraşmanız, donanımla olan uyumsuzluğu uğraşmanızı onlar çözüyor sizin için.


Ama açık yazılımın aslında kendisini onlar yazmıyor.


Sadece harmanlıyorlar.


Tabii ki arkada bunu atıp kendi haline dönüştüren var.


Gerek işte Mistral, Antropik gibi hem açık kaynaklama aynı zamanda lisanslamanın mısını yapan.


Ama günün sonunda şunu demek lazım ya bir mutfak var.


Mutfakta çok fazla parça var.


Her bir parçanın önemi var.


Ama oradan uygulamada neyi kompozisyon haline dönüştürürseniz aslında o sizin şeyiniz, sanatınız.


Tabii donanım eksikliğini ayrı konuşmak lazım.


Bizim bir donanım eksikliğimiz var ülkede ama aslında yazılımların bir harmanlamasını bence yeni nesilin, girişimcilerin, üniversitedeki bütün bitirme projelerini o minimalde oraya doğru odaklanmaları lazım.


Yetmedikleri yerde buluttan, yerli yabancı fark etmez.


Yani donanımı kendi alıp kendi oyunlarını oynayabilirler.


Her şeyi hazır almak zorunda değiller.


Ama dediğim gibi bu böyle çok kritik bir şey.


En son şöyle tamamlayayım.


Yani bir tane noktaya da odaklanmaktansa, işte dediğim gibi bizim bizden farklılıkları o.


Aynı anda onun on tanesini harmanlayabilir.


Çünkü onların kafaları, bulundukları zaman, şu anki teknolojilerin sunduğu hizmetler diyelim, bizim zamanımızdaki gibi değil biz.


Biz bir tane ekran kartını kullanacağız diye bir ay uğraşıyordum ben yani.


Şu anda siz onu verirseniz- İmkanlar çok fazla.


Evet, verirsiniz, sistem onu kendi kurar.


Dersiniz ki bu problemin sonra bakayım, diğerine yapayım gibi.


Bence o yüzden öyle kolektif bir zihniyetle açık kaynaklı teknolojileri kullanmaları gerekli diye düşünüyorum.


Şimdi siz İTÜ'desiniz ve bu şekilde orada mesela böyle bir laboratuvar, laboratuvarda kolektif bir çalışma içerisinde misiniz ve nasıl görüyorsunuz Türkiye'deki gençleri?


Şimdi bununla ilgili şeyi anlatmak isterim.


Bizim endüstri mühendisliğinin vizyonudur.


Çok severim oradaki hocalarla da.


Biz 2016'da Veri Mühendisliği ve İş Anonimciği diye bir program kuruldu.


Bu bir endüstri mühendisliğinden gelen talepti.


Alp Üstündağ diye bir hocamız var orada.


Ben o zaman Amerika'daydım, telefon açmıştı.


Dedi ki bu büyük veri dersi için uzman yok yani ortalıkta.


Bunu sen anlatır mısın?


Dedim yani severek anlatırım ama siz endüstri mühendisi, işletmeciler, arkadaki iş dünyası filan.


Dedi, sen biliyor musun bilmiyor musun?


Dedi, valla ben çok iyi biliyorum, anlatırız.


Derken öyle bir program kurduk.


Çok ilginç istatistikler var, izninizle anlatmak isterim.


Biz ilk önce sertifikayı kurduk.


Genelde üniversitelerde bu SEM dedikleri sürekli eğitim merkezleri vardır.


Eğer onlar dönemde bir ya da iki program açıyorsa çok başarılı olarak atfedilir Türkiye'de.


Bizim her ay üç tane açıldı.


Şu anda yüz, yüz onuncu dönemdeyiz galiba.


Yani yaklaşık- Talep var yani.


Yani iki bin beş yüz, üç bin kişiye yakın, iki aylık doksan altı saat olmak zorunda.


Şu anda piyasadaki birçok kişi oradan gelme.


Onun üzerine tesis yüksek lisans dediğimiz, aslında çalışanların akşamları katılabileceği bir program açıldı.


Onlar daha teknik mühendislerin ama hani iş sonrası gelecekleri.


O şu anda yaklaşık onuncu grubunu mezun etti.


Çok aktif bir program, çok talep var.


Hemen arkasından da 2021 yılında da tezli.


..Programını aç.


Yani gerçek anlamda bu işin akademik olarak tezini yapan yüksek lisanslı, yakın zamanda da doktora programı açılacak.


Ben Veri Mühendisliği İş Aniti Programı Ana Bilim Dalı başkanıyım şu anda.


Hatta bugün mülakatlar için işte çok fazla talep varmış, nasıl yapacağız diye onları konuşuyorduk.


Yani biz en azından üzerimize düşen görevi böyle yaptık.


Ee, geçtiğimiz yazın sonu ben, eee, YÖK tarafında da özellikle bu yapay zeka ile ilişkili programların kurulması aşamasına danışma kurulundaydım.


Türkiye'de birçok bölüm açıldı.


Bunlardan biri de Data Science ya da veri bilimi dediğimiz veri bilim ve analitiği dediğimiz bölüm.


Şu anda da o bölümün öğretim üyesiyim.


İTÜ'de geçen yaz açıldı.


Otuz öğrenci aldık.


Yaygın mı üniversitelerde bu bölüm?


Şu anda benim yanlış hatırlamıyorsam yedi üniversitede açıldı- Yedi.


Bunda şöyle bir strateji var.


Sonra bana kimse kızmasın diye.


Hani ilk önce bölümlerini ayağa kaldıralım.


Bunlara öğrencileri alalım.


Sonra gerekirse bunları bir eksik olan her dersi her yerde veremiyorsunuz.


Bunları havuz dersi haline dönüştürüp uzmanlarla bir araya getirelim.


Ama kademe kademe sistem hani makroda yükselmeye başlasın.


Mutlaka her şey idealine uygun değil.


Yani burasının buranın da bir Amerika olmadığının farkında olmamız lazım.


Ama bir yandan da bir hareket etmesi lazım sistemin.


Bence o açıdan bu programların açılması iyi oldu.


Ama gerçek anlamda bir uzman eksikliğimiz var.


Ee, sonuca gelecek olursak, evet, yani Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği bölümümüz var.


Hani bilgisayar bölümleri zaten vardı, veri bilimi var.


Bunların hedef kitleleri farklı olabiliyor ya da yol haritası.


Veri mühendisliği gibi bir tane yüksek lisans programı var.


Bunlar aslında bir bütünsel olarak lisanstan, ya lisans üstüne kadar, aynı zamanda da ara birimlerde iş piyasasına destek veren en önemli kurumlardan biri olduğumuzu düşünüyorum İTÜ olarak.


Evet, İstanbul Teknik Üniversitesinin hakikaten çabası tartışılmaz.


Tabii ki çok iyi üniversitelerimiz var ama nadide üniversitelerimizden bir tanesi diyorum ben.


Yani dünya rankingine girer mi?


Çok girer de orada da tabii bir yan politik konu dönüyor.


Kendi boyuna yetmiyor bazen konular.


Altın hocam şimdi Türkiye'de, ee, yapay zeka eee kullanımı, şirketlerin, kobilerin benim çok tabii ilgimi çeken ve gerçekten de herkesin de üstüne düşünmesi gereken bir şey diye düşünüyorum.


Yani şimdi biz evet dijitalleşme diyoruz ama artık yapay zeka çağında dijitalleşmenin bir tık ötesinde, yapay zekanın getirdiği o otomasyon ve şimdi hayatımıza giren ajanlar dediğimiz o agentların iş süreçlerine yansıması ve onun da bir üstünde Agentic AI'ın şirketlerin dönüşümüne yaptığı etkiler.


Bunlar hep kavram.


Bu kavramları konuşuyoruz ama aslında basitleştirmek ve anlaşılabilir anlatmak da çok önemli.


Yapay zeka ajanlarını ben işçilere benzetiyorum.


Yani dijital işçilere benzetiyorum.


Metal yakalılar diyelim.


Onlar girdikleri yerde belli görevleri alıp çok sayıda insanı yapacağı işi üstlenip yapıyorlar.


Ama diğer taraftan şirketin insan ve agent otomasyonunu doğru yapabiliyor olması da çok kıymetli.


Şimdi ben, ee, şöyle bir soru sormak istiyorum.


Türkiye nerede?


Bu konuda dünyaya baktığımızda.


Çünkü Türkiye'nin nüfusu genç.


Çok yetenekliyiz.


Genlerimiz yeniçağa çok uygun diyoruz ama bir yandan da hızımız az.


Oranlar onu gösteriyor.


Sizinle geçtiğimiz günlerde çok güzel bir etkinlik yaptık.


Teknolojide Kadın Derneği'yle bir Türkiye Bilişim Vakfı AI TR Platformı, bir awareness programı yaptık.


AI Awareness Program.


Orada siz güzel de bir sunumda- Hmhm.


Bu datalara bahsettiniz.


Google'ın zannediyorum- Hmhm.


Yapmış olduğu bir çalışma.


Ya ne düşünürsünüz?


Türkiye nerelerde, ne kadar yolumuz var?


Şimdi, ee, en sondan başlayarak gidelim rapora doğru.


Bir kere önemli bir rapor çıkarttık Zehra Hanım.


Siz de biliyorsunuz.


Bu Google ve Implement Consulting tarafından hatta teknik dinleyenlerin de kafasında canlanma saçan yani ekonomistler tarafından yapılan bir çalışma.


Goldman Sachs metodu dedikleri bir metot var.


Yani arkadaki bazı indikatörlerin bu bizim yapay zeka girişimleri, arkadaki iş piyasası, iş piyasasında çalışan insanların iş dağılımları.


Bunlar üzerinden önümüzdeki beş ve on yıllık bir, ee, kalkınma planı benzeri, yani bu üretken yapay zekanın bu, ee, iş piyasasına, işte otuz bir milyon insana nasıl etki edeceği ile ilgili bir öngörü.


Bu öngörü üzerinde de Türkiye'nin kalkınma hedefine ya da kişi başı gelir miktarına ne kadarlık bir artma potansiyeli olduğunu gösteren bir çalışma.


Belki hani bunun linkini bu programda da aşağıda paylaşabilirsek dinleyicilerle herkesin okuması gereken bir rapor diye düşünüyorum.


Ben de o raporun bir parçasıydım.


Özellikle analizler üzerinde yapılan kısım.


Şimdi Agentic AI konusuna gelip sonra bu tarafa üretken yapay zekadaki rapor çıktılarına bakacak olursak, şimdi Agentic AI'ın ben Türkiye'de, ee, çok kabul edildiğini ve çok özellikle büyük şirketler tarafından-- buna kurumsal enterpriselar diyelim, hızlıca uygulanmaya başladığını biliyoruz.


Bunun en büyük nedeni de tabii bulut bilişim platformlarıyla çok yakın çalışıyor olmaları.


Ve tabii arkada bir işin ya da uygulamadaki konu başlığının net olması.


Şirketler adına.


Belki bir buçuk sene önce o kadar net değildi.


Şu anda biraz daha netleşti bu konular.


Ben, ee, Türkiye nüfusundan ziyade İstanbul'daki rengi baktığım zaman çok iyi görüyorum.


Ama tabii ki Türkiye'nin nüfusu üzerinde düşündüğümüz zaman, şirket sayısı üzerine baktığımız zaman zayıf olduğunu düşünüyorum.


Kobi özelinde baktığınız zaman?


Kobi özelinde baktığımız zaman çok daha zayıf.


Ama tabii kobileri de sen daha iyi biliyorsun.


Gerçekten küçük ölçekli var.


Yani bir on, sonra on elli kişilik var.


Bir de elli üzeri kobiler var-İstanbul'da gerçekten yani Kobi çerçevesinde olup çok büyük operasyon yapan şirketler var.


Hani onları belki işin kısmına bakalım- Bankalar da Kobi'ye giriyor yani.


Evet yüzde onla ama onlar zaten.


Çapını ama Türkiye gerçekten Anadolu'ya da baktığımızda aile şirketlerinin de çok olması sebebiyle muazzam bir Kobi ülkesi Çiçek, değil mi?


Bu hemen o zaman konusu gelmişken açalım.


Sayılar hatalı olmaz diye düşünüyorum.


