Kadını rahatsız etmekten korkan papaz kalkıp gitmeye yeltenince kadın abartılı bir sevimlilikle ona cilve yaptı.


Oysa korkudan başka bir şey yoktu içinde.


O saygıdeğer beyefendiyi ziyaret edeceğine söz verdi.


Onun da kendisini sık sık ziyaret etmesini rica etti.


Paris'te olsa herkesi büyüleyecek olan baştan çıkarıcılığı, dalgın sessizliğinden cömertçe fışkırıyordu.


Papaz hava kararana kadar orada kaldı.


Ama adam ayrılır ayrılmaz suskunluğun yükü sanki bir kat daha çöktü kadının üzerine.


Sanki yüksek tavanı tek başına sırtında taşıyacak, bastırmakta olan karanlığı tek başına uzakta tutacaktı.


O güne dek hiçbir zaman yalnız kalmadığı için bir tek kişinin bile kendisi için ne kadar önemli olduğunu hiç bilmemişti.


Hava nasıl hissedilmezse insanları da öyle değerlendirmişti hep.


Ama şimdi yalnızlıktan boğazı düğümlenirken o insanlara ne kadar ihtiyacı olduğunu hissediyor.


Yalan söyleseler de aldatsalar da onların ne kadar önemi olduğunu anlıyor.


Salt onların yanında olmasının bile kendisine neler hissettirdiğini, onların tasasızlığını, güvenleri ve neşelerini nasıl benimsediğini anlıyordu.


Onlarca yıl insanların arasında yüzmüş ama bu dalgalardan beslendiğini, onların kendisini taşıdığını hiç bilmemişti.


Şimdi bir balık gibi yalnızlığın kıyılarına fırlatıldığında da çaresizlik ve şahlanmış acılar içinde çırpınıyordu.


Hem donuyor hem alev alev yanıyordu.


Bedenini yokluyor, buz gibi olduğunu anlayınca dehşet içinde kalıyordu.


İçindeki bütün duyusal sıcaklık sanki silinip gitmişti.


Kendi cesedinin içine gömülmüş olarak burada, bu sessizlikte yatıyordu sanki.


Buna karşı koymak istedi ama odada yalnızdı.


Rol yapması gerekmezdi.


İlk kez kendisiyle başbaşaydı.


Buz gibi yanaklarından aşağı süzülen sıcak gözyaşlarını hissetti.


O korkunç sessizlikte kendi hıçkırıklarını dinledi.


Papazın ziyaretine karşılık vermek için hiç zaman geçirmedi.


Mektup gelmiyordu.


Paris'te insanların aracılara, ricacılara pek zaman ayırmadığını kendisi de biliyordu.


Bir şeyler yapmak istiyordu.


Ne olursa olsun.


Tavla oynamak, gevezelik etmek ya da konuşan birini seyretmek.


Gitgide tehditkarlaşarak, tehlikesini artırarak yüreğini sıkıştıran o can sıkıntısını herhangi bir şeyle engellemek istiyordu.


Köyden koşarak geçti.


Kendisine yaşadığı sürgünü anımsatan Courbet'in adıyla ilgili olan her şeyden nefret ediyordu.


Papazın evi köy yolunun sonunda yeşillikler içindeydi.


Ev bir samanlıktan daha yüksek değildi.


Ama küçücük pencerelerini çiçekler sarmış, birbirine dolanarak kapıdan aşağı sarkmıştı.


Çiçeklerin o tatlı ağına takılmamak için kapıdan geçerken eğilmek zorunda kaldı.


Papaz yalnız değildi.


Yanında çalışma masasının karşısında genç bir adam oturuyordu.


..'in ziyareti öylesine şaşırtmıştı ki papazı, adamı aceleyle yeğeni olarak tanıştırdı.


Papaz onu eğitiyordu.


Papaz olmayacaktı genç adam.


Papaz olmak birçok şeyden vazgeçmek demekti.


Bu söylediği ince bir şakaydı elbette.


Ama bayan Depris'i gülümseten bu biraz da beceriksizce yapılan kompliman değil, kıpkırmızı kesilen ve nereye bakacağını şaşıran genç adamın kendini eğlendiren utangaçlığı oldu.


Kemikli, kırmızı yanaklı bir suratı, sarı saçları ve saf bakan gözleri olan iri yarı bir köylü genciydi karşısındaki.


İncelikten yoksun kolları ve bacaklarıyla hantal ve vahşi duruyordu.


Ama kadına duyduğu olağanüstü saygı nedeniyle köylülüğü silinmiş, çocuksu bir çaresizliğe bürünmüştü.


Kadının sorularını yanıtlamaya pek cesaret edemiyor, kekeliyor, duraksıyor, ellerini ceplerine saklıyor, yeniden çıkarıyordu.


Çocuğun utangaçlığından keyiflenen bayan Depris durmadan sorular soruyordu.


Aklını karıştırabileceği, önünde küçülen, yalvaran, boyun eğen birini yeniden bulmak iyi gelmişti kendisine.


Genç adamın yerine papaz konuştu.


Onun okumak arzusuyla yanıp tutuşmasını övdü, erdemlerini anlattı.


En büyük dileğinin Paris'e gidip üniversitede okumak olduğunu söyledi.


Kendisi varlıklı biri değildi.


Yeğenine pek yardımcı olamayacaktı.


Ayrıca kendisini korumasına alan kimsesi de yoktu.


Böyle biri olmadan devletin yüksek konumundaki kişilere erişmek olanaksızdı.


Papaz, etkileyici sözcükler seçerek yeğenine kol kanat germesini istedi kadından.


Nasılsa sarayda sözü geçerdi onun.


Bir tek sözcüğü, o genç öğrencinin en cüretkar hayallerini gerçekleştirmeye yeterdi.


Bayan Depris kendi kendine acı acı gülümsedi.


Sarayda sözü geçerdi.


Ancak bir tek mektubuna, bir tek ricasına bile yanıt alamıyordu.


Ama burada kimsenin kendisinin artık herhangi bir güce sahip olmadığını, gözden düşmüş olduğunu bilmemesi rahatlatmıştı onu.


Gücü varmış gibi görünmesi bile onu mutlu etmeye yetmişti.


Kendini topladı.


Elbette genç adam için tavsiyede bulunacaktı.


Böyle değerli biri onun için olumlu şeyler söylediğine göre kendisi için ne yapılsa azdı.


Ertesi gün uğraşındı da hanımefendi onun özelliklerini incelesindi.


Hanımefendi onu saraya tavsiye edecek, arkadaşı olan kraliçeye ve akademideki beylere hitaben bir mektup verecekti.


Bunları söylerken bu saydıklarından hiçbirinin mektuplarına bir tek satırla bile yanıt vermemiş olduklarını hatırladı.


Yaşlı papaz sevinçten titriyor, tombul yanaklarından aşağı yaşlar süzülüyordu.


Kadının ellerini öpüyor, sarhoş gibi odanın içinde dört dönüyordu.


Delikanlıysa sersemlemiş gibi duruyor, söyleyecek bir tek sözcük bile gelmiyordu aklına.


Bayan Depris kalkmaya karar verdiğinde delikanlı yerinden kıpırdamadı.


Sanki olduğu yere çakılmıştı.


Sonunda papaz, kadına belli etmeden eliyle ona sert bir işaret yaptı.


Delikanlı, kadınla birlikte yola koyuldu.


Kekeleyip durarak teşekkür etti.


Kadın ne zaman yüzüne baksa söylediği sözü unutuyordu.


Kadınınsa keyfi yerindeydi.


Uzun zamandır ilk kez bu hafif bir küçümsemeyle karışık sevinci duyuyordu.


Önünde bütün gücünü kaybeden bir insan vardı.


İktidarda olduğu sürece yaşam koşulu haline gelen insanlarla oynama arzusu yeniden kabardı içinde.


Şatonun kapısına gelince delikanlı durdu.


Beceriksizce eğilip selam verdi.


Kadının ertesi günkü ziyareti hatırlatmasına fırsat bırakmadan hantal adımlarla kaçarcasına uzaklaştı oradan.


Kadın onun arkasından baktı ve bıyık altından gülümsedi.


Kaba ve basitti.


Ama olsun, canlı ve hayat doluydu.


Çevresindeki her şey gibi ölü değildi.


Okşayışlara, kucaklamalara alışkın olan bedeni burada açlık çekiyordu.


Bakışlarının ışıl ışıl parlaması için Paris'teyken her gün yüz yüze olduğu gençliğin o ateşli arzusunun yansısına ihtiyacı vardı.


Delikanlının arkasından uzun uzun baktı.


Bir oyuncak olabilirdi o.


Sert tahtadan da elbette hantal ve basitti.


Ama yine de oyalanabileceği bir oyuncaktı.


Delikanlı ertesi sabah geldi.


Boş oturmaktan bitkin düşen, güne başlamak için hiçbir heves duymayan bayan Depris yataktan çoğunlukla öğleden sonra çıkardı.


Delikanlının yatakta karşılamaya karar verdi.


Ama daha önce oda hizmetçisinin kendisini özenle hazırlamasını sağladı.


Sonra da ziyaretçinin içeri alınmasını istedi.


Kapı yavaşça gıcırdayarak açıldı.


Delikanlı duraksayarak ve beceriksizce içeri süzüldü.


En iyi giysisini giymişti ama bu giysi bile tam köylülere özgü bayramlık bir şeydi.


Süründüğü yağlı kremler ağır kokuyordu.


Karanlık odada bakışları döşemeden ayrılıp tavana yöneldi.


Kimseyi göremediği için biraz sakinleşti.


Ama tam o sırada yataktan, yatağın pembe bulutları andıran tepeliğinin altından cesaretlendirici bir selam duyuldu.


Çünkü Paris'li soylu hanımların konuklarını yatakta karşıladıklarını bilmiyordu herhalde.


Biliyorsa da unutmuştu.


Derin sulara adım atmış gibi geri geri gitti.


Yanaklarına kan hücum etti.


Çocuğun bu utanması kadını zevklendirmiş, çok hoşuna gitmişti.


Tatlı bir sesle çocuğu yanına çağırdı.


Ona çok kibar davranmak kendisini eğlendiriyordu.


Delikanlı dikkatli adımlarla yaklaştı.


İki yanı uçurum olan daracık bir kalasın üzerinde yürüyor gibiydi.


Hanımefendi ona küçük, zayıf, solgun elini uzatınca bu eli kaba saba parmaklarıyla kırmaktan korkarcasına özenle tuttu, saygıyla dudaklarına götürdü.


Kadın yatağının yanındaki koltuğa oturmasını işaret etti ona.


Çocuk dizlerinin bağı çözülerek oturdu oraya.


Böyle otururken biraz kendine güveni geldi.


Artık oda başının çevresinde fırıl fırıl dönmüyor, zemin dalga dalga kabarmıyordu.


Ama bu alışılmadık manzara çocuğu hâlâ huzursuz etmekteydi.


Yatak örtüsünün yumuşak ipekli dokusu, kadının çıplak bedeninin hatlarını yansıtıyor gibiydi.


Yatak tepeliğinin pembe bulutu bir sis olup aşağı çöküyordu sanki.


Başını kaldırıp bakamıyordu ama gözlerine böyle yere dikip kalamayacağının da farkındaydı.


Elleri o yararsız, iri, kırmızı elleri oraya yapışıp kalacakmışcasına koltuğun kolunda bir aşağı bir yukarı gidiyor, sonra kendi huzursuzluklarından rahatsız olarak iki ağır kütle gibi kucağında donup kalıyordu.


Gözleri yanıyordu.


Neredeyse ağlayacaktı.


Kasları korkuyla geriliyor, gırtlağından bir tek sözcük bile çıkmayacağını hissediyordu.


Delikanlının şaşkınlığı kadını keyiflendiriyordu.


Sessizliği acımasızca uzatmak, bir sözcük bulabilmek için çırpınan ama kekelemekten öteye gidemeyen delikanlıyı gülümseyerek seyretmek, bu sağlam yapılı adamın titrediğini, umarsız gözlerini sağa sola çevirdiğini görmek çok hoşuna gidiyordu.


Ona hedefinin ne olduğunu sordu.


Çok ilgilenmiş gibi yapınca sonunda çocuk cesaretine yeniden kavuştu.


Çalışmalarından, din büyüklerinden, filozoflardan söz açtı.


Bu konularda pek fazla bir şey bilmese de Bayan Depré de çocuğun konuşmasına katılıyordu.


Çocuk düşüncelerini öyle kibirli bir nesnellikle sayıp döküyordu ki, sonunda kadının iyice canı sıkıldı.


Bu yüzden birtakım hareketler yaparak çocuğun dikkatini dağıtmaya çalıştı.


Ya aşağı kaymasını engellemek istercesine örtünün ucunu çekiyor ya konuşurken ansızın çıplak kolunu ipek örtünün aralığından dışarı uzatıyor ya da örtünün altında ayaklarıyla tepiniyordu.


Telaşla konuşuyor, sözcükleri yutuyor ya da peş peşe sıralıyordu.


Yüzüne gitgide acı çeken gergin bir ifade gelmişti.


Kadınsa zaman zaman onun alnında kıvrılan bir yılan gibi hızla kabaran damarı görebiliyordu.


Çocuğun söylev çeker gibi konuşmasındansa böyle kafası karışan bir çocuk gibi şaşkınlık içinde olmasını bin kez yeğliyordu.


Sözleriyle çocuğu iyice huzursuz etmeye çalışıyordu.


"Durmadan derslerinizi ve bilgilerinizi düşünüp durmasanıza.


Paris'te önemli olan becerikliliktir.


Kendinizi öne çıkarmayı öğrenmeniz gerek.


Hoş bir insansınız.


Akıllı olun da gençliğinizden yararlanın.


Kadınları da aklınızdan çıkarmayın.


Bizim zayıflığımız sizin gücünüz olmalı.


Sevgililerinizi iyi seçerseniz ve onlardan yararlanırsanız bakan olursunuz.


Burada hiç sevgiliniz oldu mu?


Yüzü birden kıpkırmızı kesilmişti.


Bunlara katlanamayacağını hissediyordu.


Ama içinde aynı zamanda bir ağırlık vardı.


Bedenindeki bütün kaslar sıkışmış, göğsü gerilmişti.


Vahşileştiğini, bilincini yitirdiğini seziyordu.


Birden bir çatırtı oldu.


Kasılmış parmakları oturduğu sandalyenin kolunu kırmıştı.


Dehşet içinde ayağa fırladı.


Bu talihsizlik onu inanılmaz derecede utandırmıştır.


Oysa onun bu içgüdüsel heyecanına bayılan kadın yalnızca gülümsedi ve "Size alışılmadık sorular sorulduğunda böyle hemen şaşırıp kalmamalısınız" dedi.


"Paris'te bu başınıza sıkça gelecektir.


Ancak davranış kurallarını biraz öğrenmeniz gerekiyor.


Ben de size bu konuda yardımcı olacağım.


Zaten sekreterimin yokluğunu çok hissediyorum burada.


Onun yerini alırsanız çok sevineceğim.


" Çocuk gözleri parlayarak abartıyla teşekkür etti ve Bayan Depri'nin elini acıtırcasına sıktı.


Kadın gülümsedi.


Kederle gülümsedi.


Yine o eski aldanmacaydı bu.


Sevildiğini hayal ediyordu.


Ama kimi zaman mevki için yapıyorlardı bunu, kimi zaman kendini beğenmişlikten, kimi zaman da meslekte yükselmeyi arzuladıklarından.


Yine de buna kapılıp kendini unutmak çok güzeldi.


Hem burada kendisinden başka kandıracağı kimse yoktu ki?


Üç gün sonra çocuk onun âşığı olmuştu bile.


Ne var ki o tehlikeli can sıkıntısı ortadan kalkmamış, yalnızca bir süre için hafiflemişti.


Lezinska hâlâ ıssız odalarda geziniyor, kapıların arkasında pusuya yatıyordu.


Paris'ten gelen haberlerin hepsi tatsızdı.


Kral mektuplara yanıt vermez olmuştu.


Lezinska üç beş satırlık soğuk mektuplar yolluyor, sağlığını soruyor, dostane duygular dile getirmekten özenle kaçınıyordu.


Yergileri pis ve yavan buluyordu Bayan Depris.


Üstelik kimin yerildiği fazlasıyla belli oluyordu.


Bu da saraydaki konumunu, eğer kendisini orada hâlâ hatırlıyorlarsa da bir güçleştiriyordu.


Arkadaşı Alencourt'tan gelen mektupta da dönüşünden hiç söz edilmiyordu.


Bir umut kıvılcımı bile yoktu.


Bayan Depris diri diri gömülmüş biri gibi hissediyordu kendini.


Toprağın altındaki tabutunda uyanan, bağırıp çağıran, duvarları yumruklayan biri gibiydi.


Yukarıda onun sesini duyan olmuyordu.


İnsanlar seke seke üzerinde yürüyorlar, onun sesi de yalnızlığının içinde boğuluyordu.


Bayan Depris birkaç mektup daha yazdı ama tıpkı diri diri gömülenlerin bağırmaları gibi o da sesini kimsenin duymayacağının, yalnızlığının duvarlarını yumruklamasının bir yararı olmayacağının bilincindeydi.


Ama böyle yapmakla zamanı kandırıyordu.


Zamansa burada Courbet'in de onun en amansız düşmanıydı.


Genç çocukla giriştiği oyun da canını sıkmaya başlamıştı.


Eğilimlerinde hiçbir zaman tutarlı olmamıştı.


Zaten gözden düşmesine neden olan da buydu.


Ve güzel giysiler, ipek çoraplar ve süslü ayakkabı tokaları armağan etmek zorunda kaldığı bu oğlanın söylediği üç beş sevgi sözcüğüyle tez kurtulduğu beceriksizliği onu oyalamaya yetmiyordu.


Kalabalıklarla olmaya öylesine alışmıştı ki, bir tek kişiyle olmak çok geçmeden bıktırdı onu.


Yalnız kalır kalmaz kendini itici ve çökmüş görmeye başladı.


Bu utangaç köylüyü baştan çıkarmak, ona tatlı dilli olmasını öğretmek, ayı oynatmak güzel bir oyundu.


Ama ona sahip olmak usanç vermeye başlamıştı.


Hatta işkenceye dönüşüyordu.


Aslında o çocuğa kapılmasına neden olan, onun kendisine gösterdiği hayranlıktı.


Tutkunluktu, ne yapacağını bilmezliğiydi.


Ama oğlan bütün bunlardan çabucak sıyrıldı ve öyle bir içli dışlı oldu ki, Bayan Depris bundan tiksinmeye başladı.


Oğlanın bir zamanlar aşağıdan alan bakışları artık keyifle ve kendine güvenle parlıyordu.


Yeni giysileri içinde gerine gerine dolaşıyordu.


Onun köyde böbürlendiğini biliyordu kadın.


Çünkü oğlana bütün bunları kazandıran kendisinin mutsuzluğuydu, yalnızlığıydı.


Çünkü oğlan sağlıklıydı.


Kendisi öfkesi ve kırgınlığı yüzünden gitgide daha az yemek yerken, kilo verip güçsüz düşerken, oğlan keyifle takınıyordu.


Bu yontulmamış herif onun âşığı olmasını artık çok doğal karşılıyor, sahip olduğu şeyin verdiği tembellikle halinden hoşnut olarak yan gelip yatıyordu.


Sahip olduğu armağanın heyecanını hissedecek yerde ruhsuzlaşıp miskinleşiyordu.


Mutsuzluk ve utançtan yanan kadın ise oğlanın o iğrenç mutluluğundan, köylülere has para hırsından ve sefil gururundan nefret ediyordu.


Böylesine düşmüş olduğu için, yalnızlığın bataklığında boğulmamak uğruna böylesine kaba saba bir insana tutunmak istediği için kendinden de nefret ediyordu.


Oğlanı kışkırtmaya, ona eziyet etmeye başladı.


Aslında kötü biri değildi.


Ama arkadaşlarının kazandığı zaferin, Paris'ten uzaklaştırılmasının, yanıtsız kalan mektuplarının ve Courbet'in acısını birinden çıkarması gerekiyordu.


Bunu yapabileceği bir başkası da yoktu.


Oğlanı o doygun keyfinden çekip almak, onu yeniden küçültmek, önünde boyun eğdirmek ve mutsuz yapmak istiyordu.


Hiç acımadan onun o kırmızı ellerini, eğitimsizliğini, görgüsüzlüğünü başına kaktı.


Ama oğlan sağduyulu davrandı.


Kendisini daha önce istemiş olan kadını artık pek aldırmadı.


İnat etti, gülüp geçti.


Kadının alaycı sözlerini umursamadı.


Oysa kadın pes etmedi.


Can sıkıntısı içindeyken birini kışkırtmak güzel bir oyun sayılırdı.


Oğlanı kıskandırmaya çalıştı.


Her fırsatta Paris'teki sevgililerinden söz açtı ve bir bir saydı onları.


Aldığı armağanları gösterdi, abartarak anlattı, yalan söyledi.


Ama bütün bunlar ve kadının onca dükten ve prensten sonra kendisini seçmiş olması oğlanın gururunu okşadı.


Keyifle ağzını şapırdatmadı, istifini bozmadı.


Bu da kadını iyice tahrik etti.


Başka daha kötü şeyler anlattı oğlana.


Seyisler, uşaklar hakkında yalanlar attı.


Sonunda oğlanın yüzü kapkara kesildi.


Kadın bunu fark edince güldü ve anlatmaya devam etti.


Derken oğlan yumruğunu masaya indirdi. "Yeter!


Neden anlatıp duruyorsun bunları?


" Kadın masum masum baktı ona.


Ben hoşlanıyorum ama.


Oğlan sustu, dudaklarını ısırdı.


Kadının sesinin tonunda öyle bir hükmedicilik, öylesine doğal bir hükmedicilik vardı ki, kendisini bir uşak gibi hissetti, yumruklarını sıktı.


Öfkelenince nasıl da hayvanla aşıyor diye düşündü Bayan Depris.


Aynı anda hem iğrendi ondan hem de öfkelendi.


Havadaki tehlikeyi sezdi ama içinde öylesine bir öfke birikmişti ki, çocuğa çektirdiği işkenceyi yarıda bırakmayacaktı.


Hayatı hiç tanımıyorsun köçüğüm.


Paris'te de burada, bu köpek kulübelerinde yaşadığınız tarzda mı yaşandığını sanıyorsunuz siz?


Burada insan sıkıntıdan ölüyor.


Oğlanın burnunun kanatları kabardı.


Sonra burası sıkıcı bir yerse gelmeseydiniz dedi. ürperdi.


Demek buraya sürgün edildiğini oğlan da biliyordu.


Bale anlatmış olmalıydı.


birden gücünün tükenmekte olduğunu hissetti.


Ama korkusunu bir gülümseme ile gizledi.


Tatlım, biraz Latince bilsen de senin de aklının ermeyeceği nedenler vardır.


Davranışını düzeltmen iyi olurdu.


Oğlan susakaldı ama onun öfkeden kudurarak homurdandığını duyabiliyordu kadın.


Oğlana acı vermekten neredeyse şehvet duyuyordu.


Gübre yığınına tünemiş tavuk gibi geriliyorsun.


Hem ne diye burnundan soluyorsun öyle?


Herkes dük, prens ya da seyis olamaz ya.


Yüzü kıpkırmızı olmuş, yumruklarını sıkmıştı ama mutsuzluktan kavrulan kadın ayağa fırladı. Sus!


Kim olduğumu unutuyorsun?


Bir köylü parçasının benimle böyle konuşmasına izin veremem.


Oğlan elini kaldırdı.


Küstahça duruyordu oğlan.


O anda Bayan ...


yok sanın devamını getiremeyeceğini fark etti.


Artık kimseyi Bastille'ye gönderemez, rütbesini düşürtemez, kovduramaz, kimseye emir veremez ve kimseye bir şeyi yasaklayamazdı.


Fransa'daki binlerce çaresiz kadından biriydi.


Yoksa dedi soluk soluğa.


Uşaklara söyler, seni dışarı attırırım.


Ama kadın onu bırakmadı.


Hayır, veda eden oğlan olmamalıydı.