Ama Türkiye'de şu anda kobilerin Avrupa'ya göre kıyaslanma oranı yaklaşık yüzde altmıştan düşük.


Yani Avrupa'daki yüzde otuzluk bir grup kobiler tarafında çok aktif bir şekilde çalışılmaya başlamasına rağmen, Türkiye'de on beş ile on yedi arası civarı bir Kobi grubunun bunu uygulamaya başladığını biliyoruz ve bunun aktif olarak artmasını bekliyoruz.


Bu yüzde on beşin de çok ilginç bir istatistiği var.


Aslında bu yüzde on beşin de yaklaşık yüzde on dördü kendi içinde, yani hani yüzde bir farklılıkla çoğu büyük şirketlere hizmet tedariği yapan aslında kobiler.


Yani aslında dijital dönüşüm diyelim onun başlığına.


O dönüşüm ve bunların talebi aslında büyük kurumsallardan onlara yapılan dayatmalarla ya da iş haddinin uzlaşmasıyla birlikte gelen kısım.


Belki bir de böyle olmalı dünyada.


Çünkü onlar da kendilerini o büyük şirketlere uyumlu hale getirmeleri gerekiyor.


Çünkü veri akışından bahsediyoruz.


Şimdi bu Ageing AI konusunu izniniz olursa böyle kısa bir şekilde bir üçgen halinde ben anlatmak istiyorum.


Çok hoşuma gidiyor.


İlk önce böyle ingilizcelerini de söyleyeyim, sonra altına Türkçelerini birlikte yerleştirelim.


Biz şimdi eskiden sadece yapay zeka modelleri, makine öğrenmesi modeli, derin öğrenme gibi modeller konuşuyorduk.


Sonra üretken yapay zeka diye bir şey geldi.


Bu da bir yapay zeka modeli.


Şimdi ne oldu da bunlar Ageing tiklenmeye başladığını bence herkes bir kendine sormalı.


Ben onu bir üçgene benzetiyorum.


Elimizde bir sistemler var.


Sistemleri veri mimarisi diye kafalarında canlandırsın herkes.


Yani bir data architecture var.


Arkada veri toplayabildiğim bir kısım.


Ben buna sistem diyorum.


Sonra memory dediğimiz bir kısım var.


Yani dedin ki işte sağa git, sola dön, bu dataya bak, buradan geri çık, sonra git ona bak, sonra ona ne olmuştu?


Geri bak bu şeyle kısımdan sonra tekrar bunu diğerine gönder dediğimiz memory dediğimiz yani hafıza dediğimiz bir kısım var.


Üçüncüsü de yapay zeka modeli.


Bu üçgeni kurduğunuz zaman aslında buna Ageing AI diyorlar.


Bunun iç piyasasındaki ismi de observe deminki sistem, yani önce gözlemle sonra planla.


İş yapmak ist-- mesela lojistikte bir şey geldi, faturasına baktın, onayladın RP diyorlardı ya.


Sonra bunu sor.


Bir yapay zeka modeline sor.


Burada neyi almak istiyorsun?


Hangi bilgiyi çıkartmak istiyorsun?


Sonra act et.


Yani yapay zeka modeli de act oluyor.


Uygula, yani gibi kısım.


Bu döngüyü döndürdüğünüz zaman sistem aslında sürekli.


Artık konu başlığı neyse uygulamadaki onu hızlı bir şekilde hem öğreniyor.


Çünkü sürekli dönen bir sistem.


Memory demiştik unutmayalım.


Hani ben hep onu örneğin şey veriyorum, mesela beş kere beş işte yüz yirmi beş çarpı beş gibi.


Diyorum ki bak rutin bir matematik ama bir vakitten sonra diyorum üç dört dijitale geçtiğin zaman bir yere yazman gerekir.


Demek ki onu bir yere memory olarak yazman lazım sistemle ve sistem tekrar gidip ona sorması lazım.


Ama orası da şişeceği için sistem bunun döndürmesi lazım.


O yüzden de sistem diyoruz.


Şimdi Türkiye'de şunu çok net gördük ki özellikle bu üretken yapay zeka ve bu Ageing AI'larla birlikte dramatik bir dijital dönüşümün hızlanması gerekli.


Yani eskisi gibi değil, belki birçok teknik başlığı hızlı bir şekilde bu tarz uygulamalarla ayağa kaldırabiliyoruz.


Görülen otuz bir milyon çalışan var TÜİK datasına göre.


Türkiye 2022 ve 23 datasına göre yapılan bir analiz.


Otuz bir milyonun yüzde elli beşinin direk yapay zekadan etkileneceği çok net bir başlık olarak ortaya çıkıyor.


Geri kalan yüzde kırk bir ve yüzde beşlik bir kısım, yüzde dörtlük bir kısımda biri hiç etkilenmeyen, işte bu hasta bakıcılığı gibi çok insana dokunan işlerde direk bir değişim beklenmiyor.


Ama yüzde dörtlük bir işin de direk kaybolması bekleniyor.


Yani işini kaybetmek olarak nitelendiriliyor ya, orada da endişelenmemesi gerektiğine dair bir sonuç çıktı.


O gün de konuşmuştuk.


O sonuç da şu, Türkiye'de her sene yetmiş bin ile yüz kırk bin civarı zaten iş, yeni iş ortaya çıkıp bir o kadar iş de kayboluyormuş.


Onun grafiğine baktığınız zaman ekonomik bir planlama açısından onun çıkışı ve kaybolması denge halinde.


Bu da yaklaşık yüzde dört, yüzde beşe denk geliyor.


Yani zaten Türkiye'de bir yüzde dörtlük, yüzde beşlik bir iş kaybı.


Her yani yıllık bazda ya da beş yıllık bazda sürekli değişiyor.


Ama bir şey söyleyeceğim hocam, bunlar da güzel istatistikler ama Çiçek sen de görüyor musun bilmiyorum.


Bana CV'ler geliyor mesela.


Geçtiğimiz gün bir ilan vermiştim, bir anda böyle çok şaşırdım.


Yani çok kısa bir sürede iki yüz elli'ye yakın CV düştü LinkedIn'deki havuza ve o CV'leri de baktığımda ortak olarak iletişim, medya, planlama yani daha agent işi, daha yapay zeka işi olan bölümlerde düşüşler var.


Yani insanlar iş kaybına uğramışlar belli içerik- Evet, değişik olacak.


İçerik tarafında.


Şimdi öyle diyoruz ama işsizlik de var.


Gerçekten insanlar diyorlar ki ben bir içerikçi ile çalışacağıma sorarım.


Kullandığım altı tane tool var.


Onların her birine ayrı ayrı sorar yorumlatır, kullanırım diye düşünüyor.


Yani o pratiğe alışıyorlar.


Şimdi burada bir kayıp var, değil mi?


Yani iş tanımları değişecek bu net.


İşte bu yüzden de zaten şey kavramını orada tartışmıştık raporda.


Yani bu reskill, yani tekrar yeteneklendirme ya da upskill dediğimiz, yani yetenek artırıcı programlara geçiş yapmaları lazım.


Mesela biraz önce sertifika diye konuşmuştuk ya, aslında bu tarz programların biraz da yaratmak istediği fraksiyon diyelim yani ya da farkındalık bu.


Yani bu tarz programlara gidip aslında ben hani rutinimdeki devam eden işimle ilgili zaten maaşımı kazanıyorum hayatıma bakayım dan ziyade.


Bunu o gün de söylemiştim, gene tırnak içinde söylüyorum.


Belli bir yaş grubu yani bu otuzla elli beş arası ya da elli arası denilen grubun çok aslında belirsiz gri bir bölgede olduğunu söyleyeyim.


Ne beyaz ne siyah.


Ne emeklilik patikasına girmiş, ne yeni işe girme patikasında.


Bu grubun eğer kendi ya da yeni giren grupların işte eski usül üniversitelerden mezun oldukları için bir an önce bu yeteneklerini arttırmaları lazım bence.


Ben orada hem bir fırsat görüyorum ama aynı zamanda da tabii bir risk de var.


Artık böyle sürekli öğrenme dönemine girdiğimiz bir zaman.


Yani şimdi otuzlulardan önceki nesiller bile belki de büyüdükçe sürekli kendilerine yeni yetenekler kazandırmaları gerekebilir.


Bu anlamda yeni yetenekler kazandırmak için belli programlar yapıyorsunuz ama insanın kendinde hangi önyargıları belki kırması gerekiyor acaba ki bu yeni düzene alışabilsin.


Çünkü tam bir dönüşüm, bir değişim çağındayız ve onun için de bazı alışkanlıklarımızı değiştirmemiz gerekiyor.


Aslında onu merak ediyorum, onu sormak istiyorum.


Ve yapay zeka devrimi ile ilgili nasıl bir gelecek bizi bekliyor?


Sizin çizdiğiniz bir resim var, onu da bize aktarır mısınız?


En son kısmı derin yani.


Ben şunu biliyorsunuz bir tane bu mobilya markası var.


İçini açıyorsunuz, içinden bir katalog çıkıyor.


Bir, iki, üç, dört yazıyor.


Yani onun için onu reklam olmasın diye söylemeyeyim.


Sonra diyorsunuz ki vidayı buraya takayım, onu yapayım gibi.


Ben şu anki hayatımıza giren teknolojileri böyle düşünüyorum.


Mesela bir iki tane hayal ettiğiniz dolabınız var ya da bir tane hayal ettiğiniz iş olabilir değil mi?


Yani siz bu işi alırsınız.


Ne güzel bir benzetme.


Öğrenmek istersiniz.


Yani ne yaparsınız, görürsünüz.


Bazen evde adam günlerce o dolapta uğraşır.


Sonunda bakar oraya.


Bak der ki hiç hareket etmiyor.


Bu teknolojiye biraz öyle bakmak lazım.


ChatGPT deyince, ya işte bu Amerikandır, ben istemem filan.


Ya da işte Deep Seek'tir, Grok'tur.


Neyse artık başlıkları, yüzlerce, binlerce ürün var.


Hepimiz için de geçerli bu.


Ben bazen inanın oturuyorum.


Eşim bana hep kızar der ki gene bir şeye takıldın bilgisayarda diye.


Ama diyorum müthiş iş yapmışlar.


Yani oturup anlamaya çalışıyorum.


Bunu dolap gibi düşünmek lazım.


Yani bazen açıyorsunuz YouTube'da biri bunu anlatmış.


Şimdi dil çevirisi var, Türkçesini okuyabiliyorsunuz, bakabiliyorsunuz.


Diyor ki, "Bir, şunu yap, iki, şunu entegre et.


Üç, gir arkada, bunu oraya bağla.


" Şimdi o kadar kolaylaştı ki, şimdi yazılım mühendisleri, beni affetsinler dinleyenler, ilk işlerini kaybedecek grup hakikaten.


Çünkü arkadaki- Hiç kalmadı artık.


Yazılım dediğiniz kısım şu, matematiksel bir patern var orada.


Bu matematiksel patern bir sistemin olasılık olarak çözmesi çok temiz yani.


İnsan bilinci öyle değil.


Şimdi siz yazılımdaki olan kuralları, hataları eskiden düzeltmek için bir tane ben bir şirketin yaptığı bir operasyonu biliyorum.


Mesela arkadaki dört yüz bin satırın bir tarafa emigre edilmesi yani taşınması altı ay ile bir senelik bir işti eskiden.


Yirmi kişi, otuz kişinin çalıştığı kolektif bir işti.


Şu anda bunu bildiğiniz iki haftada beş kişiyle yapabiliyorlar.


Şimdi gelelim o zaman nasıl yapıyorlar, değil mi?


Hani hangi tool'u kullan, hangi aracı kullandılar?


İşte bu araç demin benim bahsettiğim o dolap gibi düşünmek lazım.


Yani bu adamlar ne yapıyor?


Bunu açıp bakıp sonra onu kendine dert edinip ya ben bunu bir çalıştırsam ama tabii bizim Türkiye'de şu soruyu çok duyarsınız, onu çalıştırcağında ne olacak?


Yani bilgiye yatırım yapmanın karşılığı eğer olacaksa zaten o zaman biz işsiz kalırdık.


Ama biz en çok bilgiye yatırıma-- Biz, ben sabahlara kadar bir şey okurdum.


Herkes de bana derdi ki, yani ne anlıyorsun ki bu kitapları okumaktan?


Demek öyle olmuyormuş.


Demek bilgi her zaman değerliymiş ben- Bizde şey yok mudur böyle önden planlı.


Yani ben bunu zaten yapamam.


Yani bir karar vardır, insanlar kararı yaşar ya ben bunu yapamam ya.


Teknoloji kim?


Şimdi öyle dediğin zaman zaten baştan kapıyorsun.


Türkiye'de bu çok var ama.


Bana çok soruluyor.


Mesela bizim yaşımızda olur mu?


Kesinlikle en çok sizin yaşınız- Olmaz olur mu yani?


Zaman ayırmakla alakalı bir şey.


Zaman ayırmamız lazım.


Mesela Amerika'da çok tartışılan bir konu var.


Identity Displacement diyorlar buna.


Yani şey, kimlik kaybı dedikleri bir kavram.


Değişimi ya da neyse, bunun da nedeni şöyle sunuyorlar.


Eskiden biz hâlâ da öyle konuşuyoruz artık biz, ben kendi adıma hani biz, yani elimize eteğimize eledikler derler ya.


Yani biz şurdan mezunuz.


MIT'de okuduk, CERN'de çalıştık deyince karşıdaki diyor ki size vay anasını ya bir şeyler yapmışlar.


Bunun işte yeni nesil için pek öyle olmadığı konuşuluyor.


Çünkü yeni neslin illa bir Altan Çakır'a bir sınıfta Roma usulü ders anlatmasına ihtiyacı yok.


Yeni neslin oturup buna odaklanması problemi var.


Yani odaklanırsa o işi o kadar okuma yazması ya da bir şey dinleyince anlıyordur diye düşünüyorum.


O kadar eğitimi alsın.


Tabii ki eğitim önemli.


Sonra da oturup bunu kendine dert etsin.


Şimdi dert ettikten sonra geri yine konu kalıyor.


Hangi iş için, hangi uygulamada bunu kullanacak?


Bence en büyük boşluklar orada.


O yüzden derler ya bazen girişim kurmadan önce birkaç sene bir şirkette çalışın.


Oradaki problemi görmezsen neyi çözeceğini bilemezsin.


Evet, yani belki o aradaki boşlukları nasıl kapatırız bilmiyorum.


İşte üniversitelerin belki biraz daha endüstriyle çalışması.


Şu anda baktığımız zaman gelecek vizyonu açısından üniversitelerdeki yapay zeka modellerinin ya da uygulamadaki konuların dünyadaki yarattığı fraksiyonun dramatik bir şekilde düştüğünü görüyoruz.


Endüstri böyle kafayı kaldırmış yukarı doğru.


2015 yılından beri bütün fonlama oradan giriyor.


Demek ki inanılmaz bir uygulama havuzuna içerisine gidiyoruz gibi gözüküyor ve akademinin bir an önce o tarafa tutunması lazım.


Ya onlarla birlikte proje yapmasa...


Yani bu hep bir başlıktır, akademi endüstri kolobirasyonu ama anlaşılan endüstri bu yapay zeka tarafında akademiyi bırakmış, çok niş işleri alıyor.


Zaten o işin sahipleri kim olduğu için onların da nereye gittikleri belli.


Amerika'da da öyle miydi?


Amerika'da daha yeni yeni diye biliyorum.


Hani biraz daha laboratuvarları, bu akademik.


Belki Amerika'da hep öyleydi.


Şöyle, hani çok teknik konular var tabii akademi olmadan bunu yapamazsınız.


Ama hani benim hep söylediğimi şöyle düşünmek lazım.


Dünya geneli operasyona baktığımız zaman hani akademesinin burada yarattığı fraksiyon, Çin ve Amerika'ya ayırdığımız zaman düşük.


Çin ve Amerika çok yüksek.


Yani buradaki fraksiyon.


E ne yapılabilir sorusunun cevabı şu.


Belki hakikaten yani mühendislik departmanları da biliyorsunuz yetmiş yılındaki endüstri 3.


0 devriminin bir devamıdır bu bölümler.


Ama bir iki devrim daha oldu diye düşünün biz.


0 ya da 5. 0.


Bazen şey gibi yapılıyor ya Türkiye'de.


Biz de hala 2,5'tayız diye.


Öyle değiliz.


Ama transforme olmamız gerektiği de her açı-- sadece akademi açısından değil, gerekli.


Transform olurken de tabii o-oradaki o momentumdan dışarıda olmamak lazım.


Bazen bizim, benim de böyle bir mantığım vardı.


Hep eleştiriyormuş gibi anlaşılmasın, ya biz araştırmamızı yaparız.


Endüstri bunu alırsa alır, almazsa da keyfi bilir gibiydi.


Biraz ben orada şunu fark ettim.


Bir altı yedi yıl bir üniversitenin yönetim kurulunda oldum ve orada bu özellikle MBA'i transforme etmek için çalışıldı.


Çok harika bir yönetim kurulu ekibi teknolojiyi biraz entegre edip MBA'in o yükün getirdiği standart ders başlıklarından biraz çıkarıp daha sanayi ve akademi işbirliğine yatkın olması için çalışıldı.


Bu noktada şunu fark ettim.


Ağır ve hantalız.


Yani bir şeyin dönüşmesi için çok zaman geçmesi gerekiyor.


Hızlı, çok hızlı.


O kadar hızlı ki eğitmen de yetişemiyor, Eğitim kurumu da yetişemiyor.


Finlandiya çözmüş bunu çocukluk yaşından yani küçücük yaştan eğitimi kökten değiştirmiş, daha çok insan mutluluğu üzerine insanın mutlu ve huzurlu öğrenmesi üzerine bir sistem kurmuş.


Bu sistemle de tam olarak her mezun olan teknoloji uzmanı olmasa bile o çağın yaşayanı olabilecek kapasiteye sahip insanlar olmuş.


Şimdi burada önemli olan sanıyorum sizin de söylediğiniz biraz hız, biraz da bu işin doğru toparlanması, yönetişimi.


Aslında yani şey, sadece akademi değil, akademi bilgi.


Yani hep derler ya kurban olayım kalem tutan ellere gibi misali.


Hakikaten yani bilgili insana saygı duymak lazım.


Çalışan akademi budur.


Yani akademi bunu temsil eder.


Şirketler bir uygulama havuzudur.


Şirketler aynı zamanda bir fon havuzudur.


Tabii yani şirketlerin de bu fonlama yaparken aslında devlet de bu konuda çok teşvikler yaptı.


Geçtiğimiz hakikaten yedi sekiz yıl boyunca ben hep söylerim bazı teşvikler konusunda çok cömert yani devlet.


Ama arkada bu işi gerçekten dert edinip kolektif bir şekilde çalışmamız lazım.


Hep şey konuşuluyor disiplinler arası işte olsun bölümler farklı, birlikte çalışsınlar.


Aslında hep söylememesi gereken o.


Hıza yetişebilmek için artık birinin uzmanlığı yetmiyor.


Birinin bir konunun çok iyi olmasındaki kapasitesi ne olabilir ki?


Yani kıyasladığınız zaman?


Demek ki kolektif olarak bir zekanın yukarı doğru gitmesi lazım.


Bir yarıştığımız ülkelere karşı, iki yarıştığınız teknolojiye karşı.


Çünkü karşınızda da çok ciddi bir teknoloji var.


O yüzden bir araya gelmek lazım.


Ama bu işte Cern demin konuşuyorduk.


Cern'in en güzel yaptığı iş budur.


Yani bir konu özelinde dünyada işin pasaportuna şeyine bakmadan sadece o konuda bilgili insanları bir proje üzerinde toplayıp o projeyi bitirmeleri sağlanır ve hızlı yaparlar bu işi.


Ama aynı zamanda arkada da bilimin getirdiği o.


Bir şeyi test etmek, algılamak, doğru sunmak ve dünyayı doğru anlatmak başlığı vardır.


Yani hızlı olacağız derken de bazen bana göre bu yanlış, sana göre bu doğru gibi kavramlardan ziyade o bilimin doğruluğunu da taşımak lazım.


Kripto dünyası ile ilgili ne düşünüyorsunuz?


Yani biliyorum ki o alanda aktif çalışmanız yok ama blockchain zaten sizin konu başlıklarınızdan bir tanesi.


Kripto dünya dijital para geleceği.


Hani bunu da ille işte Bitcoin, Ethereum gibi şeylere bağlamamak lazım.


O ve türevi dijital asset lerimiz, dijital varlıklarımız Bu konu nasıl gelişir sizce?


Tamamen pure sizin fikrinizi almak için soruyorum.


Bizim bildiğiniz gibi hem Blockchain Türkiye hem de Türkiye Yapay Zeka Platformu iki birbirine paralel giden bir dikeyiz.


Ben blok zincirin çok önemli bir teknoloji olduğunu düşünüyorum.


Ama onun böyle bir hem riskleri hem kendilerinin taşıdığı riskler bir de gelecek açısından bakmak lazım.


Şimdi kripto paraları önce bir kısma bir tarafa bırakalım.


Arkada bu hash tabloları dediğimiz, yani işte güvenlik zincirinin arkasındaki tablolar şekilde, yani birbirine bağımlılığın sequence dediğimiz zincirlerle takip edilmesi lazım.


En önemlisi şu anda mesela büyük şirketlerde kurduğumuz bu büyük veri altyapıları olsun, veriyi toplama demin veri mimarisi diyordum ya, onlara data mesh diyorlar.


Yani veri ağları.


Bu veri ağlarında kimin yetkilendirmesini, nasıl yapılacak dediğimiz zaman bu akıllı kontrat dediğimiz bir sistem çıkıyor.


Akıllı kontratlar üzerinden yetkilendirme yapıyorsunuz.


Örnek şu projeyi yapacağım ben bu proje içerisinde mesela Çiçek Hanım'a ya da Zehra Hanım'a ayrı ayrı yetkilendirme yapmaktansa, kontratın içerisindeki herkesin yetkilendirmesini bir zincire oturtup arkadaki veri akışını ona göre entegre ediyorum.


Bu çok önemli bir başlık.


Bunu yapan blok zincir.


Sonra bunu alıp hangi platformda sunacaksınız müşterinize?


Web3 yani bunun zinciri oraya oturdu.


Sonra Data Security dediğiniz zaman oraları kapatmanız lazım dediğiniz zaman blok zincir burada çok ön plana çıkıyor ve diyorsunuz ki bunu bu şekilde yapmamız lazım.


Bunun zaten bir benzerini de kripto paralar yapıyor.


Yani belli bir borsalarda bu defi dedikleri borsalarda birbirlerine haberleşmesi ile aslında sizin o assetinizin değerinin taşınmasını ve trade edilmesi sağlanan bir mekanizma var.


Kuantum teknolojileri ne zaman hayatımıza girecek?


İşte yeni, daha oda sıcaklığında kullanabilinen çipleri.


İşte Microsoft duyurdu.


İki ay mı oldu, bir buçuk ay oldu.


Senin takip ettiğin- Aynen neydi majora?


Evet, Majorana.


Bu arada parçacık fiziğinden geliyor.


Majorana partikülleri kütlesiz partiküller demek.


Yani birbirlerine haberleşirler yani onlar.


Onu ayrı bir gün konuşuruz.


Cern'deki yerden gelir Majorana.


Güzel bir başlıktır diye düşünüyorum.


Şimdi elinizdeki o çipin eğer ben konvansiyonel olarak gündelik bilgisayarımda eğer kullanabilirsem, bu çiplerin gerçekten eş zamanlı bir çözümleme yeteneği var.


Bunu belki dinleyenler için kısaca bir anlatayım.


Kuantum bir kere teknolojileri nerede hayatımıza geldi?


Hani klasik fiziğin bittiği ya da kuantum fiziğinin başladığı nokta nerede hayatımıza girdi?


Dediğiniz noktada aslında elimizdeki çipler dört milyar tane çipi bir angströme şu anda sıkıştırıyorlar.


Yani transistör.


Bu şu demek, yani bu artık son noktada.


Yani klasik bilgisayarların artık sonu geldi demek.


Sondan kastettiğimizde şöyle düşünün.