Kimse kendisini bir kenara atmamalıydı.


Hele bu oğlan hiç.


Kadının bütün öfkesi, günlerdir çektiği acı birden boşalıverdi.


Kendinden geçerek oğlanın üstüne saldırdı.


Defol git, sana acıdığım için sensiz yapamayacağımı sanıyorsun seni köylü parçası. Defol!


Evimi daha fazla kirletme.


Nereye istersen git ama sakın Paris'e gitme, bana gelme. Defol!


Defol git senden iğreniyorum.


Açgözlülüğünden, basitliğinden, budalaca hoşnutluğundan da tiksiniyorum.


İşte o anda beklenmedik bir şey oldu.


Kadın nefretini üstüne kusarken, oğlan yumruklarını görünmez bir kalkan gibi önünde tutmuştu.


Ama şimdi bu yumruklar koca birer taş gibi kadının üstüne inmeye başladı.


Kadın haykırdı, gözlerini oğlana dikti.


Oysa gözü hiçbir şey görmeden öç hırsıyla vurmaya devam etti.


Zengin, kibar, akıllı, aristokrat bir kadını kıskanan bir köylü gibi indirdi yumruklarını.


Küçümsenen erkeğin kadına duyduğu nefretti bu.


Kadının güçsüz hıçkırıklarla sarsılan bükülen bedenine vurup kustu her şeyi.


Yumruklardan çok utançtı canını yakan.


Erkeğin gazabını hissetti.


Yorulmuştu.


Yaptığı şey kendisini de dehşete düşürmüştü.


Kadının bedeni sarsıldı.


Onun ayağa kalkmak istediğini sandı oğlan.


Kadının gözlerini görmek istemedi ve odadan dışarı fırladı.


Ama kadının bedenini adeta kasarak yarıp çıkan şey, onca zamandır zaptettiği gözyaşları oldu.


Böylece son oyuncağını da kendi elleriyle kırmış oldu.


Kapı genç adamın arkasından kapanalı çok olmuştu ama kadın hâlâ yerinden kıpırdamıyordu.


Ölene kadar kovalanmış bir hayvan gibi düştüğü yerde kalmıştı.


Can çekişir gibi sesler çıkarıyordu yavaşça.


Korkusu kalmamıştı, duyguları da.


Ne acı çekiyordu ne de utanç duyuyordu.


Tarifsiz bir yorgunluk sardı içini.


Ne öç alma duygusu kalmıştı ne de öfkesi.


Yalnızca yorgundu.


Tarifsiz biçimde yorgun.


Sanki gözünden akan yaşlarla birlikte bütün kanı da akıp gitmişti ve yerde yatan onun cansız bedeniydi.


Kendi ağırlığıyla yere yapışmıştı.


Ayağa kalkmaya çalışmadı.


Yaşadığı bunca şeyden sonra bedenini nereye sürükleyeceğini bilemiyordu.


Odaya yavaş yavaş akşam doldu.


Ama o akşamı hissetmedi.


Çünkü akşam ağırdan alır.


Öğle zamanı gibi küstahça pencereden içeri bakmaz.


Duvarlardan karanlık sular gibi fışkırır.


Tavanı boşluğa doğru kaldırır, her şeyi yavaş yavaş alıp sessiz sularının içine karıştırır.


Bayan Depri de başını kaldırıp baktığında dört bir yanı kapkaranlıktı. Sessizdi.


Yalnızca bir yerlerde küçük saat sonsuz tik takları ile çalışıyordu.


Aralarında korkunç bir şey gizleniyormuşçasına renkli, koyu renkliydi perdelerin kıvrımları.


Kapılar sanki duvarların içine gömülmüşlerdi ve odanın dört bir yanı çivilenmiş bir tabut gibi simsiyahtı.


Her şey hem sınırsız hem de engellenmiş gibiydi.


Soluk alamıyordu.


Ancak hırıltılı sesler çıkarabiliyordu.


Yalnızca arkasında nereye gittiği belli olmayan bir yol ışıldıyordu.


Yüksek ayna bir bataklığın gece görünen yüzeyi gibi karanlıkta usulca parıldıyordu.


Kadın yerinden doğrulurken aynanın içinde bir şey kabardı.


Bayan Depri ayağa kalkıp aynaya yaklaştı.


Hayalet gibi bir yaratık aynanın içinden bir duman gibi kabardı.


Yaklaşıp geri çekilen kendisiydi. Ürperdi.


İçinden ışık diye bir haykırış yükseldi.


Ama kimseyi çağırmak istemiyordu.


Kavı ateşledi.


Sonra konsolun mermeri üzerinde donuk metal parıltısıyla duran şamdandaki mumları birer birer yaktı.


Mumların alevleri kıvrıldı.


Bedenleri sıcacıkken soğuk suya adım atan insanlar gibi titreyerek karanlığa değdi.


Geri çekildi, yeniden uzadı.


Sonunda şamdanın üstünde titrek bir ışık bulutu kümelendi.


Tavanda her zaman narin meleklerin gökyüzündeki bulutların arasında salındığı yerlerde sis gibi çökmüş gri gölgeler vardı.


Yukarıya doğru titreşerek uzanan alevlerin küçük pırıltıları bu gölgeleri huzursuzca delip geçiyorlardı.


Odadaki şeyler sanki ansızın uykularından uyandırılmışlardı.


Kıpırtısızca duruyorlardı.


Onların gerisinde gölgeler, bodur hayvanlar gibi sürünüyor, kadını ürkütüyorlardı.


Ama ayna kadını kendine çekiyordu.


Aynaya baktıkça orada bir şeyin kıpırdadığını görüyordu.


Ayna dışında çevresi sessizdi.


Düşmanlık doluydu.


Eşyalar suskundu.


İnsanlarsa onu istemiyorlardı.


Kimseye soru soramaz, derdini dökemezdi.


Ama aynanın içinde yanıt veren bir şey vardı.


Vurdumduymaz olmayan, hareket eden ve kadına bakan bir şey.


Onun aynası hayranı olan erkeklerin ateşli bakışlarındaydı.


Kazandığı zaferler, yaşadığı sıcak geceler güzel olduğunu söylüyorlardı ona.


Arabasıyla Versay'a giderken insanların şaşkınlık dolu bakışlarından anlıyordu bunu.


Çünkü gücüne güvenmesi kendi kudreti demekti.


Böyle aşağılandığı zaman artık neydi?


Sanki yazgısı orada gizliymiş gibi mumun titrek ışığının aydınlattığı aynaya korkuyla baktı.


Sonra bakışlarını kendisine çevirdi. Ürktü.


Bu gördüğü kendisi miydi?


Avurtları çökmüş, yanakları solmuş gibiydi.


Ağzının çevresindeki kötü çizgiler alayla bakıyordu aynadan.


Gözleri çukura kaçmıştı.


Dehşetle yardım ararcasına kendisine dikilmişlerdi.


Başını salladı.


Aynaya gülümsedi ama gülümsemesi aynadan donuk ve alaylı yansıdı.


Bedenine dokundu.


Evet, ayna yalan söylemiyordu.


Zayıflamıştı.


Çocuk gibi olmuştu.


Parmaklarındaki yüzükler bollaşmışlardı.


Damarlarındaki kanın soğuduğunu hissetti, ürperdi.


İçinden öfke kabardı.


Kendisiyle alay etmek geldi içinden.


O hayran olunan kadınla Fransa'nın ecesiyle ve uykuda konuşur gibi yazdığı sahne oyununu kendisine adayan Voltaire'in dizeleri döküldü dudaklarından.


Hayranlarının keyifle yineledikleri o dizeler.


Sanki her sözcükte bir alay gizliydi.


Ve acaba aynadaki görüntü de kendisiyle alay mı ediyor diye gözlerini aynaya dikip baktı.


Kendisini daha iyi görebilmek için şamdanı eline alıp kaldırdı.


Şamdanı yüzüne yaklaştırdıkça daha da yaşlı görünmeye başladı.


Aynaya baktığı her dakika sanki hayatından yılları alıp götürüyordu.


Gözlerinin önünde sararıp soluyor, hastalıklı bunak biri oluyordu.


Yaşlandığını, hayatının tükendiğini hissediyordu. Titredi.


Kendisine bakmaktan vazgeçemiyor, gözlerine kendisinden başkası olmayan bu yaşlı kadının çarpılmış beyaz maskesinden alamıyordu.


Tam o anda mumların hepsi birden ürkmüşçesine sarsıldılar.


Mavi alevler fitillerinden kurtulup uçacak gibi oldular.


Aynada karanlık bir gölge duruyordu.


Elini Bayan Depri'ye doğru uzattı.


Le Prix haykırdı.


Elindeki metal şamdanı kendini korumak için aynaya fırlattı.


Bayılıp yere yığıldı.


Alın yazısını görmüştü.


Paris'ten haber getiren ve aynadaki yansısıyla Bayan De Prixy'i dehşete düşürmüş olan haberci, paramparça olan aynadan fışkıran kıvılcımları gördü.


Bir de karanlıkta yere düşen bir şeyin tok sesini duydu.


Odadan dışarı fırlayıp uşakları çağırdı.


Gelenler Bayan De Prixy'i yerde pırıltılı ayna kırıklarının ve sönmüş mumların arasında yatar buldular.


Kıpırdamıyordu.


Gözleri kapalıydı.


Tek yaşam belirtisi hafifçe kıpırdayan mosmor kesilmiş dudaklarıydı.


Uşaklardan biri atına atlayıp doktor getirmek üzere Anfraville'e gitti.


Ancak hasta kadın çok geçmeden ayıldı.


Çevresindeki şaşkın bakışların arasında kendini toparladı.


Yatağına nasıl gelmiş olduğunu bilmiyordu ama korkusunu ve bitkinliğini karşısındakilerden gizledi.


Her zaman hazır tuttuğu ancak şimdi maske gibi donuklaşmış olan gülümsemesini, kanı çekilmiş dudaklarına oturttu.


Umursamaz, hatta neşeli çıkmasına gayret ettiği bir sesle başına ne geldiğini sordu.


Uşaklar ürkerek, kaçamaklı sözcüklerle anlattılar.


Bayan De Priy onları yanıtlamadı.


Gülümsedi ve elini mektuba uzattı.


Dudaklarındaki gülümsemeyi korumak güç geliyordu.


Mektubu gönderen arkadaşı sonunda kralla konuşmayı başarabildiğini yazmıştı.


Devletin parasını çarçur edip halkı telaşlandırdığı için kral kendisine hâlâ son derece kızgındı.


Ancak iki üç yıl içinde Paris'e geri çağrılması umudu vardı.


Mektubu tutan elleri titredi.


Demek iki yıl Paris'ten uzakta yaşayacaktı.


İnsanlar olmadan, iktidarı olmadan bunca yalnızlığı taşıyacak kadar güçlü değildi o.


Bu onun ölüm fermanı demekti.


Mutluluk olmadan, varlık olmadan, iktidar olmadan, gençlik olmadan, aşk olmadan yaşayamayacağını biliyordu.


Fransa'ya hükmeden kadın olduktan sonra burada bir köylü gibi yaşayamayacağını biliyordu.


Aynadan kendisine uzanan o karaltının ve mumların sönmesinin ne anlama geldiğini bir anda kavradı.


İyice yaşlanmadan, iyice çirkinleşmeden ve iyice mutsuz olmadan bu işe bir son vermeliydi.


O arada gelmiş olan doktoru içeri almadı.


Kendisine yalnızca kral yardımcı olabilirdi.


O yardım etmek istemediğine göre kendi başının çaresine bakacaktı.


Bu düşünce artık acı vermiyordu.


Zaten o subay odasına girip kendisini besleyen her şeyi elinden çekip aldığında ölmüştü o.


Paris'in havasını, ki başka yerde soluk alamazdı.


Elinde oyuncak ettiği iktidarı, hayranlarını ve gücünün dayandığı zaferlerini.


Burada bir başına can sıkıntısı içinde başı öne eğik olarak o boş odalarda dolaşan kadın Bayan De Priy değildi.


Yaşlanmakta olan mutsuz, çirkin bir yaratıktı.


Bir zamanlar Fransa'nın üzerinde yıldız gibi parlayan adına daha fazla leke sürmemesi için o kadını öldürmesi gerekiyordu.