Bir tane böyle bir plaka olsun elimizde.


Bu plakayı o kadar birbirine yaklaştırdınız ki artık bundan sonra elektron buraya geldiği zaman majorana demelerinin bir nevi, buradan buraya zıplama yapıyor.


Aslında bir duvarın içinden geçinmes- mesela ben istediğim kadar hızlı koşayım, şu duvarın içinden geçemem ya.


Aynen dediğiniz gibi oradan zıplama oluyor.


Bu zıplama tunneling dedikleri bir şey, bir zıplama oluyor.


Ama çıktığı yerle bu iki nokta arasında aslında hiç zaman farkı yok.


Ben bir konuyu eş zamanlı çözebilirim demek.


Evet, şimdi düşünsenize benim blockchain teknolojim var.


Bu klasik fiziğin yaptığı en akıllı bir algoritma haliyle kitlenmiş ve ben bunu çözebilmek için günümüzün bilgisayar teknolojileri indeksleyerek bir, iki, üç, dört diyerek çözmeye çalışıyorum.


Ama elinizde öyle bir sistem var ki, diyelim ki geldi bu ben bunu her şeyi aynı anda eş zamanlı bakabiliyorum, direkt çözerim demek.


Çözme olasılığım çok yüksek işte bu.


O zaman diyorsunuz ki Blockchain teknolojisi ne olacak?


Bana geçen gün bir yerde yine sorulmuştu bu soru.


Aynısını söyleyin.


Diyorum ki yani kuantum çipleri böyle yapılırken bu tarafta durmayacak tabii ki.


Yani blockchain teknolojisi de hani bugünün belki bitcoin olabilir ya da ağ şeyi olabilir coinin ya da farklı bir teknolojisi olabilir.


O da tabii buna-Encrypted olacak.


Yani bunu kullanarak tekrar yapacaklar.


O yüzden blok zinciri bence aslında gelecekte veri güvenliğini teminat altına alan akıllı kontratların ana adı olacak.


Tabii ki bunun bir alt dalı da coin piyasası ya da token ekonomisi neyse artık.


O da aynı uygulamanın ama farklı bir isimlerle olan belki q indeksleri.


Şimdi bite bit diyoruz ya da qubit diyoruz ya.


Q Coin olacak ya da qbitcoin olacak diye.


Çünkü onlar da aynı teknolojiyi kullanarak onu kapsül haline dönüştürmeleri lazım.


Ben o yüzden her iki tarafın da aslında böyle büyüyerek ve ekonomiyi geliştirerek ilerleyeceğini düşünüyorum.


Bankalar tarafındaki durum tabii artık onu bankacılara sormak lazım.


Yani günlük hayatımıza bu dijital assetler girecek ve belki çok uzun olmayan bir zamanda paranın yerini artık dijital paraya çevireceğimiz bir zaman gelecek diye düşünüyoruz değil mi hocam inanıyor musunuz?


Agent Tech AI'ların bence uygulamaları, parayla uygulamaları burada bitcoin ile yapılacaktır diye düşünüyorum.


Yani hep klasik bir finans sisteminin uygulaması.


Ama düşünsenize bir dolar transferi yapacaksınız.


Amerika'ya gidip geliyor ya para.


Yani baktığımız zaman o DeFi yapılarında bence agent tech AI'de sizin artık o zincire güvenmeniz lazım ki o güven zincirini alsın insan o agent tech AI'ları konulsun.


Bana şöyle bir organizasyon yap, arkadaki bütçeyi şuna kadar harca, bunu yaparken de buradan onu convert et dediğiniz bir mekanizma sistemin arkada dönük yapacak.


Ama arkada sizin o kırılgan dediğimiz finans piyasasının içerisinde dolaşmaması lazım.


Sistemin ya da bankaların bununla ilgili ürünler çıkartması lazım.


Yani şu da bir gerçek.


Algoritmayı çok iyi anlamamız lazım.


Kripto borsasını da normal para borsası gibi çözmemiz lazım ve onun üzerindeki algoritmayı analizi doğru yapar halde olmamız lazım.


Ve tabii de çok güzel bir şey.


Binance Türkiye'nin Teknolojide Kadın Derneği'yle kurduğu Binance Teknolojide Kadın Akademisi var.


Özellikle kadınları geçmiş.


Hep Çiçek'le de arada konuşuyoruz biz.


Kadınların geri kaldığı konular var.


Finans da bunlardan bir tanesi.


Finans konusunda geleceğin finansı olan bu.


Dijital para ve kripto dünyası için muazzam eğitiyoruz.


Yani bu çok önemli bir şey bence.


Hazır girecekler, belki bir sıfır önde girecekler sektöre.


Şunu söylemek isterim.


Şimdi geçen gün lazım değil neresi oldu?


Bana dediler ki hocam, kuantum bilişim, yapay zeka ve blockchain'i birleştirmek istesen nasıl olurdu diye bir örnekti.


Benim aklıma da bizim Faruk Başkan'ın hep bana anlatmaya çalıştığı, yani Faruk Bey bunu hakikaten beş sene önce düşünmüş.


Bu hani networklerin gücü dediği bir kavram var ya.


Yani siz de bu konunun bence en büyük uzmanlarından birisiniz.


Benim aklıma şöyle bir İngilizcesini söyleyeceğim gene Türkçeye çeviri yapar.


Bu decentralized bu aslında blockchain'i kastediyor blok zinciri.


Network collaboration.


Yani herkes birbirinden bağımsız bir işin uzmanı aslında.


Ama bunları bir araya topluyoruz.


For use case based neyse mesela deprem bugün sabah gene olmuş deprem için.


For centralized optimization and combination.


Yani bunu böyle alıp herkesin uzmanlığını bir araya topluyor.


Ve sonra da merkezi bir yere- Merkezi yapmanız lazım.


Çünkü bir konuya engaje olması lazım.


Mesela depremi çözmek için bizim sadece jeofizikçiler, sadece inşaat mühendisleri, sadece yapay zekacılar olmaz ki.


Toplumun her kesimi bunun aslında birbirinden bağımsız iş yapıyorken kolektif bir şekilde eğer buna odaklanırlarsa çözerler bu işi.


Ama işte o yüzden decentralized diyoruz işte.


Smart kontratlar orada devreye girebilir.


Der ki herkesin bir misyonu var, herkesi arkada zincirle takip edersiniz ama herkesi bir araya toplamak zorunda değilsiniz.


Motive etmek için bir araya topluyoruz.


Çünkü insanın özünde var bu.


Bir göreyim tipini beğeneyim, beğenmezsem vermeyeyim gibi bir şey- Değil mi? Gibi.


Senin sorun geliyor şimdi.


Evet, ben şimdi bir başa dönüp aslında şu Avrupa Nükleer Merkezindeki yine büyük hadron çarpıştırıcısından bahsetmek istiyorum.


Çünkü yer altındaki bir uzay üssü gibi geliyor orası bana.


Sen sonunda oraya gideceksin.


Birlikte gidip görürüz.


Hocam bizi götürür.


Çünkü orası gerçekten bir de her sene de çalıştırılmıyor.


Belli zamanlarda ancak.


Yılın belli bir zamanı- Ve dediğiniz gibi yani on kilometrelik bir plajda ufacık bir kum tanesini arıyorsunuz orada ve bir anlam çıkarmaya çalışıyorsunuz.


Hala benim kafam tahayyül bile edemiyor yani bunu.


Bu anlamda çok kıymetli.


Ve bir yandan anlattığınız bu.


Bugün anlattığınız bu collectivite de çok çok önemli yani orada.


Çünkü binlerce farklı araştırmacı ve uzmanla beraber bilim insanıyla birlikte çalışıyorsunuz.


Şimdi o zamanlar bu burada çalışırken bu işte kaç tanesini gördünüz bir onu merak ediyorum.


Kaç defa çalıştırıldı ve sizi en şaşırtan aldığınız sonuç neydi aslında?


Bir onu merak ediyorum ve o zamanlar hiç bu veri analitiğinin analizlerinin böyle bir yere gideceğini belki siz de tahmin etmiyordunuz.


Ama bugün geldiğimiz noktada yapay zekanın geleceğinde insanlığın yeri olacak mı olmayacak mı?


Cern'in kısmında ben başladığım zaman 2004-2005 yılında daha deneyi hala planlama ve bunun operasyonel çalıştırma süreci vardı.


Düşünsenize beş katlı bir bina gibi dört tane detektör yapıyorsunuz.


İki tanesi beş katlı, diğer iki tanesi de biri üç katlı, biri iki katlı.


Kafada canlansın.


Hepsinin yirmi yedi kilometre üzerinde olduğu bir tünel yapıyorsunuz tabii ilk soru şu ya ne yapıyorsunuz orada?


Neye çarpıştırıyorsunuz?


Fizikte bir saçılma teorisi dedikleri bir şey var.


Scattering teori dedikleri bir kısım.


Yani benim mesela şu elimdeki, karşımdaki koltuğun koltuğun içinde ne olduğunu tasvir edebilirim.


Ama yani diyorsunuz ki bunun en güzeli ne olurdu?


Yani içini kırıp bir bakmak olur ya, hep böyle düşünün.


Bizim elimizdeki, evrendeki gözlemlediğimiz, çok net gördüğümüz parçacıklar ya da etkileşimler var.


Etkileşimler dememin nedeni o.


Çünkü belli bir hız seviyesinin üzerinde artık dalgacık gibi davranıyorsunuz.


Öyle bir elle tutulur bir şey yok.


Bu protonları büyük objeler gibi düşünsenize.


Siz bunların çarpıştırdığınız zaman içinde ne olacağını tasvir edebiliyorsunuz ama o önce saçıldıktan sonra onu görebiliyoruz.


Şimdi düşünün iki tane şey çarpıştı, içindekiler saçıldı.


Onu da kafada şöyle canlandırsınlar.


Diyelim ki biz bu odanın içinde duruyoruz.


Sen bir yere gittin.


Işıkları kapattık.


Dedi ki hadi çiçeği bul dedi.


Benim yapacağım iş çok basit.


Diyeceğim ki bana bir kova verin, içine bir boya koyun.


Top verin benim elime.


Ben topları böyle sağa sola atmaya başlarım.


Top sana çarptığı zaman sana olan saçılmasından sen sonra ayrılıp gittiğin zaman odada.


Ben eğer odalar tavanlar beyazsa senin nerede olduğunu görebiliyorum aslında.


Diyorum ki bak Çiçek oradaymış.


Çünkü ben topu sana sektirebilmem lazım.


Yapılan deneyip böyle kafada canlandırsınlar.


Yani ben bir şeyin elementer olarak evrende varoluşunu içine bakmak istiyorsam çarpıştırmak zorundayım.


Ne kadar da hızlı çarpıştırır isem o kadar iyi görürüm.


Şimdi çarpıştırdık, bilgiler geldi.


Onları analiz etmeye başladık.


Neye şaşırdın demiştin?


Deney 2008 yılında başlamıştı.


Çalıştıktan yaklaşık dört hafta sonra büyük bir kaza oldu.


İçeride çok büyük böyle magnetler var.


O zaman hâlâ da dünyadaki en yüksek magnet.


Sekiz nokta otuz üç Tesla.


Yani seni bir yerden fırlatıp yani kalp krizi geçirtebilir.


O magnetlerden birine böyle şey, elindeki parçacıkların ışın haline geldiğini düşün.


Böyle lazer gibi kafada canlansınlar.


Bunlar çok yüksek enerjide dönerken ring şeklinde ya dönmesi gerekiyor.


Dönerken böyle quadropole dedikleri böyle şeyler var.


Senin sağa sola çevirmeni sağlıyor içeride.


Onlardan birine çarptığı için ışını o detektörün bir kısmı böyle.


Şöyle dönmüştü.


Ama onun böyle görüntüleri var.


Görürsen onu öyle çevirebilmenin mümkünatı yok.


Ben onu ilk gördüğüm zaman çok şaşırmıştım.


Bir kere yani hani o işin gücünün nasıl olduğunu görmek.


Sonuçlar arasında da şöyle bir şey var.


Bilinmez ama sorduğun için anlatayım.


2011 yılında ben post doktum.


Almanya Nükleer Bilimler Merkezinde çalışıyordum.


Böyle bir de yağız delikanlı gibi bütün işlere atlayan bir kısımdı.


Benim yaptığım çalışma Higgs bozonunun çıktığı enerji seviyesine çok yakın çıktığı için o Higgs bozonun keşfedildiği, o Nobel'in verildiği konferansta konuşmaya çağırılmıştım.


O işi yapmak için hayatımın en heyecanlı anı odur.


Çünkü öndeki iki sıra sırf Nobel'li insanlar doluydu ve hani ilk defa elimin titrediğini hatırlıyorum slaytlara geçerken.


Bizim en iyi öğrendiğimiz konu hâlâ da öyledir.


Grafik okumaktı aslında.


Hani sürekli bir şeyler çarpışıyor, grafikler çıkıyor ve bu grafikler indirek yani dolaylı bir şeyi yansıtıyor.


Sana demin çarpışıyordu ya her şey.


Bir şeyin dolaylı olduğundan direkt bir şey anlamak için grafikleri okumayı, milyonlarca grafiğe elli kere bakmışlığımız var.


O da beni aslında bir grafik çıktığı zaman şu anda veri görselleştirme raporlama diyor ya şirket.


Mesela grafikteki garipliği anlayabiliyorsunuz.


Sen soru soruyorsun bunu nasıl çizdin?


Açıp baktığın zaman diyorsun ki burada bir gariplik var.


Yani diyorsun ki mesela şunu nereden geldiğini göster odadan derken oradaki bütün gariplikleri bulabiliyorsun.


Benim hâlâ bence en iyi kullandığım tekniğim bu.


Yani yapay zekâda da olsa, düz analitik de olsa, ileri analitik de olsa o grafiklerin harmanlanması, mesela bin tane grafikten bir grafik çizmek gibi işin sanatı hâlâ benim CERN'de öğrendiğim, beni heyecanlandıran, hoşuma giden bir kavram.


Son soru da yapay zekânın geleceği nereye gideceği?


Evet, bunu iki türlü düşünmek lazım.


Bir insan merkezli.


Öyle olunca biraz daha rahatlamamız gerekiyor.


Bir de insanın merkezinin, yani insanın burada bir partner olmadığı durumlar ne diye sorabilir herkes.


Yani uygulamada birçok şey olabilir.


Mesela birçok cihaz belki insanlardan bağımsız çalışacak hayatımızda.


Bunlar bizi endişelendirmeyecek.


Belki ilk zamanlar diyeceğiz ki işte zaten o bana hizmet ediyor.


Tamam ama yani hizmet etmeyebilir bazı noktalarda.


Bir tane film vardı ya Netflix'te.


İşte bu otonom arabaların hepsi bir anda Amerika'da belli yolları kapatıyordu gibi.


Örnek mesela bu bir- Hocam, nesnelerin internetin ilk çıktığında biz böyle bu durumlara geleceğimizi düşünmemiştik yani.


Şimdi her şeyin interneti olunca evdeki kettle seni hack'leyebilir yani.


O veri güvenliği kavramına geliyor.


Ama ben özellikle genetik çalışmaların, yani insana direkt dokunan çalışmaların ilk önce insan merkezli başlayıp sonra insandan ayrılması gibi konuların zaten Alphafold biliyorsun onun Nobel'in aldığı, yani bir çıkan algoritmaya Nobel verdiler fizikte Geoffrey Hinton.


Yani aslında işin kimyasına verildi ama ikisi aynı.


Tekkelin müridi idi yani baktığımız zaman.


Ama AlphaFold hani bu protein yapılarının bizi hem hastalıklarımızı hem sağlığımızda hem de Allah korusun kanser vakalarında ilgilendiren bütün durumların çözülmeye çalışırken aslında insanın merkezde olduğu bir durumda insana müdahale ederek bazı noktaların ben hayatımızda değişik resimler göreceğini ve bazı noktalarda da endişelenmemiz gerektiğini düşündüğüm tek başlık bu.


İş piyasası bence çok mutlu olacak.


Çünkü iş piyasasının amaçları belli, onları ben söylemeyeyim.


Bu teknolojiler bütün işleri hızlandırdığı için bazı işleri çok pratik yapabiliyorlar.


Fazla üretim olacak.


Çok fazla üretim olacak ama işte zaten üretimin daha da artması iyi bir şey mi o ayrı bir tartışma konusu.


Fazla tüketme olacak sonra da.


Eee tekno feodal, Zehra da der, yani böyle yapılar olacağız.


Hani biz şimdi Ruslardan dolayı oligark kelimesini öğrendik ama tekno-teknolojik oligarklar oluşacak ortalıkta.


Bu tabii insanlığın hani bu redistribution of wealth diyorlar ekonomistler den öğrendim bunu.


Hani bu zenginliğin dağıtılması konusundaki durum nasıl bir kutuplara ayrılacak?


Ve ben sağlık konumu dert ederken onlar acaba beni duyacaklar mı?


Gibi konuların sanki gelecekte çok sık sık kullanılacağını düşündüm.


Wet lordları diyorlar.


Lordları işte.


Onlar mesela sağlık verilerini ellerinde tutabilirler veya insan verilerini ellerinde tutabilirler.


Bunların tabii çok büyük şansı olacak, orası net.


Ama bir taraftan da ben hep kendi adıma inanıyorum, komin bir hayat olacak.


Yani hiçbir zaman sadece yapay zeka veya robotlar olmayacak.


Ama insanlık yeni bir forma geçmek zorunda bence.


Yani insanlar hâlâ onu kabul etmiş değiller.


Ben her konuşmamda da dışarıda da sohbette de söylüyorum, o yaşam ve insanın kendine ait olan formunu değiştirmeye- Kaçık olmalı, evet.


Karar vermesi gerekiyor.


Ve onu da işte o biriciklik dediğimiz, o singularity dediğimiz- Hıhım.


Kendi tekillik halinde kendimizin dizayn etmesi gerekiyor.


Aslında bize bu şans veriliyor.


Diyor ki sen kendi dizaynını yap, nasıl yaşamak istiyorsun, nasıl olmak istiyorsun ona göre yaşa diyor.


Ama hâlâ tabii biz rutinlerden kopamıyoruz.


Buradan valla hocam Çiçek sen de bak yeni jenerasyonsun çağrı yapın ya şu rutinlerden çıkalım.


Bak ben çıktım- Evet, evet.


Yani ben- Korkmamak lazım.


Ee, evet, yapmam dediğim her şeyi yapıyorum.


Asla olmaz dediğim her şeyi de olur kıldırıyorum.


Çünkü bugün onu istiyor.


Bugünün günü- Tabii, tabii.


Sen ne yapıyorsun Çiçek?


Rutinlerin var mı?


Yani ben sürekli öğreniyorum.


Merak etmek zorundayım.


Yani merak etmeyi öğrenmek gerekiyor bence.


Yapay zeka gibisin.


[kaşık yiyor] Eee öyle.


Ama bir yandan da tabii insan olduğumu da hatırlamak için sürekli ilişkide, bağlantıda olmak.


Şu sohbetler bunlar çok kıymetli.


Ya da topraklanmak.


Yani çok fazla yapay zekayla ya da teknolojiyle iç içe olunca insan gerçekten bir çıkıp nefes almak, ağaçların arasında olmayı istediğini hissediyor.


Çünkü bizim baktığımız zaman homo sapiens olarak tamam yeni bir türe doğru evriliyoruz belki ama şu anki bizler teknolojinin bu kadar içinde olmaya alışık değiliz aslında.


İşte bu gene aynı konuya geliyor.


Bizim genetik gelişimimizden dolayı biz böyle hissediyoruz.


Yani bizim bir toprakta iç içe geçip bir orman içinde yürümemiz gerek ediyorlar işte Japonlar uzun yaşıyor diye.


Ama bu yeni nesil için geçerli mi gerçekten?


Yani onların gerçekten doğal organik bir kodları olarak devam etse bence bizim gibi olacaklar.


Ama yani organik olarak devam edecekler mi?


İlk soru işareti bu.


Yani müdahalesiz bir genetik yapıları olacak mı?


Ya da tam tersi daha sonra mutasyona uğrayan genetik yapılarını düzeltmek için bir şeyi biz dışarıdan verecek mıyız?


İşte örnek Biontech ilaçları gibi.


Bence biz ara geçişiz hocam.


Öyle biz, biz arada kalan grubuz.


Biz ara geçişiz ve eee bence aileler bozuyor küçükleri, yani bebekleri.


İçine doğduğu aile.


Hani aile kaderindir lafı var ya, çok doğru.


Yani o doğan çocuk zaten bu çağda doğduğu için native geliyor.


Ben zaten bu çağ doğdukları için çok native olduklarını düşünüyorum.


Bir de içimde bir his var.


Doğrudur, yanlıştır bilemem.


Bir şey var onlarda genetik yani kromozomlarında bir farklılık.


Bir şey nasıl enjekte edildi, nasıl verildi orasını bilmiyorum ama- Güncel versiyon, yeni versiyon.


Daha smart, daha akıllı doğuyorlar.


Ve biz onları aslında durduruyoruz.


Aslında çok şey üretebilirler, yaratabilirler diye düşünüyorum.


Çiçek de o jenerasyonu kaçırdı.


Yani daha alt alfadan bahsediyorum.


Dolayısıyla ben ailelere de buradan söylemek istiyorum.


Yani yasaklamayın, hiçbir şeyi yasaklamayın.


Çocuğu rahat bırakın, yeteneğiyle bırakın.


Sorsun, anlatsın, konuşsun, dijitali kullansın, neyi kullanmayacağını öğretin, neyi yapmayacağını.


Çünkü- Kullanacağı teknolojinin çerçevesini belirlemek.


Çok akıllılar, öğrenebiliyorlar yani değil mi?


Bir de daha fazla sosyal beceriler ya da sanat gibi konularda aslında çocukları rahat bırakmak gerektiğini söylüyorlar.


Çünkü yapay zekanın yapamayacağı- Yok, aynen yaratıcılık.


Konulardan evet en önemlisi yaratıcılık olabilir diyorlar.


Ben de ona katılıyorum.


Yani kesinlikle ben- Geçen gün düşünüyordum mesela yapay zekayı ben size sorayım, siz bana cevap verin.


Mesela bir kelimeli anlatmak isteseniz ne derdiniz?


Ben çok düşündüm bu konuda.


Aklıma çok anlamsız bir şey geldi.


Insanın bilişsel becerilerini simüle eden bir model makine derdim.


Mimik ediyor yani aslında mimik.


Ben illusion diyorum yani yanılsama.


Yanılsama diyorum çünkü bir tane gene bir fizikçinin yorumunu okumuştum.


Evreni anlatırken şey ediyordu.


Yani bu bir deniz kenarında denize girme isteği gibi diyordu.


Yani hani anlatırken bir şey anlamak çalışırken.


Deniz eğer diyor gelecekse bulunduğumuz durum aslında geçmiş şu anda.


Hani şu anki zamanımız ne?


O da diyordu ki suyun plajda o sürekli değişim anı diyordu.


Hani su geliyor, sürekli böyle değişiyor, tekrar gidiyor ya- Çok güzel bir detay.


Yani aslına baktığın zaman diyor ki aslında üç durum yok, iki durum var, geçmiş var ve gelecek var.


Ve ben hep o dalganın olduğu sıradayım diyordu.


Onu ben şeye benzetiyorum.


Bir gerçeklik var, bir yapaylık var.


Neyse artık bu yapaylığın tanımı.


Ben onun ikisi arasındayım.


Yani onların arasında olduğum için sürekli değişken bir durum.


Ben mesela ikinizin tanımının üstüne kabul ederek bir şey eklemek istiyorum.


Ben çalışırken sektörde yakınsama diye bir şey vardı.


Yani cihazları yakın sattırdık, makinaları konuşturduk, yakınsardık.


Yani mobil cihazla PC laptopu yakın satırdık filan.


Şimdi-Aynı insanı da ben ilk akıl olarak çok güçlü bulduğum için.


Yani yapay zeka dediğimiz öğrenen makineden daha farklı bulmadığım için, versiyon bir dediğim için insana makinalarla bir yakınsama olarak görüyorum.