Sürgündeki kadın kendi sonunu getirmek konusunda karara varır varmaz birden o uyuşukluktan, üzerindeki ağırlıktan, huzursuzluktan kurtuldu.


Yeniden bir amacı oldu.


Bir meşguliyeti, kendisine hayat veren, hareketlendiren ve önünde çeşitli fırsatlar açan bir şeyi oldu.


Burada bir köşeye kıvrılıp ölen bir hayvan gibi ölmeyecekti elbette.


Ölümünü sarmalayacak, gizemli, mistik bir şeyler tasarlıyordu.


Destanlardaki eski çağların kraliçeleri gibi.


Yaşamı pırıltılı olmuştu.


Ölümü de böyle olmalıydı.


Kitleleri o uyuşuk hayranlıklarından sarsarak uyandırmalıydı.


Paris'tekiler onun burada acılar içinde yalnızlık çekerek, gözden düşmüş olarak, elde edemediği iktidarın hırsıyla yanıp tutuşarak göçüp gittiğini anlamamalıydılar.


Bir ölüm komedisiyle herkesi kandıracaktı.


Yaşamın sevinç kaynağı yani aldatmaca, onun yüreğini yeniden tutuşturdu.


Fırlatılıp atılan, yerde kıvrılıp kalan ve üzerine basılarak ezilen bir mum ışığı gibi değil, rastgele tutuşturulan alev alev yanan bir sevinç yangını gibi gelecekti sonu.


Uçuruma dans ederek düşecekti.


Bütün Paris'i ve taşrayı davet etti.


Herkesi hangi konuya ilgi duyuyorsa onunla kandırdı.


Kimine bir av vadetti, kimine bir oyun, bir başkasına maskeli balolar.


Paris'te tanıdıkları vasıtasıyla komedyenler, şarkıcılar ve dansçılar kiraladı.


Pahalı kostümler ısmarladı.


Fransa topraklarında bir ikinci saray devleti kurdu.


Tıpkı Versailles'deki gibi bütün incelikleri ve eğlenceleriyle.


Tanıdığı tanımadığı insanları, soyluları ya da basit kişileri kandırıp davet etti.


Amacı insanları oraya getirtmekti.


Çok geçmeden Courbevin'de yeni bir yaşam başladı.


Paris'in zevk düşkünü halkı yeni şeyler peşindeydi.


Ayrıca hepsi de Fransa'nın gözden düşmüş ecesinin gittiği sürgün yerinde neler yaptığını gizliden gizliye ve biraz da alaycı bir merakla öğrenmek istiyorlardı.


Şenlik şenliği kovaladı.


Gülüp oynayan insanlar atlı arabaları tıka basa doldurmuştu.


Onlarla birlikte bir alay bedavacı ve hizmetkardı.


Gelenlere her gün başkaları ekleniyordu.


Kimileri de büyük bir tantana ile geldiler.


O küçük köy bir açık ordugâha dönmüştü ve şato canlandı.


Kahkahalar ve konuşmalar, oyunlar ve müzik hayat katmıştı oraya.


İnsanlar içeride dolaşıyor, daha önce suskunluğun gri renginin hüküm sürdüğü kuytularda çiftler fısıldaşıyordu.


Korulukların gölgelerinde kadınların açık renkli giysileri parıldıyordu.


Mandolinler coşkulu tıngırtılarıyla titreyip gecenin içine arsız şarkılar salıyorlardı.


Hizmetkarlar koridorlarda koşuşturuyor, pencerelere çiçekler konuluyor, çalılıkların arasından kıvılcım çakar gibi renkli ışıklar parıldıyordu.


Versailles'daki uçarı yaşam sürüyordu burada.


Tasasızlığın hafif cilveleri yaşanıyordu.


Saraylıların olmaması gerçi bu işin görkemini azaltıyordu ama coşkuyu artırıyordu.


Uyulması gereken kurallar olmayınca insanlar içlerinden geldiği gibi davranıyorlardı.


Sayıca pek az olmayan, tümüyle başkalarından beslenen kadınlardandı.


Kendisine hayranlığını gösteren birini görünce güzelleşiveriyordu.


Akıllı insanların yanında o da zeki oluyordu.


Sevildiği zaman âşık oluyordu.


Kendisinden çok şey istendikçe o da fazlasıyla veriyordu.


Ama yalnızken kendisini gören, konuşan, dinleyen ve bir şeyler isteyen kimse olmayınca çirkinleşmiş, budala aşmış, çaresiz ve mutsuz olmuştu.


Yaşamın içindeyken canlanıyordu ve yalnızken kendisinin gölgesi oluyordu.


Şimdi de eski yaşantısının bir yansısıyla çevriliyken bütün neşesi, tasasız cilveleri yeniden yüzeye çıkmıştı.


Yeniden zeki, tatlı biri olmuştu.


Herkesi kendine hayran bırakıyor, sohbetler ediyor, üzerindeki bakışların ateşinde parıldıyordu.


Keyifli görünüp bu insanları aldatacağını unutmuş, gerçekten mutluluktan coşup taşmaya başlamıştı.


Bir sevgilinin kollarına atılırcasına çoktandır özlemini çektiği insanların varlığının alabildiğine tadını çıkarmaya koyulmuştu.


Bu şenliklerin gitgide çığrından çıkmasını istiyor, durmadan yeni insanlar çağırıyor, onları kandırıp oraya getirtiyordu.


İnsanlar da geliyordu.


Çünkü o günlerde bankaların çökmesiyle birlikte ülke yoksullaşmıştı.


Oysa hüküm sürdüğü günlerde baskıyla topladığı milyonları iki eliyle havada savuruyordu.


Para kumar masalarında yuvarlanıyor, pahalı havai fişeklerde harcanıyor, alışılmadık heveslerde akıp gidiyor.


Ama Bayan Depry ne yapacağını bilmezcesine paraları gitgide daha da düşüncesizce havaya savuruyordu.


Bu eğlencelerdeki israftan ve görkemden hayrete düşen konuklar ne düşüneceklerini bilmiyorlardı.


Bu eğlencelerin kimin onuruna düzenlendiğinden hiçbirinin haberi yoktu.


Yaşanan o çılgın karmaşanın içinde bunu Bayan Depry'nin kendisi de neredeyse unutmuştu.


Bütün ağustos ayı boyunca eğlencelerin ardı arkası kesilmedi.


Eylül'le birlikte ağaçların dalları renkli meyvelerle doldu.


Akşam bulutları altın rengine büründü.


Gelenlerin sayısı azaldı.


Saatler kısaldı.


Ancak Bayan Depry bütün bu eğlencenin içinde amacını neredeyse bütün bütününe unutmuştu.


Karşısındakilerin gözlerini bu çılgınlıklarla debdebeyle boyamak istiyordu.


Ama kandırdığı yalnızca kendisiydi.


Eski yaşantısının bu taklidine kendini öylesine düşüncesizce kaptırmıştı ki, kendisi bile gerçek sandı onu.


Gücüne, güzelliğine, yaşam sevincine kendisi de inanır oldu.


Elbette farklı olan bir şey vardı ve bu da ona acı veriyordu.


Bir hiç olduğundan bu yana insanlar ona daha dostça davranıyorlardı.


Hem sıcak hem de soğuktular.


Kadınlar artık ona imrenmiyor, iğneleyici sözler söylemiyorlardı.


Erkekler de çevresinde pervane olmuyorlardı.


Onunla birlikte gülüyorlar, ona iyi bir arkadaşlarıymış gibi davranıyorlardı.


Ama yalandan seviyormuş numarası yapmıyorlar, yalvarmıyorlar, yağcılık yapmıyorlar, düşman da olmuyorlardı.


Bütün bunlar ona güçsüz kaldığını hissettiriyordu.


Kıskançlık olmadan, nefret olmadan, yalan olmadan yaşanmaya değmezdi.


Çoktan unutulmuş olduğunu dehşetle fark etti.


Dünya hâlâ çılgınca dönüyordu ama o artık dünyanın merkezi değildi.


Erkekler başka kadınlarla gülüşüyorlardı.


Bu kadınların gençliği ve körpeliği ilk kez dikkatini çekiyordu.


Kararını uygulamadan önce günlerce tereddüt etti.


Yarı korku, yarı umutla titriyordu yüreği.


Bir şey onu engellesin, geri dönülmeyecek adımı atmaktan alıkoysun istiyordu sanki.


Kurduğu sofralara uzanan, dans ederken kadınlara sarılan, kumar masasının üzerine altın paraları fırlatan onca el arasında kendisini tutabilecek, tutmak isteyecek bir tek el bile yok muydu?


Bu insanların renkli oyunundan rahatça vazgeçirtecek kadar kendisini sevecek bir tek kişi yok muydu?


Ona sahip olması karşılığında hükümdarlığının uçucu gücünü terk edebileceği biri.


Hiç farkında olmadan bütün erkeklerin yüzünde tutku aradı.


Tutku dilendi onlardan.


Çünkü böylelikle kendi yaşamını talep ediyordu.


Ama bunu fark eden olmadı.


Günün birinde krallık muhafızlarından genç bir subayla karşılaştı.


Karanlığa gömülen parkta alnını kırıştırarak, dişlerini sıkarak ağaçların arkasında dolanıp duruyor, ara sıra da yumruğunu ağaçların gövdelerine indiriyordu.


Bayan Depris çocukla konuştu.


Ne olduğu anlaşılmayan bir yanıt verdi delikanlı.


Onu rahatsız eden bir sır olduğunu anlayan kadın da mutsuzluğunun nedenini öğrenmek istedi.


Sonunda subay, bağlı olduğu alayın parası olan yüz lüye altınını kumar masasında bırakmış olduğunu itiraf etti.


Burada, bu gürültü patırtının içinde aynı umutsuz kararı taşıyan bir kişinin daha bulunmasının ne kadar da tuhaf bir uyarı olduğunu hissetti Bayan Depris.


Ama elbette bu çocuk gençti, sağlıklıydı, yine mutlu olabilirdi.


Ona henüz yardım edebilirdi.


Delikanlıyı odasına çağırıp ona beş yüz lüye altını armağan etti.


Mutluluktan tir tir titreyen çocuk kadının ellerini öptü.


Çocuğu uzunca bir zaman yanında alıkoydu kadın.


Ama çocuk ondan hiçbir şey istemedi.


Aşk'ı artık parayla bile satın alamıyordu.


Böylece kararlılığı iyice bilenmiş oldu.


Çocuğu gönderdi.


Kendisi de salona indi.


Neşeli sesler, renkli insanlar salonu bir bulut gibi kaplamıştı.


Karşısında eğlenenlere, dans edenlere, kendisinin mezarı üzerinde kahkahalar atanlara karşı birden bir nefret uyandı içinde.


Bu insanların hepsinin yaşayacağını ve mutlu olacağını düşününce içini kıskançlık bürüdü.


Bu insanları rahatsız etmek, ürkütmek, kafalarını karıştırmak, yüzlerinden gülüşlerini silmek için yanıp tutuşuyordu.


Ansızın insanların taşkınlığı bir an için azalıp salonu sessizlik kapladığında doğrudan "Burada bir ölü bulunduğunun farkında değil misiniz?


Bir an ortalık karıştı.


Ölüm sözcüğü sarhoşların yüreğine bile çekiç darbesi gibi inmişti.


Ama Bayan Depris buz gibi bir sesle, yüzünün ifadesini değiştirmeden "Ölü benim" dedi.


Bu kışı çıkartmayacağım.


Bu sözleri öyle ciddi, öyle kederli bir sesle söylemişti ki, herkes susup birbirine baktı.


Ama bu yalnızca bir saniye sürdü.


Bir başkası ona karşılık verdi.


Salondaki coşku dalgası, bu alışılmadık düşünceyle canlanmışçasına köpürerek kabardı yine ve ilk şaşkınlığın yarattığı huzursuzluğu içine gömdü.


Bayan Depris hiç sesini çıkarmadı.


Artık geri dönüş olmadığını biliyordu.


Ama kehanetine daha da şaşırtıcı bir hava vermek için sabırsızlanıyordu.


Kumar oynanan yuvarlak masalardan birine yaklaştı.