Yani aslında versiyon iki ile versiyon birin yakınsayarak daha güçlü yeni bir model çıkarması gibi tarif etmek istiyorum.


Daha basit bir tarif ama- Şimdi yine yakınsayacak umarım.


[gülüşme] Ama böyle çok kolaboratif.


Ve işte o blockchainde de bahsettiğiniz o merkeziyetsiz yakınsama.


Yani o networkün birleşimi gibi iki aklın birleşmesi ve yapay olmaması.


Yani bir zekanın, yeni bir yönetken, üretken zekanın ortaya çıkması gibi düşünüyorum.


İşte transhumana geçişte de aslında bu yakınsamanın robotik insanlarda çok önemli bu birleşmenin büyük bir güç olacağını hayal ediyorum.


Bu Neurolink projesiyle tabii şeylere iyi bakmak lazım.


Hani bazı bilgileri artık bizim motor nöron hücrelerine aktarabileceğimizi.


Şunu da söyleyeyim en son soyayım artık çok konuşmayayım.


Bluebrain Project diye bir şey var.


Mavi Beyin Projesi 2014 yılında gene CERN'de başlatıldı.


Aslında CERN'le birlikte Cenevre Üniversitesi yanlış hatırlamıyorsam bir de EPFL Lozan'da çıkmıştı.


İlk bütçesi oradan geldi.


Yanlış hatırlamıyorsam ben bunu birçok yerde anlatıyorum.


Bir fare beyninin yüzde onunu tam anlamıyla simüle ettiler.


Yani farenin davranışının hücreler arasındaki o sinyallerin geçişini tam olarak simule ettiler.


Bunu YouTube'da videolarına bakabilirler.


Bu da insan beyninin yaklaşık yüzde sıfır beşine filan denk geliyor.


Bu tabii insan beyni zaten yüzde onunu anladığımızı düşünecek olursak, yani insan beynine yarın bugün böyle bir simülasyonu yaptığımız zaman hangi bilgiyi, ben hangi teknolojiyle harmanlayarak yakınsattığım bir noktada kendimi leverage edersem sistemde- Harika.


Gene insanın hep önde olmasını istiyoruz tabi burada- Evet.


İnsanın önde olduğu bir durumda zaten prensip olarak diğer senaryolar daha kontrol altında.


İşte burada durum hep o.


Yani insan merkezli ya da insanın önde olduğu, işte Hakan Bey'in çok güzel lafı var, Hakan Aral'ın.


Yerine değil yanına dediği bir teknoloji var.


O yerine değil yanına olayı çok güzel bir şey.


Ama hani bazen acaba hep, hep yanında mı duracak sorusunu soruyoruz.


O da bence sorgulamamız da gerekli.


Yani bazı noktalarda öne de geçebilir, bazı noktalarda çok geride kalabilir ama günün sonunda ortalaması yanında duruyor gibi de düşünebiliriz.


Çünkü konu çok geniş ama hani yakınsayıp hakikaten insanın önde durduğu ve insanı hep yukarı doğru kaldıran bir teknoloji zaten işin en güzel, en etik açıklaması olurdu.


Altın hocam, Çiçek de ben de bu sohbeti bitiremiyoruz.


Çünkü o kadar güzel ki iki bölüm yapacağız.


Çünkü gerçekten- Sözünü alalım.


Sözünü alalım.


Şahaneydi.


Yani bu konu önemli bir konu.


Ve sizi de ba-ben şöyle görüyorum.


Kendi adıma söyleyeyim, sonra Çiçek söylesin.


Rol model bir insan prototipi olarak görüyorum.


Öğrenen, yaşayan, üreten, paylaşan ve merkeziyetsiz şekilde büyük network ağları içerisinde taşıyıcı görüyorum.


Bu çok önemli bir şey.


Dolayısıyla hem bizi dinleyenler için iyi bir örnek teşkil ettiniz- Teşekkür ederim.


Hem de aynı zamanda da sohbet çok bence altı çizilecek yol haritalarını içeriyordu.


Umarım da basit konuşmuşuzdur.


Dinleyenler anlattığımız şeyleri tam olarak anlamıştır.


Hani anlamaz veya soru işaretleri olursa da biz sizi yine davet edeceğiz efendim.


Soruları alır çağırırız.


Çiçekciğim, sen ne düşündün Altın Hocama?


Altın Hocam, hepimizde çok büyük bir heyecan var.


Hepimizin gözleri şu an parlıyor.


Böyle sona doğru gelmişken iyice de açıldık.


Çok güzel konular hepsi.


Farklı alanlarda çok büyük yenilikler oluyor ve insan merak ediyor ne olacağını.


Siz gerçekten Türkiye için çok kıymetlisiniz.


Bunu sadece sizi övmek için söylemiyorum.


Aslında herkes de bilsin diye söylüyorum.


Söylemek istiyorum çünkü araştıran dediniz ya kafaya takmak.


Çünkü artık hiçbir şeyi kafaya takmıyoruz.


Kafaya takmak, onu araştırmak, bazen sonuç alamamak ama aslında o bile bir eee sonuç çıkartıyor.


O anlamda bir yandan da üniversiteyle beraber çalışıyorsunuz bununla birlikte ama sektörle de birlikte çalışıyorsunuz.


Bu anlamda çok önemli bir örneksiniz ve herkesin de sizi daha fazla tanımasını, daha fazla dinlemesini- Teşekkür ederim.


Ve bir şeyler öğrenmesini çok isterim.


Bu anlamda da biz de eğer öncü olabildiysek, bir şeyler katabildiysek, ne mutlu bize diyorum.


Ve iyi ki geldiniz hocam, çok keyifliydi.


Çok teşekkürler, çok sağ olun.


Çok teşekkür ediyoruz.


O halde küresel ölçekte yerli kripto varlık platformu olan Binance Türkiye'ye bize sponsor olduğu için ve destek olduğu için çok teşekkür ediyoruz.


Tech On Air programımızın bir sonraki bölümünde görüşünceye dek kendinize çok çok iyi bakın diyoruz.


Pegasus'un sunduğu hikayeden adamlar başlıyor.


Sevmelerin en güzeli uzaktan sevmektir.


Yani böyle bir şey olabilir mi?


O sevememenin bahanesidir.


Uzaktayım demenin- Kavuşamamanın bahanesi olabilir.


Sevememenin neden olsun?


Ya iyi de şimdi düşün yıllar öncesini.


Ya olabilir mi böyle bir şey?


Hayır, yanına varamıyordur.


Bak şu dense olabilir.


Uzaktan sevmek de güzeldir.


Hani kabul edebilirim ama en güzeli.


Sevmenin güzeli kavuşmada.


Ama bir de kavuşamadığın anlar var ya.


Yıllar öncesi, asırlar öncesi insanlar.


Gittin bir sefere askersin.


Senin dediler ki Viyana'yı kuşatmaya gidiyoruz dedi. Fatih.


Sen de sormadan dedin ki emredersiniz komutanım.


Başladın gittin.


Hadi bismillah.


Bir ayı geçti, iki ayı geçti.


Bulgaristan, Yunanistan.


Oradan ne bileyim Polonya zart zurt falan derken Viyana'ya vardınız, kapısına dayandı.


O sırada tedirgin olmuş ve kaleden sadece bir erzak almak için dışarı çıkmış.


Bana- Aklıma- Bu hazır ringe bell.


Alman ismi buldum sana.


Sen sevmedin.


Annabel. Annabel.


Çünkü evde bir tayın ekmeği kalmış kardeşlerine verecek.


Annesi doğumda vefat etmiş babası çok yaşlı.


[Kahkaha atıyor] O kadar canlanıyor ki gözümde.


İnanılmaz ya.


Daha dur bitmedi.


Kardeşlerinin ayağında yok, üstünde başında yok.


Ve annesini yeni kaybettiği için bir kardeş de sadece altı aylık.


Babası esir düşmüş.


Hay Allah, Annabel'in.


Ama Osmanlı'ya değil, yaptığı- Kendine esir düşmüş kardeşim.


Alkole başlamış- Kendini esir almış.


Anne gidince, eşi kaybolunca- Adam da kaybolmuş.


Kendini vermiş alkole.


Ondan sonra tadı tuzu yok.


Kalmamış abi.


Sen de o sırada şöyle bıyığım, pala, saçın fesli, kafanda fes.


O sırada sen de komutanın demiş ki sana tamam dinlen daha hani şu an senin vardiyan bitti, sen dinlenebilirsin, git biraz uyu demişler.


Sen tam gitmişsin, böyle tütününü sarmışsın falan.


Çilli, bembeyaz tenli, kendi yöresel kıyafetleri içinde Annabel çıkmış.


Ama tabii üstü başı kömür olmuş.


Yani böyle toz toprak.


Zor yakalanmamaya çalışıyor askerlere.


O sırada çalının arkasından bir ses duyuyorsun.


Düşman askeri mi geliyor, ajan mı geliyor?


Falan filan. Falan.


O sırada koşuyorsun çalara fışır, fışır, fışır, fışır.


Atlıyorsun üstüne bir bakıyorsun ki aaa- Haydaaa.


O da diyor ki Almanca Arbeit macht frei.


Ich bin nicht enemy.


Ich bin nicht enfeind.


Sen de diyorsun ki Allah'ım ben aşık oldum.


Bir daha yüzünü göremezsin.


Kız geri dönmeye çalışsa dönemez.


Shift değişimi yapılmış, vardiya değişimi yapılmış.


Ve askerler yolu kapamış.


Ne yaptın?


Hadi yapabilecek misin?


Bir şekilde buldun yolunu ertesi gün falan filan derken- Yok kız geri dönüyor canım evine.


Evet, işte onu söylüyorum.


Bir şekilde ama yolunu buldun.


Çünkü kızın kardeşleri var.


Onu kızı alırsan kardeşleri orada hayatını kaybedecek.


Sen de bunu yapamazsın.


Sonra altı ayda hooop dön vatana.


Kardeş oradan dönüyorum geri.


Stolan [Kahkaha atıyor] Sercan.


Diyorsun ki Allah'ın izniyle biz hani şehre gireceğiz.


Ama sen merak etme.


Hani senin başına bir şey gelmeyecek.


Zaten hani biz merhametli insanlarız.


Hani korkma, ben seni-- hani burasını Osmanlı toprağı edeceğim.


Seni de Allah'ın izniyle eşim edeceğim.


Müslüman edeceğiz.


Emine olacak adı.


Fakat işte orada bazı aksilikler oluyor.


Kış sert kardeşim.


Ve mecbur geri döndün.


E baba altı ay mı görmeyeceksin, iki sene mi görmeyeceksin, hiç mi göremeyeceksin?


Öyle ha deyince de gidilmez Viyana'ya Osmanlı olarak.


Tabii bir de imkân yok ki.


Gemileri karadan yürüttüğün kaç kere daha yürüteceksin ya?


Hadi İstanbul'u fethetmek için yürüttün de.


Yani Annabel için de.


Hani organize edemezsin.


Tabii ben, ben elimden geleni yaparım yani.


Hani uçurtma, uçurtma- Kayık- Bir hazar fan.


Ahmet Çelebi o dönemlerde ise ona derim ki ya bir kanat yap bize de şuradan olmadı rayt kardeşleri bulurum bir şekilde.


Kardeşim benim ya.


Seni uçururum oraya da geri alamayız.


Anladın mı?


Kardeş zaten esir düşmüşüm o anda, ilk anda.


Gönlünde- Oracıkta, ilk saniye, ilk kurşunda.


Diyeceksin ki ana ben seni sevmek, uzaktan sevmek sevmedirin en güzeli.


Abi uzak mesafe uzaktan sevmek.


Yani kavuşanlar var.


Harika olaylar ama çok zor bir şey yani şimdi imkan dönem.


Arkadaşın bile Özkan'ım dinlerse Özkan'ımıza da selam olsun.


O da Hollanda'ya taşındı canım kardeşim.


Ne kadar irtibatı koruyoruz tabii ki.


Yani gönül bağımız zaten çok sağlam ama hani o telefon irtibatı hani sürekli haberleşme durumu gitgide azalıyor, zorlaşıyor diyelim.


Yani azalmıyor ama zorlaşıyor.


Şimdi arkadaşın da olsa hoşlandığın Annabelle de olsa, uzun zamandır birlikte ol.


Mesela atıyorum işte altı yıl beraberler Erasmus'a gidiyor bir tanesi tabii filan gibi durumlar var.


Ama şimdi belirli dönemlerde o mesafeyi kapatma işi çok zor abi.


İşte gemimi kalkacak işte ya şeyleri de var bunların oğlum.


Bir tane sen şehirden biraz uzak bir köyde, bir yerde kız abi kar yağmış gitmiyor hiçbir şey yani gitmiyor yani yapacak hiçbir şey yok.


Peki sana şöyle bir şey sorsam, bir anda bir şeyler oluyor çok hızlı.


Annabelle orada uçak icat ediliyor.


Ve diyorlar ki sen al- Teyyare.


Hadi, hadi git var diyor.


Düşünsene şimdi o hiç binmemişsin uçağa.


Uçak diye bir şey var.


Korkarsın oğlum. Teyyare.


Diyorlar ki ama bu seni sevdiğine kavuşturacak.


Şuranda şey, Osmanlı kılıcın.


İyi akşamlar, iyi akşamlar.


Uçuşumuz üç buçuk saat sürecektir.


Viyana Havalimanı'na.


Ve diyorsun ki indiğimde beni karşılar mı acaba?


Ya kanka bak onu dediğin zaman aklıma ne geldi biliyor musun?


Biz hani artık bilmeyen yoktur ama.


Hani gurbetçi çocuğu olarak yetiştik.


Bir uçak indiğinde alkışlama vardır.


Vatan toprağına indim diye.


Hem pilotu da alkışlarlar.


Tabii zaten o yüzden hani bizi vatan toprağına getirdin.


Mesela bizim şöyle bir şeyimiz var.


Annem bir dönem uçaktan tedirginlik yaşıyordu.


Hep şey anısını hatırlatır bize.


İşte ben ablamla küçüğüz o zaman.


İşte uçakta bir şeyler yemeye çalışıyormuşuz.


Tuz yerine ben şeker koyuyorum.


Annem diyor ki, ben hani şeyindeyim sadece.


Benim uçağa binmeyi binebilmemdeki tek motivasyon.


Hani kardeşlerimi göreceğim, annemi göreceğim, babamı göreceğim, vatana gideceğim.


Yani bu kadar küçük çocuk da şey de yapamayız.


Karayolu da yapamayız bunca saat.


Bu uçağa binilecek yani.


Hani oraya varılacak.


Yani sadece gözümü kapatıyorum şeyi düşünüyorum.


Hani kardeşimi göreceğim, anamı göreceğim vesaire.


Siz duyan tarafta hani hiç umurunuzda değil.


Buna şeker koyulur mu?


Şimdi bu stresin sonunda uçak abi piste iner, alkışlar kopar.


Ve bunun ikinci aşaması var.


İşte valiz beklemek var.


Bak bütün uçak yolculuğu geçmiş, bir sene geçmiş, uçak yolculuğu geçmiş- Valiz gelmez.


Abi o valizin geleceği süre var ya on dakika mı, yirmi dakika mı, yarım saat mi?


Çok hani göreceli olarak kısa bir zamandır.


Çünkü seni karşılamaya gelen ailen o kapıdan içeri giremez.


Sen de o kapıdan çıkamazsın valizsiz.


Ne yapacaksın çıkıp- Tabii.


Abi böyle biliyorsun ya bakıyorsun orada kapı var.


O kapı aralandığında sen kavuşacaksın ama valizi bekliyorsun.


O süre bir türlü geçmek bilmez.


Neyse gelir sonunda valizler oradan böyle gelirsin.


Kapı böyle açılır ve böyle sıra halinde insanlar sevdiklerini bekler.


Kalabalıktır, gözün arar böyle hani ne tarafta acaba diye o böyle ararsın, ararsın, göz göze gelirsin.


Ve işte o anda böyle o çok güzel bir andır mesela.


Yani tüm korkuyu da, tedirginliği de, işte o çileyi de eğer çekiyorsan bir anda rahatlatan bir şeydir.


Öyle olunca da tabii o zamanı kazanmak ve hızlı varmak için gerçekten hani bir hadiyle hareket edebiliyorsun?


Ve geçmişe baktığın zaman abi çok zordu.


Sadece bu tarz şeylerden dolayı değil.


Yani teknoloji de bunlardan bir tanesiydi.


İnsanların bu ulaşıma alışması hadi dediği zaman yapacak bir aracı yoktu maalesef.


Bir de yani her ne olursa olsun bir yere gitmek bir olaydı abi.


Şimdi bak mesela telefondan bile bakıyorsun, bir bilet alacaksın, istediğin yere git, istediğin bileti al.


Hangi ülkeye, hangi şehre gitmek istiyorsan.


Burada Pegasus'a çok teşekkür ediyoruz.


Uçmak herkesin hakkıdır dedi.


Ve gerçekten bu noktada ulaşılabilir şekilde bu hizmeti herkese sağladı.


Şimdi yapmak kolay ama bir de o kolayı tetikleyen anlar var.


Bir uzun mesafeye ilişkin olur.


Oradaki en zor durum nedir?


Gecenin ikisi, üçü hep birbirine şey dersin ya, böyle.


Bu senin kardeşin olur, arkadaşın olur, sevgilin olur.


Ama dersin ya keşke sen de burada olsaydın diye bir şey vardır ya.


Of bir maç izlersin, ne bileyim bir restorana gidersin.


Arkadaşlarla toplanmışsındır.


Aynı her zamanki gittiğiniz yere gitmişsindir.


Bir selfie çekip atarsın ya kardeşim sen de burada- Fotoğrafı gelir ama tadı gelmez, kokusu.


En kötüsü de o zaten aslında.


Burnunu sızlar.


Gece iki buçuk üç, işte yazmış demiş ki ya seni o kadar çok özledim ki çok kötü bir gün geçirdim- Keşke bugün yanımda olabilseydin.


Gece üç, abi işte bu bir hadi mesajı.


Saat üçte dersin ki bence de bir tanem iyi geceler.


Yarın konuşuruz.


Tak sabah yediye- Dördün bileti alırsın.


Tık buradayım.


Özledim dersin.


Bak şu hareketin üstüne hani bir beyaz atlı prens, bir kurbağayı öpüp olayı çeviren bir arkadaşımız vardı.


O da prens sanırım.


Ondan sonra Yedi Cücelerde de bir eleman vardı, bir de bu hareket.


Bunlar- Masal anı.


Hadinin masala dönüştüğü bir an yaratırsın işte.


Abi eskiden bir yere gitmek olaydı ya.


Hatta gitmesi ayrı olay, dönmesi ayrı olaydı.


Şimdi bak Pegasus bir kampanya yapıyor, işini gücünü bırakıp.


Alıyorsun ucuz ucuz biletlerini bir telefonla hop Berlin, hop Kayseri, hop Kıbrıs nereye istersen hadi deyip gidiyorsun.


Gerçekten öyle ya.


Pegasus'a kadar bunu planlamak bile çok vakit alıyordu.


Eskilerin imkansızlığından dert yanan dedeler gibi olmayalım ama Türkiye'de havacılık yirmi yıl önce Pegasus'un gelmesiyle başka bir seviyeye geçti.


Uçmak herkesin hakkı diye bir mottoları var biliyorsun.


Hakikaten de bugün hava yolu seyahatine herkes için ulaşılabilir kıldılar.


Doğru diyorsun.


Şimdi düşünüyorum da güzel hatıralarımın çoğu ya bir seni özledim mesajıyla ya da hadi hafta sonu şuraya gidelim planlarıyla başlamış o hadi anlarında da Pegasus bana hep eşlik etmiş.


Çünkü Pegasus'un hadi derken kastı tam olarak da bu.


Ben de sana söylüyorum ya, hadi, hadi, hadi.


Aynı o şekilde sevgilini mi göresin geldi?


Hadi aileni mi özledin?


E hadi üniversiteyi kazandın da yepyeni bir hayata başlayacaksın.


Hadi cesaret ise cesaret, Heyecansa heyecan.


Yirmi yıldır o kadar yanımızdaydı ki, o anlarda insan yol arkadaşım diyebiliyor.


Pegasus, Pegasus 150'den fazla noktaya, 200'den fazla yeni uçağıyla uçmaya devam ediyor.


Sadece filo olarak da büyümüyor.


Yani mesela Silikon Vadisi'nde Innovation Lab isimli bir şirket bile kurmuşlar ki küresel çapta yeni teknolojileri takip edebilsinler ve sürekli gelişmeye devam edebilsinler.


Hem kendi ülkemiz için hem de dünya için bir katma değer yaratmak gerçekten çok önemli.


Yirmi yıl önce bir hadi ile başlayan Pegasus'un bu yolculuğu bugün bize de uzaktır yakın edebilecek bir yol arkadaşımızın olmasının mutluluğunu yaşatıyor.


Şimdi gittik.


Abi veda diye pis bir şey var ya.


Bak veda diye çok pis bir mevzu var reis.


Bir de şeydir o mesela.


Limitli zamanda görüşürsün ya mesela.


Işte yine bu örnekten gidersek birkaç hafta boyunca diyelim ki Türkiye'desin şeydesin.


Şimdi ilk birkaç gün hiç sana o zaman bitmeyecek gibi gelir.


O daha üç hafta var, daha dört hafta var falan diye.


O gittikçe son beş güne, bir haftaya girdiğinde.


Çünkü başta planlar şöyle yapılır.


Haftaya mutlaka şu dondurmacı vardı ya, senin sevdiğin oraya.


Aaa evet, evet, haftaya gidelim falan.


Böyle zamansız, yani zaman bol planlar yapılır.


Sonra sona doğru böyle şey olur.


Ya şu köfteciye gidecektik filan.


Hahaftaya gerçi bizim işte uçak var.


E bir gün önceden varyez filan hımm.


Şimdi sen daha beş gün önce vedanın pis yanı ne biliyor musun?


Yani hangi tarihte veda edileceğini biliyorsan, onun daha bir hafta öncesinden stresi, üzüntüsü başlar.


Veda edeceğim sıkıntısı.


Bak veda edeceğim üzüntüsü.


Bir de kimisi veda edemez ya.


Sırf o anı daha da dramatik olmasın diye.


Sanki hiç bir iki yıl boyunca tekrar geri gidip dönemeyecekmiş gibi hissettirmemek için belki.


Veya o anı yanında götürmemek için.


Çünkü veda anında ne olur biliyor musun?


Bir fotoğraf çeker beynin o an.


Çünkü son nasıl gördüysen, son nasıl hissettin ve hissettirdiysen o hatırada kalır ya.


Orada böyle hüzünlü anları kişi hem hissetmek istemez hem hissettirmek istemez.


Çünkü bakacağı son tablo odur.


O yüzden kimisi de der ki ya bu bir veda değil, bu sadece şimdilik bir son.


Ben en kısa zamanda tekrar biletimi alırım.


Kalabalıkta yine kaynar.


Hani bir şekilde insanlar böyle sessizlik olmasın diye sohbet, muhabbet, çılgınlıklar olur falan.


İnsan kalabalıkta ayrılıyorsa, vedalaşırsa en son en sevdiğine sarılır.


Bi onu sona bırakır.


Böyle bir durum vardır.


Ama başbaşaysa yani iki kişi orada veda ediyorsa işte o son saatler hem güzel hem buruk.


Gariptir ya.


Ama ben şeyi de severim mesela.


Binince de yazsın.


Tabii iniyorum.


Şu an uçak kalkacak vesaire.


Yani bunlar, bunlar çok güzel bir şey.


Bunlar güzel şeyler ya.


Havalimanında mısın?


Sıkma canını çok özlersen ben gelirim yanına.


Ya bu tabii böyle çok hani tanımadığın veya bu kadar yakınlık kurmadığın kişilere yapılmaz yani böyle.


Diyorsun ki hayatım çok özdük birbirimizi.


Sen bana müsait olduğunu söylemiştin.


Hadi kırma beni, gel.


Dostuna, arkadaşına da yapabilirsin yani.


Oğlum biletlerinizi aldım ya.


Gelin şurada bir mangal yapacaktık, şuraya gidecektik.


Acaba hızlandırıcı bi' cümle.