Açılacak kartı bekledi.


Öyleyse 7 Ekim'de.


Elinde olmadan yarı duyulur bir sesle söylemişti bunu.


Yanındakilerden biri "7 Ekim'de ne olacak?


" diye sordu.


Herkes güldü.


Bu şakayı birbirlerine anlattılar.


Hiç kimsenin kendisine inanmadığını görünce Bayan Depris taşkın bir sevinç duydu.


Öyleyse onun kendileriyle nasıl da kötü bir oyun oynamış olduğunu ölünce görsünlerdi bakalım.


Öyle seviniyor, karşısındakileri öyle hor görüyordu ki, neredeyse kendini tutamayıp haykıracaktı.


Yan tarafta müzik çalıyordu.


Dans başlamıştı.


O da sıraya girdi ve hiç etmediği kadar iyi dans etti.


O andan başlayarak yaşamı yeniden anlam kazandı.


Kendisini ölümsüz kılacak bir iş hazırlamakta olduğunu biliyordu.


Önceden bildirdiği günde ölünce.


Kralın nasıl şaşıracağını, konukların nasıl dehşete düşeceğini kafasında canlandırdı.


Ölümünün komedisini kılı kırk yararak hazırladı.


Yeni yeni konuklar çağırdı.


Harcamaları iki katına çıkardı.


Ani ölümünü daha da hissedilir kılmak amacıyla bu son günlerin debdebesini bir sanat yapıtı ortaya koyarcasına hazırladı.


Önüne çıkan her fırsatta ölümünün kehanetini sürekli gündeme getirdi.


Ama her seferinde neşenin pırıltılı perdesini bu görüntünün üstüne örttü.


Bu haberi herkesin bilmesini ama kimsenin inanmamasını istiyordu.


Değişmesi olanaksız kararını uygulamasına iki gün kala son balo'sunu verdi.


Hepsinin içinde en debdebelisiydi bu.


İran'dan ve öteki İslam ülkelerinden Paris'e elçiler geleli beri doğu modası başlamıştı.


Doğunun kitaplarına benzer kitaplar yazılıyor, masallarla destanlar anlatılıyor, Arap giysileri giyiliyor ve süslü püslü konuşma tarzına öykünülüyordu.


Bayan Depris inanılmaz paralar harcayarak bütün şatoyu bir doğu sarayına benzetmişti.


Yerlere değerli halılar serilmiş, pencerelerde gümüş zincirlerin ucuna cırlak papağanlar, beyaz tüylü kakatuvalar asılmıştı.


Türbanlı, geniş paçalı ipek şalvarlar giymiş uşaklar koridorlarda koşuşturuyorlar, o sıralarda kimsenin tanımadığı Türk tatlılarını ve içeceklerini gözleri bunca debdebeden kamaşmış konuklara sunuyorlardı.


Ellerindeki geniş yelpazeleri sallayan delikanlılar ortalığı serinletiyor, koruluğun diplerinden müzik sesi geliyordu.


Bu akşamı masalsı ve unutulmaz kılmak için elden gelen yapılmıştı.


O gece yıldız dolu gökyüzünde pırıl pırıl parlayan hilal, hayal gücünün planlı oyununa yardımcı oluyor, Boğaz kıyısındaki bir gecenin gizemli yoğunluğunu yaratıyordu.


Ama asıl sürpriz, kırmızı kadife perdeli bir sahnenin bulunduğu oldukça geniş bir çadırdaydı.


Bayan Depris, ününün güzelliğinin bütün görkemiyle konukların yanında boy göstermek için komedi oynamaya karar vermişti.


Bu, onun en son ve en güzel aldatmacası olacaktı.


Ölümünden önce son bir kez yaşamının bütün neşesini, bütün tasasızlığını insanların üzerine yansıtacaktı.


Ölümünden önceki son birkaç günde bir şaire bir eser ısmarlatmıştı.


Şair bunu Bayan Depris'in isteğine göre hazırlayacaktı.


Zaman dar, şiir de kötüydü.


Ama bunun bir önemi yoktu.


Trajedi doğuda geçiyordu.


Kendisi de zengarne rolünde olacaktı.


Malı mülkü düşmanların eline geçen genç bir kraliçeydi zengarne.


Kendisini yenen iyi yürekli kişi ona karısı olup bütün malını mülkünü paylaşmasını teklif etmiş olsa da kraliçe başı dik ölüme gidiyordu.


Bayan Depris böyle bir koşul koymuştu.


Kendi isteğiyle ölmeden önce bir şeyden habersiz o insanların önünde ölümünü oynayacaktı.


Olay şuydu.


Salt oyunda bile olsa geçmişini bir kez daha yaşamak istiyordu.


Bir kez daha kraliçe olmak, bunun için doğmuş olduğunu ve gücü elinden alınınca ölmesi gerektiğini göstermek istiyordu.


İnsanların kendisini göreceği o son akşamda güzel olmak, bir kraliçe gibi görünmek istiyordu.


Geçmiş hayatını görünmez bir taçla süslemeliydi.


Bütün kutsal şeyleri çevreleyen saygı ve huşunun kendi adının çevresinde de olmasını arzuluyordu.


Çökük yanaklarını makyajla gizledi.


Kabarık doğu giysileri zayıflığını gözlerden sakladı.


Saçlarında nemli bir sabah, koyu renkli bir bitkinin üstünde parlayan çiğ taneleri gibi parlayan değerli taşlar, yorgun gözlerine ışık saçıyordu.


Saygı ve şaşkınlık içinde bekleşen halkın arasında, içinde kabaran tutkunun alabildiğine arttığı bir ışıltıyla uçuşan perdelerin arkasından uşakların eşliğinde göründüğünde davetlilerin arasında bir fısıltı dolaştı.


Kalbi deli gibi çarpıyordu.


O acı haftalardan beri ilk kez, yaşamını onca uzun zaman dolduran o güzel hayranlık dalgasının kendisine doğru geldiğini hissediyordu.


İçini harika bir duygu sardı.


Büyük bir mutluluğa doğru akıp duran bir pişmanlık.


Artık insanları teker teker göremiyordu.


Gördüğü bir kütleydi.


Belki konuklarıydı, belki de bütün Fransa.


Belki kendisinden sonraki kuşaklar, belki de sonsuzluk.


Onunsa duyduğu yalnızca inanılmaz bir mutluluktu.


Dorukta durmanın bir kez daha dorukta, gıpta edilerek, hayran olunarak, bütün bu adsız gözlerdeki meraklı, parlak bakışlar altında olmanın mutluluğu.


Ve sonunda, en sonunda, onca zaman sonra tekrar yaşadığını, hayatta olduğunu bilmek.


Müthiş rol yapıyordu.


Korku, dehşet, utanç, çekingenlik gibi duyguları başkalarının önünde açığa vurmaktan insanları engelleyen her şeyi bir kenara atmıştı.


Bir saat boyunca oldu da.


Yalnızca şu cümleyi söylerken bir an soluksuz kaldı Șöve Muri.


Çünkü bunu söylerken hayattaki en önemli arzusunu dile getirdiğini biliyordu.


Öte yandan insanlar aldatılmalarıa izin vermeyecekler diye kendisini tutacaklar, uyaracaklar, engel olacaklar diye de korkuyordu.


Ama özellikle de bu haykırıştan sonra durunca karşısındakiler onun oyununu son derece inandırıcı buldular ve seyircilerin arasında bir ürperti dolaştı.


Bayan Depri elindeki hançeri tutup göğsüne indirdiğinde, yere yığıldığında ve dudaklarında bir gülümsemeyle kendinden geçer gibi olduğunda, yani oyun sona erdiğinde ki aslında yeni başlıyordu.


Herkes onun başına üşüştü, onu alkışladılar.


Öyle bir coşkuyla kutladılar ki onu.


Böylesine iktidarının en güçlü günlerinde bile tanık olmamıştı.


Ama bütün bu gürültü patırtı karşısında o gülümsemekle yetindi.


Zenginin ölümünü kusursuz bir biçimde canlandırdığı söylenerek kendisine iltifat edildiğinde de sakince nasıl ölüneceğini bilmemeli miyim yani? Dedi.


Ölüm zaten benim içimde.


Yine güldüler ama bu artık ona acı vermedi.


Bayan Depri kendisine hayran kalan bütün bu insanları kandırmış olmaktan dolayı acılarından, dertlerinden uzaklaşıp çocuksu aşırı bir sevinçle dolmuştu.


İster istemez o da kahkahalara katıldı.


Eskiden yalnızca insanlarla ve iktidarla oynardı.


Şimdiyse ölümden daha eğlenceli bir oyuncak olmadığını fark ediyordu.


Ertesi gün yaşamının son gününde konukların hepsi ayrıldı.


Ölümü bir başına karşılamak istiyordu.


Atlılar dörtnala gittiler.


Salonlar kahkahasız ve ışıksız kaldı.


Sanki giden bu insanlarla birlikte kanı da yavaş yavaş damarlarından çekiliyordu.


Gitgide daha da çok üşüyor, güçten düşüyor, savunmasız ve korku içinde kalıyordu.


Daha dün çocuk oyunu gibi kolay görünen ölüm, yeniden yalnız kalan bu kadına birden bütün dehşeti ve gücüyle görünmüştü.


Kontrol altına alındığını, başını ezdiğini sandığı her şey birden yine canlanıverdi.


Son akşam gelmişti.


Işıktan ürküp eşyaların arkasına gizlenen gölgeler yine yılan gibi kıvrılarak dillerini uzatarak gizlendikleri köşelerden dışarı çıkıyorlardı.


Kahkahaların boğduğu onca insanın renkli resimlerinin örttüğü dehşet, yeniden ve tüm gücüyle o ıssız salonlarda boy gösteriyordu.


Seslerin seliyle sinen sessizlik şimdi yeniden bir sis gibi yayılıyor.


Odalara, salonlara, merdivenlere, koridorlara ve kadının ürkek yüreğine doluyordu.


Ona kalsa çoktan bitirirdi bu işi.


Ama tarih olarak Ekim ayının yedisini seçmişti ve bu kandırmacayı bozmamalıydı.


Zaferinin bu yapay ve yalanlarla parıldayan binasını bir kapris uğruna yerle bir etmemeliydi.


Beklemesi gerekiyordu.


Ama dışarıda rüzgar uğuldar ve burada karanlık gölgeler boğazına sarılırken böyle beklemek, ölüm saatini beklemek ölümden de beterdi.


Ölümden önceki bu upuzun geceye.


Sabah gün ağarana kadar geçecek olan bu sonsuz zamana.


Koyu renkli nesneler daha da ürkütücü bir biçimde onu sıkıştırıyorlar.


Geçmiş yaşamının bütün gölgeleri mezarlarından çıkıyorlardı.


Onlardan kurtulmak için odadan odaya koşuyordu.


Ama onlar tablolardan bakıyorlar.


Pencerelerin arkasından sırıtıyorlar, dolapların arkasına siniyorlardı.


Henüz yaşayan ve insan isteyen, bir tek gece için insan isteyen kadına ölüler el uzatmaya başlamışlardı bile.


Tan ağarana kadar kendisini ısıtacak bir mantoya sarılmak istercesine bir insan arıyordu yanında.


Birdenbire çıngırağı çaldı.


Öyle ki çıngırak vurulmuş bir hayvan gibi tiz bir sesle çınladı.


Bayan Depri ona derhal papazın yeğenine gitmesini, onu uyandırıp alıp getirmesini buyurdu.


Delikanlıya verilecek önemli bir haberi vardı.


Uşak aklını kaçırmış birini görmüş gibi baktı ona.


Ama o bunu hissetmedi.


Aslında hiçbir şey hissetmiyordu.


İçindeki bütün duygular ölmüştü.


Kendisine dayak atmış olan birini çağırtmaktan utanmıyordu.


Gecenin ortasında adamın birini yatak odasına çağırtmak için uşağı göndermekten utanmıyordu.


İçi bomboştu, buz gibiydi.


Donmamak için zavallı, titreyen bedeninin sıcağa ihtiyaç duyduğunu hissediyordu.


Ruhu çoktan ölmüştü.


Geriye öldürecek yalnızca bedeni kalmıştı.


Bir süre sonra kapı açıldı.


Eski aşığı içeri girdi.


Yüzünde soğuk ve alaycı bir ifade vardı.


Anlatılmaz derecede yabancıydı kadına.


Yine de onun kapıyı açması ve Bayan Deprin'in odadaki eşyalarla yalnız kalmaktan kurtulmasıyla birlikte dehşet duygusu az da olsa gerilemişti.


Genç adam soğukkanlı görünmeye, duyduğu şaşkınlığı belli etmemeye çabalıyordu.


Çünkü bu davet hiç beklemediği bir anda gelmişti.


Günlerdir şatoda davetler birbirini izlerken, genç adam öfkeden sıkılmış dişleriyle bahçenin parmaklıklarının çevresinde gizlice dolaşmış, bu kadının sevgilisi olarak bütün bu debdebenin ortasında yer alabilirdim diye pişmanlıktan kıvranmıştı.


Bir zamanlar kadını aşağılamış olduğu için kendi kendine öfkelenip durmuştu.


Kendisi ise bundan yararlanma fırsatını kaçırmıştı.


Ayrıca Bayan ****** ile geçirdiği saatlerden sonra insanın içini gıcık layan şehvetleri, hışırtılı ipek giysileriyle bu narin ve kırılgan bedenli, zarif, mis kokulu, ahlakça çökmüş bu kadınlara karşı içinde büyük bir arzu doğmuştu.


Oradaki her şey bir anda gözüne kaba, kirli ve eski görünmüştü.


Körüklenen hırsıyla Paris'ten gelen bütün kadınlara gözünü dikmişti.


Ama ona bakan olmadı.


Arabalarının tekerleklerinden sıçrayan çamurla onu aşağılayıp kirlettiler.


Önlerinde dalkavukça şapkasını çıkarıp selamladığı beyefendiler ise onun farkında bile olmadılar.


Yüzlerce kez içinden şatoya gidip de Bayan ****** ayaklarına kapanmak geldi ama korkusundan her seferinde vazgeçti.


Şimdiyse kadın onu çağırtmıştı.


Bu da delikanlının burnunu havaya dikmesine neden olmuştu.


İçten içe böbürleniyordu.


Kadın kendisine yeniden ihtiyaç duyduğuna göre bu, hayatının en gururlu anıydı.


Bir an birbirlerinin yüzüne baktılar.


İkisi de gözlerindeki nefreti güçlükle gizliyordu.


İkisi de birbirinden nefret ediyordu.


Çünkü ikisi de karşısındakinden yararlanmak amacındaydı.


Dün Burlington Dükü benden kendisine bir sekreter bulup bulamayacağımı sordu.


Bu görevi istiyorsan yarın eline bir mektup verip Paris'e onun yanına gönderebilirim seni.


Yüzüne kibirli bir ifade oturtmuştu.


Kadın kendisini isterse lütufta bulunurcasına tenezzül edercesine davranmaya hazırlamıştı.


Gözlerinin önünde Paris belirmişti.


Hanımefendi lütfederlerse, ben-- benim için bundan büyük mutluluk olamaz diye kekeledi.


Kadın başını salladı.


Sonra genç adama baktı.


Hükmeden ama yine de yumuşak bakışlarla.


Genç adam anlamıştı.


Her şey eskisi gibi olacaktı.


Bu sımsıcak gecenin bir tek saniyesinde bile Bayan ****** genç adamdan nefret ettiğini, onu aşağıladığını, aldatmakta olduğunu aklından çıkarmadı.


Çünkü Burlington Dükü diye biri yoktu.


Bu erkeğin okşamalarını bir yalanla satın aldığı için kendinden nefret etmesi gerektiğini biliyordu.


Ama genç adamın kaslarında hissettiği, dudaklarından içtiği şey yine de hayattı.


Kendisini eline geçirmek isteyen karanlık değildi.


Sessizlik değildi.


Genç adamın gençliğinden kaynaklanan sıcaklığın ölümü uzaklaştırdığını hissetti.


Gitgide yaklaşan ve gücünün büyüklüğü hakkında ancak şimdi bir fikir sahibi olduğu, ölümü kandırmak istediğini bir tek saniye bile unutmadı.


7 Ekim sabahı berrak bir güne açıldı.


Tarlaların üzerinde güneş titriyordu.


Gölgeler bile saydam ve pırıl pırıldar.


Bayan ****** bir davete gidercesine özenle hazırlandı, eşyalarını düzenledi, mektuplarını yaktı, değerli takılarını bir abanoz kutuya koyup kilitledi.


Bütün borç senetlerini ve sözleşmeleri yırttı.


Sabahtan bu yana kafası yerindeydi.


Onunla içtenlikle ve küsmeden konuştu.


Kendisi için az da olsa bir anlam ifade etmiş olan bu son kişiyi de bu kadar kötü bir biçimde aldatmak acı veriyordu ona.


Hiç kimsenin kendisinden kinle söz etmesini istemiyordu.


Kutunun içindeki takıları bu gecenin karşılığı olarak çocuğun önüne sermek geldi içinden.


Bir servet vardı orada.


Le petit matin, le petit matin, le petit matin, le


petit matin.


Le Le Paris.


Ölüm gününü gizemli bir biçimde önceden biliyormuş numarası da boşuna olmuştu.


Intihar haberinin Paris'e ulaştığı akşam bir İtalyan hokkabaz sarayda gösteri yapıyordu.


Şapkadaki tavşanları yok ediyor, yumurta kabuklarından kas çıkarıyordu.


Haber geldiğinde insanlar biraz heyecanlandılar, şaşırıp fısıldaştılar.


Bayan De Prince'in adı biraz aralarında dolaştı ama hokkabaz o sırada yeni bir numara gösteriyordu.


Bu yüzden Bayan De Pri unutuldu.


Kendisi de o dakikada orada olsa yabancı birinin başına gelenleri öylece unuturdu.


Onun o tuhaf ölümüne Fransa'da duyulan ilke pek uzun sürmedi ve akıllardan çıkmayacak bir komedi oynamak konusunda gösterdiği umarsız çaba boşa gitmiş oldu.


Özlediği ünü, ölümüyle sağlamaya çalıştığı unutulmazlığı adının arkasına ekleyemedi.


Onun ölümü önemsiz olayların tozunun, toprağının altında kaldı.


Çünkü tarihin akışı zorlanmaktan hoşlanmaz.


Kahramanlarını kendisi seçer.


Ne kadar zorlasalar da davetsiz gelenleri hiç acımadan geri çevirir.


Kaderin arabasından düşen olursa onu artık yukarı çekmemek gerekir.


Bayan De Pri'nin benzersiz ölümünden, gerçek yaşamından ve onca ustaca tasarlanmış ölüm oyunundan geriye herhangi bir kitabın sayfalarında üç beş önemsiz satırdan başka bir şey kalmadı.


Kurutulmuş bir çiçek, çoktan yitirdiği baharının güzel kokulu mucizesini ne kadar yansıtıyorsa.


Bu satırlar da onun geçmişe gömülü kaderinin fırtınalarını o kadar yansıtıyor.


Binlerce yıldır insanlığı üç ana sorun meşgul etmiştir.


Eski medeniyetler hasatın daha iyi olması için tanrılara dua eder, hastalığı gönderenin şeytan olduğunu varsayar ve kimin inancının doğru olduğu ve hangi tanrıya yapmanın daha iyi olduğu konusunda birbirleriyle savaşırlardı.


Günümüz dünyasında bu üç sorun geçmişte kaldı.


Bunlar artık yönetilebilir sorunlar.


Dünyanın bazı bölgelerinde hâlâ kıtlık yaşanıyor.


Ancak bunun nedeni gıda eksikliği değil, hükümetlerin başarısızlığı.


Bunun nedenini artık Tanrının iradesine değil, birilerinin işleri berbat etmesine bağlıyoruz.


Çağımızda çoğu ülkede aşırı yemek, kıtlıktan çok daha büyük bir sorun haline gelmiştir.


On sekizinci yüzyılda Marie Antoinette'in açlık çeken kitlelere ekmekleri biterse onun yerine pasta yemelerini tavsiye ettiği iddia ediliyor.


Bugün yoksullar bu tavsiyeye harfiyen uyuyor.


Beverly Hills'in zengin sakinleri marul salatası ve kinoayla buharda pişirilmiş tofu yerken, gecekondu mahallelerinde ve gettolarda yoksullar kek ve pasta, patates ve mısır cipsi, hamburger ve pizza ile karınlarını doyuruyor.


Artık hastalıkları çok daha iyi anlıyoruz ve aşıların da yardımıyla bazı salgınları tamamen ortadan kaldırmayı başardık.


Savaşlar hâlâ devam ediyor ama eskiye oranla çok daha küçük ölçekte.


Ülkelerin işler savaşa dönüşmeden önce başka bir anlaşmaya varma olasılıkları daha yüksek.


Peki kıtlık, veba ve savaş büyük ölçüde çözüldüğüne göre insanlık şu anda hangi sorunları çözmeye çalışıyor?


Harari, insanlığın yeni hedeflerinin ölümsüzlük, daimi mutluluk ve tanrısallaşma olduğunu öne sürüyor.


Tıp, artık hastalıkların çoğunu nasıl tedavi edeceğimizi bilecek kadar ilerlemeyi başardı.


İlerde teknoloji vücudumuzda dolaşarak sorunları çözen nanobotlar kullanarak kanser gibi hastalıkları bile çözebileceğimiz kadar ilerleyebilir.


Tıp alanındaki tüm ilerlemelerimiz göz önüne alındığında insanların maksimum yaşının artmış olacağını düşünürdünüz.


Evet, günümüzde daha fazla insan kıtlık, veba ve savaştan uzak kalabildiği için insanların ortalama yaşam süreleri artmıştır.


Ancak bu üçünden kaçınabilenlerin ortalama yaşı tarihin her döneminde yetmiş seksen arasında olmuştur.


Örneğin Galileo Galilei yetmiş yedi yaşında, Isaac Newton seksen dört yaşında ve Michelangelo seksen sekiz yaşında ölmüştür.


Ormandaki şempanzeler bile bazen altmışlı yaşlara kadar yaşarlar.


Şimdiye kadarki çabalarımızın çoğu ülkenin gelirini ve hükümetin sahip olduğu para miktarını artırabilmek için çalışanların verimliliğini yükseltmeye yönelikti.


Yani mutluluğu arttırmak yerine ulusu daha güçlü kılacak ve ekonomiye en fazla parayı kazandıracak şeyleri iyileştirmeye çalıştık.


Ücretsiz sağlık hizmeti insanların sağlığı için değil, daha uzun süre çalışmalarını sağlamak içindi.


Amaç, insanları mutlu etmek değil, ulusu daha güçlü kılmaktı.


Ülkenin güçlü askerlere ve işçilere, daha fazla asker ve işçi doğuracak sağlıklı kadınlara ve evde hasta yatmak yerine sabah sekizde ofise gelen bürokratlara ihtiyacı vardı.


Son yıllarda ise toplumlar mutluluğu ve ruh sağlığını yine az önce bahsettiğim nedenlerden dolayı daha ciddiye alıyor.


Ölümsüzlüğü ve mutluluğu fethettikten sonra geriye ne kalıyor?


Teknoloji son yüzyılda endişe verici bir hızla gelişti.


Her yıl telefonlarımız, dizüstü bilgisayarlarımız ve televizyonlarımız için yeni güncellemeler çıkıyor.


Ancak teknolojik bollukla çevrili olmamıza rağmen insan vücudu avcı toplayıcı günlerimizden bu yana neredeyse hiç değişmedi.


Teknolojiye her geçen gün daha da bağımlı hale geliyoruz.


Akıllı telefonunuzu kaybettiğinizde kendinizi bir uzvunu kaybetmiş gibi hissediyorsunuz.


İster akıllı saatler, ister diabetik sensörler olsun, vücudumuzu geliştirmek için teknolojileri kullanmaya başladık bile.


Gelecekte akıllı telefonlarımızı geliştirdiğimiz gibi bedenlerimizi de geliştirmemiz mümkün olabilir.


Bu ister keskinleştirilmiş duyular, ister geliştirilmiş güç ya da daha iyi bir hafıza olsun.