Arkadaş bileti diye bir şey olmalı.


Bak biletini aldım, geliyorsun cümlesi.


İstiyorsan gel.


Cümlesinin tam tersi.


İstiyorum gel.


Biletini aldım, gel.


İstiyorum gel ya.


Bir de bileti kesilenler var kardeşim.


Öyle derler ya senin biletini kestim, seni yolluyorum.


Biletimiz kesildiği de oldu Ozancığım.


Kanadımız kırıldı, bilet kesilince.


Ve unutmayın ki kavuşmamız gerekenlere elbet kavuşacağız.


Winks'in sunduğu hikayeden adamlar başlıyor.


Hoş geldin ya.


Hoş geldim ama boş gelmedim.


Sevgi, hasret ve dostluk getirdim.


Sol cebime bakma, şaşırırsın.


Sağ elin bize yeter kardeşim.


Şimdi abi, hepimiz bir hayat yaşıyoruz ama ne yapacağız, nereye gideceğiz?


Başka insanların gittiği yollardan mı gideceğiz?


Kendimize uygun olanı mı bulmaya çalışacağız.


Bu ikisinin arasına mı yol tutturacağız?


Başkalarının denediği şeyleri mi yapsam?


Böyle popüler olanın peşinden mi gitsem?


Hani sanki güvenli alanlar gibi.


Ya da böyle kendi listemi mi oluştursam?


Kendi gitmek istediğim, kendi yapmak istediğim, hem bireysel olarak beni geliştirebilecek şeyler, hem böyle vizyonumu açacak falan.


Yani bu ikisinin bir arası var mı sence?


Bir söz var der ki;


keşfetmek her zaman yeni yerler görmek değildir.


Keşfetmek bazen aynı yerleri yeni gözlerle görmektir.


Bu şey gibi mi?


Hani mevzu bin kadını fethetmek değil.


[Çeviri] Bir kadını bin kere fethetmek.


Hiçbir alakası, ilişkisi yok.


Bir kadını binlerce kez tekrardan aşık olmak.


Yeni gözlerle fethetmek dedi.


Fethetmek senin dediğin, yani fethetmek nedir?


Her zaman, yani her binlerce kez gönlünü kazanmak.


Ben diyorum ki binlerce kez kendi içinde onu sevecek yeni bir şey bulmak.


Binlerce farklı şey bulabilmek.


Evet, o kendi içinde olan bir şey.


O yüzden bence bu az önce bahsettiğin kendi yolunda mı yoksa başkasının yolunu taklit etme mi?


Kısmının orta yolu bu.


Mesela popüler diye sevmediğimiz şeyler olur ya.


Sırf popüler diye izlemediğin filmler vardır.


Mesela popüler diye sevmediğin şarkılar vardır dinlemekten kaçındığın yani.


Bu da aslında hoş değil.


Ama işte arada bir şey var ya, popüler diye reddettiğin şey bazen yıllar sonra, ulan ne kaçırmışım ya!


Evet, bundan bahsediyorum.


O yüzden sırf şey demek için.


Çünkü benim buna cevabım aslında tabii ki neydi?


Sen ilk sorduğunda bu soruyu tabii ki kendi yolumdan gitmeliyim diye cevap veririm refleks olarak.


Ama işte sırf kendi yolumdan gideceğim.


Ben başka hiç kimsenin yaptığı bir yolu kendime uygun görmüyorum diyerek de bunu bir inada çevirip sırf popüler diye ya da başkası yapmış diye bundan kaçmak da bir hata olur.


Kendi yolunda değil, kendi şeklinde gitmek.


Hangi yoldan gidiyorsan git.


Şöyle bir ek yapacağım buraya.


Şimdi kendi yolunu bulabilmen için de bir şeyleri denemen lazım.


Yani popüler olan şeyleri sonra reddedebilirsin.


Ama ilk başta bir ağız tadının lezzetinin oturabilmesi için neyi sevip sevmediğini bulmak için mecburen denemen lazım.


Kendi yolun böyle.


Çünkü doğuştan evet ya bu benim yolum diyebileceğim bir şey değil.


Yani seyahatte de, yemekte de, hayat tarzında da, kariyer planlamanızda da, dost seçiminde de hepsinde böyle.


Şimdi aslında geldiğim bugünkü Ozan haliyle düşündüğüm zaman bana şey geliyor.


Ya evet, eskiden daha hızlı reddedebiliyordum popüler olanı.


Ama şimdi kabul etmeden o popüleri şöyle bir uzaktan deneyimleyebiliyorum.


Diyorum ki ya bu bana oluyor mu?


Yani eski Ozan daha genç ve fevri olan halim.


Ya bu çok mu seviliyor, çok popüler.


Tamam abi bana göre değil derdim.


Ama şimdi diyorum ki- Popüleri reddetmek üzerine farklılaşma şeyi aslında.


Kendine ait bir şey bulunca daha cool olduğunu hissediyorsun ya gençken.


Evet, evet, bu şey gibi böyle hani falan.


Abi ben hiç bakmam öyle şeylere izlemem, beni ilgilendirmez falan.


Bu eğer böyleyse, hani gerçekten ilgini çekmiyorsa tamam ama ilgini çekmese rağmen hani çekmiyormuş gibi davranmak.


Bu tam şey, lise coolu.


Daha kötüsünü söyleyeyim mi?


İlgini çekip çekmeyeceğini bilmeden daha genel geçer reddetmek.


Baba, baba işidir o.


O atmıştan sonra başlıyor o iş.


O zaman ama şey helal. Helal.


Çünkü o artık bir ağız tadı oturmuştur ona.


O kendi yolunu bayadır götürüyordu.


Gel seni işte falanca yere götüreyim.


Ya ben hatırlarım ya bak yani babam o kadar reddederdi ki bazen bir şeyleri.


Kumpir yeni çıkmıştı Ankara'da bir kumpirci.


Düşün yani bin yedi yüz ellilerdeyiz o dönem.


Ankara Yedinci Caddede de bir kumpir dükkânı açılmıştı o zaman.


Hadi gidelim falan filan.


Annem, babam, ben, babam böyle zar zor ikna ettik.


Babam şey dedi ya siz oturun şurada karşıda dedi, pideci var, ben pide yiyeceğim dedi.


Bizimle oturup kumpir yemedi bugün.


Yani o kadar kendi yolunda bir beyefendi ki.


Sonra merak etti tabi ama gene yemedi.


Yani hani bu sefer de yiğitliğe toz kondurmamak için o pideciden kalkmadı.


Ama konuyu tekrar abi hangisi doğru?


Kendi yolumuz mu yoksa popüler olanı takip etmek mi?


Hayır arkadaş kendi yolunu dene yanıl ile buluyorsun.


Neyi istemediğini bulduğunda zaten gitmek istediğin yol da ortaya çıkıyor.


Bence önce deneyimleyip iyisini, kötüsünü anlayıp sonra kendi yolunu çizip bak kendi yolunu çizip oradan gitmek çok önemli.


Şöyle de aynısını şöyle metaforlaştırabiliriz.


Formula 1, MotoGP gibi yani pist içinde yapılan yarışlarda çoğunlukla yüksek oranda yarışçılar aynı çizgileri kullanır aşağı yukarı.


Çünkü onlar en avantajlı şekilde tasarlanmıştır stratejik olarak.


Yani nereden gelirse daha çok avantaj elde edilir diye.


Ama ralli tarzı mesela Dakar rallisinde filan.


Amacı şudur arkadaşlar bilmeyenler için söyleyeyim.


Aşağı yukarı şöyle düşünebilirsiniz.


Diyorlar ki size, siz şu an A noktasındasınız ve B noktasına gitmeniz lazım.


Bu kadar, brief bu.


Kendi haritanla, kendi çizdiğin yolla her yarışçı aşağı yukarı kendine özel bir strateji geliştiriyor.


Yani ne kadar aralıklarla dinleneceğini, ne kadar su tüketeceğini, su ona ağırlık yapacak, hızını mı kesecek?


Herkes kendi stratejisini çıkarıyor.


Kimisi daha teknolojik haritalar kullanıyor, kimisi daha kendine uygun bulduğu pusula yöntemi kullanıyor filan.


Onun güzelliği orada zaten.


Diyor ki ben buradan çıkacağım, oraya ilk varan, yani en iyi motor, en hızlı motor kullanan değil orada işte tek olay.


Motosikletine iyi bakan, stratejisini doğru kuran, nerede duracağını bilen.


Ya o zaman öyle bakarsan bin kişi A noktasından çıkıp B noktasına varmaya çalışıyor.


Ama aynı patikayı kullanıyorlar.


Aynı araziyi kullanıyorlar ama herkesin kendi yolu, kendi tarzı kendince belirleniyor.


Ya işte bu şey gibi işte, herkes kendi yapılacaklar listesini önceden hazırlıyor.


Ve diyor ki arkadaş bana uymayanları çıkarayım.


Bana hangisi uyuyorsa optimize edeyim.


Ben onu kendime göre ayarlayayım ve bu süre içerisinde en verimli yarışı, en verimli parkuru ben tamamlayım diyor.


Ya Dakar falan deyince o tarafları da görmek için içimdeki yanan isteğe parmak bastın.


Yani çöl var bir yanda, bir yanda acayip manzaralar, hayvanlar hiç böyle normalde şehirde ya da buradaki müsait alanlarda göremeyeceğimiz şeyler.


Yani şey deyince ne geliyor mesela aklına?


Böyle seyahat planı yapsan, şöyle bir önümüzdeki birkaç sene içerisinde şuraları görmek istiyorum dediğin nereler var?


Yani çok yanıp tutuşmasam da şeyi deneyimlemek istiyorum.


Onu çok yapmadım.


Mars'a gittiğimi hissettireceğim yerler.


Neresi mesela benim için Uzak Doğu.


Çünkü hani alışık olduğum düzenin tamamen dışında ya alfabesi farklı, insanlar bambaşka bir şekilde büyümüş, yetişmiş okulları, eğitim sistemleri farklı.


Hani şey gibi Avrupa'da yirmi ülke gez ama aşağı yukarı aynı DNA'yı görürsün.


Almanlar birazcık daha fazla bira sever, İtalyanlar işte biraz daha rahattır, İspanyollar bilmem nedir ama bina yapısı, kurallar, polislerin arabaları filan üç aşağı beş yukarı benzer.


Fonotiği de seçebiliyorsun.


Diyorsun ki ya bu da şu kelimeyi kullandı.


Uzakdoğu'da böyle bir şey de yok.


Yani işte dutch diller, işte bu german, german, german diller aşağı yukarı biliyorsun işte- Aynı soya ağacından çıkıyor.


Almanca vesaire.


Bunlar soya ağacı, Latin dillere bağlı diğerleri.


Ama gidiyorsun Uzakdoğu'da bize göre yabancı.


Yani biz hakim olmadığımız için bambaşka bir dünya.


Mesela bunu deneyimlemek ilginç olurdu.


Japonya'yı vesaire mesela.


Ya da diğer tam zıttı mesela Hindistan.


Hani ilgimi çekmiyor Hindistan.


Ama bu taraftan çekiyor.


Ben mesela şeyi deneyimlemek istiyorum.


Bora, uçsuz bucaksız bir deniz veya doğa veya çöl.


Hani hiçlik hissiyatı veren, belki bir yerde böyle insanın kendisiyle başbaşa kaldığı, sesin, gürültünün şehire yakın hissettirecek hiçbir şeyin olmadığı yerlere gitmek istiyorum.


Nepal gibi mesela.


Aynen bir dağın tepesi gibi.


Katmandu falan.


Oralara da motorla bir seyahat yapmak çok güzel olur.


Ve yapıyorlar da zaten o tarafta.


Yani hem işte inanılmaz zorlu koşullar ama müthiş bir doğa.


İnsanın o kendisiyle, bazen ekibiyle başbaşa kaldığı anlar.


Ya işte bireysel özgürlük içerisinde bir arayıştayken onu en sevdiğin dostların en sevdiğin mekanlarda, manzaralarda bulduğun zaman şahane oluyor.


Yani nasip olursa ben bu bahsettiğimiz konuyu aslında biliyorsun deneyimlemek için bir kez daha bir kere daha benzer bir şey yapmıştım.