Organik bedenlerimizi organik olmayan cihazlarla birleştirmekten bahsediyorum.


Cyborg mühendisliği bir adım daha ileri giderek organik bedeni, biyonik eller, yapay gözler ya da kan dolaşımımızı yönlendirecek, sorunları teşhis edecek ve hasarı onaracak milyonlarca nano robot gibi organik olmayan cihazlarla birleştirecektir.


Tabii tüm cihazlarımızda olduğu gibi teknolojinin de bir bedeli var ve herkesin kendini teknolojiyle geliştirmeye gücü yetmeyecek.


Bu da insanlar ve üst insanlar arasında bir ayrıma yol açacak.


Ancak artık o kadar çok bilgiye sahibiz ki hepsine yetişemiyoruz.


Geçmişte insan bilgisi yavaşça artıyordu ve bunun sonucunda siyaset ve ekonomi de onunla birlikte değişebiliyordu.


Şimdiyse bilgimiz o kadar büyük bir hızla artıyor ki, sürekli olarak daha hızlı bir şekilde değişiyoruz.


2050 yılında dünyanın neye benzeyeceğini kim bilebilir?


Davranışları değiştirmeyen bilgi hiçbir işe yaramaz.


Ancak davranışı değiştiren bilgi hızla geçerliliğini yitirir.


Ne kadar çok veriye sahip olursak ve tarihi ne kadar iyi anlarsak, tarih o kadar hızlı seyrini değiştirir ve bilgilerimiz de o kadar hızlı eskir.


Harari, kitabının ilk bölümünde Homo Sapiens'in dünyayı nasıl fethettiğini cevaplamaya çalışıyor.


Homo Sapiens diğer memelilerde olmayan hangi özel yeteneklere sahiptir?


Bu gezegeni paylaştığımız diğer hayvanlara göre çoktan tanrısallaşmış durumdayız.


Ancak bu, diğer hayvanların bizden aşağı olduğu anlamına mı geliyor?


Hayvanlara hayatta kalmamız için bir araç muamelesi yapıyoruz.


Evcilleştirilmiş hayvanlar artık yeryüzündeki biyokütlenin insan ve vahşi hayvanların toplamından daha fazlasını oluşturuyor.


Genç erkekler neden pervasızca araba kullanıyor, şiddetli tartışmalara karışıyor ve gizli internet sitelerini hackliyor?


Çünkü bugün işe yaramaz ve hatta ters etki yaratabilecek ancak yetmiş bin yıl önce evrimsel açıdan mantıklı olan eski genetik emirleri takip ediyorlar.


Bir mamutun peşinde hayatını riske atan genç bir avcı, tüm rakiplerini geride bırakarak kabilenin en güzelinin kalbini kazandı.


Ve biz şimdi onun maço genleriyle başbaşa kaldık.


Bu, evrimsel psikolojinin temel dersidir.


Binlerce nesil önce şekillenmiş bir ihtiyaç, günümüzde hayatta kalmak ve üremek için artık gerekli olmasa bile öznel olarak hissedilmeye devam eder.


Trajik bir şekilde Tarım Devrimi insanlara evcilleştirilmiş hayvanların hayatta kalmasını ve üremesini sağlama gücü verirken onların ihtiyaçlarını göz ardı etmiştir.


Tarım devrimi tek tanrılı dinlerin ortaya çıkmasına neden olurken, bilimsel devrimse insanların tanrıların yerini aldığı hümanist dinleri doğurdu.


Teistler Yunanca Tanrı anlamına gelen Theos'a taparken hümanistler insana tapar.


Liberalizm, komünizm ve hatta Nazizm gibi hümanist inançların kurucu fikri Homo Sapiens'in evrendeki tüm anlam ve otoritenin kaynağı olan eşsiz ve kutsal bir öze sahip olduğudur.


Evrende olup biten her şey Homo Sapiens üzerindeki etkisine göre iyi ya da kötü olarak değerlendirilir.


Yazılı sözcükleri ve hayali kurguları kullanarak kitlesel işbirliği ağları oluşturmayı başardık.


Şempanzeler bu tür hikayeler icat edemez ve yayamaz.


Bu yüzden de çok işbirliği yapamazlar.


Dünyayı Sapiens yönetiyor.


Çünkü sadece onlar özneler arası bir anlam ağı örebiliyor.


Tamamen ortak hayal güçlerinde var olan bir yasa, güç, varlık ve kavramlar ağı.


İşte bu ağ, insanların Haçlı seferlerini, sosyalist devrimleri ve insan hakları hareketlerini organize etmesine olanak tanır.


Diğer hayvanlar da çeşitli şeyleri hayal edebilir.


Bir fareyi pusuya düşürmek için bekleyen bir kedi, fareyi görmeyebilir ama farenin şeklini ve hatta tadını hayal edebilir.


Yani kediler sadece dünyada gerçekten var olan şeyleri, örneğin fareleri hayal edebilirler.


Amerikan Doları, Google ya da Avrupa Birliği gibi hiç görmedikleri, koklamadıkları ya da tatmadıkları şeyleri hayal edemezler.


Bu tür kavramları sadece Sapiens'ler hayal edebilir.


Yüzyıllar boyunca Tanrı insanlığa bir anlam sunmuştur.


Hayatınızda ne kadar acı çekmiş olursanız olun, din size öbür dünyada sonsuz mutluluk vaat eder.


Yazılı söz kanun haline geldi ve artık kararlarımızı olması gerekenden daha fazla etkiliyor.


Modern eğitim sistemlerimiz, yazılı kayıtlara dayanan gerçekliğin sayısız örneğini sunmaktadır.


Masamın genişliğini ölçerken kullandığım kıstasın pek bir önemi yoktur.


Masamın genişliği iki yüz santimetre ya da yetmiş sekiz virgül yetmiş dört inç desem de aynı kalır.


Ancak bürokrasiler insanları ölçerken seçtikleri kıstaslar büyük fark yaratır.


Okullar, insanları kesin sayısal işaretlere göre değerlendirmeye başladığında milyonlarca öğrenci ve öğretmenin hayatı dramatik bir şekilde değişti.


Okullar eskiden çocukları eğitmek ve aydınlatmak için vardı.


Şimdi ise daha çok öğrencilere yüksek notlar almayı öğretmeye odaklanmış durumdalar.


Ancak asıl soru, bunun başarıyı ölçmek için doğru bir kıstas olup olmadığıdır.


Bir okul müdürü şöyle diyecektir.


"Sistemimiz çalışıyor.


Son beş yılda sınav sonuçları yüzde yedi nokta üç oranında arttı.


Toplumlar artık değerlendirmelerin neredeyse tümünü sayısal ve ekonomik göstergeler üzerinden yapmaya başladıkları için bunun en iyi yol olduğunu söyleyecek olan kişilerin oranı neredeyse yüzde doksan dokuz civarında.


Yüzyıllar süren ekonomik büyüme ve bilimsel ilerlemenin ardından en azından en gelişmiş ülkelerde hayatın sakin ve huzurlu olması gerekirdi.


Atalarımız şimdilerde hangi araçların ve kaynakların emrimize amade olduğunu bilselerdi, tüm kaygı ve endişelerinden arınmış, göksel bir huzurun tadını çıkarıyor olmamız gerektiğini düşünürlerdi.


Gerçekse çok farklı.


Tüm başarılarımıza rağmen daha fazlasını yapmak ve üretmek için sürekli bir baskı hissediyoruz.


Birazdan sizlere iki farklı yaşam paketi sunacağım.


Siz hangisini tercih ederdiniz?


Birincisi Taş Devri paketi.


Birinci gün el değmemiş bir ormanda on saat boyunca yürüyüş yapacağız ve gece için bir nehir kenarındaki açıklıkta kamp kuracağız.


İkinci gün nehirde on saat boyunca kano yapacağız ve küçük bir gölün kıyısında kamp kuracağız.


Üçüncü gün, yerli halktan gölde nasıl balık tutulacağını ve yakındaki ormanda nasıl mantar bulunacağını öğreneceğiz.


İkincisi modern orta sınıf paketi.


Birinci gün berbat bir tekstil fabrikasında on saat çalışacağız ve geceyi sıkışık bir apartman bloğunda geçireceğiz.


İkinci gün yerel bir mağazada kasiyer olarak on saat çalışacağız ve yine aynı apartmanda uyuyacağız.


Üçüncü gün, yerli halktan nasıl banka hesabı açacağımızı ve ipotek formlarını nasıl dolduracağımızı öğreneceğiz.


Din ve bilim arasındaki çatışmaların birçoğu dinin gerçek olduğuna inandığı şeylerle ilgilidir.


Tanrı evreni yaratmıştır.


Şimdilerde insanlık, yaşamın anlamını insan zekası ve yaratıcılığın harikalarında bulmuştur.


Savaş, yaşam hakkındaki gerçeği ortaya çıkarır.


Güç, zafer ve fetih arzusunu uyandırır.


Nietzsche, savaşın yaşam okulu olduğunu belirtmiş ve "Beni öldürmeyen şey, güçlendirir" diyerek bunu özetlemiştir.


İngiliz ordusundan Teğmen Henry Jones'un kardeşine yazdığı bir mektupta, savaşın ona gündelik hayatın ne kadar önemsiz olduğunu gösterdiğini ve bu deneyimi yaşama şansı bulabildiği için hayatında belki de ilk kez gerçekten mutlu olduğunu anlatıyor.


Hitler'in seçilmesini sağlayan şeylerden biri de siperlerde yaşadığı deneyimdi.


Hitler, Alman seçmenlere seslenip ona inanmalarını istediğinde lehine tek bir argüman ileri sürebildi.


Siperlerde yaşadığı deneyimler ona üniversitede, ticarette ya da bir hükümet bakanlığında asla öğrenemeyeceğimiz şeyleri öğretmişti.


İnsanlar onu izledi ve ona oy verdi.


Çünkü onunla özdeşleştiler.


Hayatın kocaman bir savaş alanı olduğuna ve bizi öldürmeyen şeyin bizi daha güçlü kıldığına inandılar.


İnsan iradesi, konu savaş olduğunda ne kadar ilkelleşebileceğini gösterdi.


Peki biz insanların benliklerinin en savunmasız köşelerine kazınan bu savaşma ihtiyacını susturamadıkları için onları suçlayabilir miyiz?


Kararlarımız beynimizdeki elektrik sinyallerine dayanır.


Gerçekten biz mi onları kontrol ediyoruz, yoksa onlar mı bizi?


Eğer özgür iradeyle arzularınıza göre hareket etme yeteneğini kastediyorsanız, o zaman evet, insanlar özgür iradeye sahiptir.


Şempanzeler, köpekler ve papağanlar da öyle.


Kraker istediğinizde kraker yersiniz.


Ancak asıl soru, papağanların, timsahların, tırtılların ve insanların içsel arzularını gerçekleştirip gerçekleştiremeyecekleri değildir.


Soru, ilk etapta arzularını seçip seçemeyecekleridir.


Dahası, deneyimleyen benlik çoğu zaman konuşan benliğin en iyi planlarını sabote edecek kadar güçlüdür.


Örneğin diyete başlamak ve her gün spor salonuna gitmek için bir yeni yıl kararı alabiliriz.


Bu tür büyük kararlar konuşan benliğin tekelindedir.


Ancak ertesi hafta spor salonu zamanı geldiğinde deneyimleyen benlik devreye girer.


Canınız spor salonuna gitmek istemez ve bunun yerine pizza sipariş edersiniz.


Deneyler beynin bir tarafının diğer tarafının neden olduğu eylemlerin arkasına mutlaka mantıksal nedenler yerleştireceğini gösteriyor.


Beynimiz spor salonuna gitmemenin eski deneyimlere dayanarak daha büyük bir haz sağlayacağına bizi inandırır.


Biz de inanmaya meyilli canlılar olduğumuz için bu tırnak içinde mantıklı seçeneğe kendimizi bırakıveririz.


Gerçekten de mutluluk ve mutsuzluk bir çırpıda eklenip çıkarılabilen matematiksel varlıklar mıdır?


Dondurma yemek keyiflidir.


Gerçek aşkı bulmaksa daha keyiflidir.


Yeterince dondurma yerseniz biriken hazzın gerçek aşkın coşkusuna eşit olabileceğini düşünüyor musunuz?


Eğer 1600'lü yıllarda İstanbul ya da Kahire'ye gitmiş olsaydınız, orada Sünnilerin, Şii'lerin, Ortodoks Hıristiyanlarının, Katoliklerin, Ermenilerin, Kıptilerin, Yahudilerin ve hatta ara sıra Hinduların göreceli bir uyum içinde yan yana yaşadığı çok kültürlü ve hoşgörülü bir metropol bulurdunuz.


Her ne kadar anlaşmazlıklar ve isyanlardan paylarına düşeni almış olsalar da, Avrupa ile karşılaştırıldığında burası liberal bir cennetti.


Daha sonra Paris'e ya da Londra'ya yelken açsaydınız, sadece baskın mezhebe mensup olanların yaşayabildiği, dini aşırılıklarla dolu şehirler bulurdunuz.


Londra'da Katolikleri, Paris'te Protestanları öldürüyorlardı.


Yahudiler çoktan kovulmuştu ve aklı başında hiç kimse Müslümanların girmesine izin vermeyi hayal bile edemezdi.


Yine de bilimsel devrim Kahire ve İstanbul'dan ziyade Londra ve Paris'te başladı.


Din her şeyden önce düzenle ilgilenir.


Toplumsal yapıyı yaratmayı ve sürdürmeyi amaçlar.


Bilimse her şeyden önce güçle ilgilenir.


Araştırma yoluyla hastalıkları tedavi etme, savaşma ve gıda üretme gücünü elde etmeyi amaçlar.


Bu nedenle modern tarihi, bilim ve belli dinler arasında bir anlaşma formüle etme süreci olarak görmek çok daha doğru olacaktır.


Toplumlar genellikle hümanist dogmalara inanır ve bilimi bu dogmaları sorgulamak için değil, onları uygulamak için kullanılır.


Yani modernite şaşırtıcı derecede basit bir anlaşmadır.


Tüm anlaşma tek bir cümleyle özetlenebilir.


İnsanlar güç ve para karşılığında anlamdan vazgeçmeyi kabul eder.


Bizler hayattan daha büyük bir dramanın aktörleri değiliz.


Hayatın senaryosu, oyun yazarı, yönetmeni, yapımcısı ve anlamı yoktur.


Bilimsel anlayışımıza göre evren kör ve amaçsız bir süreçtir.


Ses ve öfke doludur ama hiçbir şey ifade etmez.


Bugün Hindular, dindar Müslümanlar, Japon milliyetçileri ve Çinli komünistler çok farklı değerlere ve hedeflere bağlı olduklarını ilan edebilirler.


Ancak hepsi de ekonomik büyümenin farklı hedeflerini gerçekleştirmenin anahtarı olduğuna inanmaya başladılar.


Ticari şirketler genellikle başarısız girişimlere milyonlar yatırırken, bireyler anlamsız evliliklere ve çıkmaz işlere tutunurlar.


Konuşan benliğimiz sırf geçmişte çektiğimiz acıların anlamdan yoksun olduğunu kabul etmek zorunda kalmamak için gelecekte de acı çekmeye devam etmeyi tercih eder.


Yani geçmişteki hatalarımızı itiraf etmek istiyorsak, konuşan benliğimiz bu hatalara anlam katacak bir olay örgüsü icat etmelidir.


Robotlar birçok el emeği gerektiren işin yerini aldı.


Gelecekte yapay zekanın yükselişiyle birlikte doktorluk gibi daha karmaşık işlerin bile yerini alabilirler.


Bir dizi teknik komplikasyon hâlâ Humanoid Doktor Watson projesinin ve benzerlerinin yarın sabah hastanelerdeki doktorların yerini almasını engelliyor.


Aslında bu teknik sorunların yalnızca bir kez çözülmesi yeterli.


Bir insan doktorun eğitimi yıllar süren karmaşık ve pahalı bir süreçtir.


Süreç tamamlandığında on yıllık eğitim ve stajın ardından elinizde sadece bir doktor kalır.


Eğer iki doktor istiyorsanız tüm süreci sıfırdan tekrarlamanız gerekir.


Buna karşılık Humanoid Watson'ı engelleyen teknik sorunları çözdüğünüzde bir değil, dünyanın her köşesinde yedi yirmi dört ulaşabileceğiniz sonsuz sayıda doktor elde edeceksiniz.


Dolayısıyla Watson'ı çalıştırmak yüz milyar dolara mal olsa bile uzun vadede insan doktor yetiştirmekten çok daha ucuza gelecektir.


Bu ChatGPT gibi yapay zeka örneklerinde gördüğümüz gelişmelerle daha da doğru hale geliyor.


2030 ya da 2040'da iş piyasasının nasıl olacağını bilmediğimiz için bugünden çocuklarımıza ne öğreteceğimiz konusunda hiçbir fikrimiz yok.


Şu anda okulda öğrendikleri şeylerin çoğu yirmi yaşına geldiklerinde muhtemelen işlevsiz olacak.


Geleneksel olarak yaşam iki ana bölüme ayrılmıştır.


Bir öğrenme dönemi ve ardından bir çalışma dönemi.


Çok yakında bu geleneksel model tamamen geçersiz hale gelecek ve insanların oyunda kalmasının tek yolu hayatları boyunca öğrenmeye devam etmek ve kendilerini tekrar tekrar yeniden keşfetmek olacak.


Yakın gelecekte kesinlikle vatandaşlık maaşına ihtiyaç duyulacak.


Çünkü yapay zeka daha fazla işi devraldıkça pek çok insan kendini hızla iş piyasasının dışında bulacak.


2030 - 2040'lı yıllardan itibaren en önemli soru tüm bu gereksiz insanlarla ne yapılacağı olabilir?


Neredeyse her şeyi daha iyi yapabilen son derece zeki algoritmalara sahip olduğumuzda bilinçli insanlar ne yapacak?


Çağımızda kişisel verilerimiz muhtemelen çoğu insanın hâlâ sunabileceği en değerli kaynak.


Ve biz bunu e-posta hizmetleri ve komik kedi videoları karşılığında teknoloji devlerine veriyoruz.


Tüm dünyada yaygın olan sosyal ağlarla ilgili temel sorun da bu.


Hakkımızda bildikleriyle çok fazla güce sahipler.


Gelecekte merkezi olmayan ağların daha yaygın hale gelmesini dört gözle bekliyoruz.


Herkes aynı kahini kullandığında ve herkes kahine inandığında kahin bir hükümdara dönüşür.


Çağımızda bu durum insanların geleneksel dinlerden uzaklaşıp veri dinine inanmaya başlamalarına sebep oldu.


Veri dinine inananlar artık muazzam bilgi akışıyla başa çıkamayacağımıza ve büyük verilere ve bilgisayar algoritmalarına güvenmemiz gerektiğine inanıyor.


İnsanların analizi, veriye, veriyi bilgiye ve bilgiyi de bilgeliğe dönüştürmesi gerekiyordu.


Ancak dataistler, insanların artık muazzam veri akışıyla baş edemeyeceğine, dolayısıyla kendi akıllarıyla bırakın bilgiye ulaşmayı ya da bilgiye dönüşmeyi, veriyi bile bilgiye dönüştüremeyeceğine inanmaktadır.


Dataistler, insan bilgisi ve bilgeliğine şüpheyle yaklaşmakta, büyük veri ve bilgisayar algoritmalarına güvenmeyi tercih etmektedir.


Algoritmalar kiminle çıkmamız gerektiğinden ne yememiz gerektiğine, yaşamak için ne yapmamız gerektiğinden yapay zeka doktoruna ne zaman gitmemiz gerektiğine kadar her şeye karar verebilir.


Bilgisayarlar hakkımızda o kadar çok veriye sahip olacaklar ki bizi bizden daha iyi anlayacaklar.


Ancak otorite insanlardan algoritmalara geçtiğinde hümanist projeler önemsiz hale gelebilir.


İnsan merkezli dünya görüşünü, veri merkezli bir dünya görüşü lehine terk ettiğimizde, insan sağlığı ve mutluluğu çok daha az önemli olacaktır.


Çok daha iyi modeller zaten mevcutken, eskimiş veri işleme makineleriyle neden bu kadar uğraşalım?


Dataizm böylece hayvanlar ve makineler arasındaki bariyeri yıkmakta ve elektronik algoritmaların eninde sonunda biyokimyasal algoritmaları deşifre edip geride bırakmasını beklemektedir.


Otomobiller, at arabalarının yerini aldığında atları geliştirmedik, onları emekliye ayırdık.


Belki de aynı şeyi homo sapiens için yapmanın zamanı gelmiştir.


Eğer on yıllar bazında düşünürsek, küresel ısınma, artan eşitsizlik ve iş piyasasının bozulması büyük sorunlar olarak karşımıza çıkıyor.


Ancak hayata gerçekten büyük bir açıdan bakarsak, diğer tüm sorunlar ve gelişmeler şu soruyu sormamıza yol açar.


Bilinçli olmayan ama son derece zeki algoritmalar yakında bizi kendimizi tanıdığımızdan daha iyi tanıyabilir mi?


Peki bilinçli olmayan ama son derece zeki algoritmalar bizi kendimizi tanıdığımızdan daha iyi tanıdığında topluma, siyasete ve günlük yaşama ne olacak?


Valla her bölüm rakamını söylerken kaşları kaldırıyorum.


Dikkat etmiştir, dikkatli izleyiciler.


Yüz yetmiş bölüm olmuş maşallah diyelim.


Belki bir sonraki bölüm daha da farklı olur.


O da değiştirebilirim.


Eee böyle biraz kafa dinlemek için yazlığa geldim.


Ben geçen- Hapse yapmıştın şimdi.


Antibiyotik.


Kaç yıl aradan sonra antibiyotik kullanmak zorunda kaldım.


Artık normal bir şekilde yemek falan da yiyebiliyorum.


Çok hani zorlarsan dikişler mikişler işte şey olmasın diyen.


Eee bir basınç gelmesin diye.


Sağlıkla ilgili datalar falan.


Onun dışında çok sıcak buralar, si-- oralar da öyledir diye tahmin ediyorum.


Otuz beş derecelik bir sıcaklık bana inanılmaz geldi.


Bir de daha da şaşırtan, akşam üstü baya böyle şimşeklerin çaktığı, böyle gök gürültülerinin olduğu, rüzgarın fırtınanın olduğu bir şey oldu.


O akşam da zaten on altı falandı yani.


Hani iklim değişikliğini a-baya hani canlı olarak şey yapabiliyorsun, yani izleyebiliyorsun.


Eee ya ben arada çünkü şeye falan Antep'teki sıcaklığa falan bakıyorum.


Hani Hamburg'un Antep'ten daha sıcak olması birkaç gün boyunca.


O bana biraz ilginç geldi.


Eee bilmiyorum, sizde de gene farklı bir iklim yaşanıyordur diye tahmin ediyorum.


Normalde beklenti-- beklenilen- Burası- Türkiye ikliminden ziyade- Ağustosta çok aslında sıcak oluyor.


Hani öğlen vakti mesela bir iki defa sağa sola gittiğim oldu.


Estiği için de o kadar rahatsız etmiyor.


Eee göreceğiz tabii.


Mevsimlerin kaydığı falan kesin yani.


Neticede Ghibli stilinde fotoğraflarımızı editleyebiliyoruz yani.


[kaşık ile çatal sesleri] Eee diyerekten böyle karanlık bir giriş yapayım.


Çok da duyurmadım biraz, taşlanmamak için herhalde.


Eee birazcık daha biriktirelim bence.


Eee daha kapsamlı bir şey konuşulabilir.


Eee bir de karşı cemaat de çok artık kabuğu sertleştirdi.


Karşı cemaat dediğim AI destekçileri diyelim.


Zaten şimdi o konuya da geleceğiz de.


Eee daha yani feed'i açar açmaz insanın sinirini kaldıracak bir tweet olur mu yani karşısında?


Yani bizim Türkiye'nin gündemi çok leş.


Yani insanlar o kadar boş şeylerden dolayı kavga ediyorlar ki birbirleriyle.


E sadece siyasi gündem için söylemiyorum yani.


Bizim Türkiye'deki yazılım camiası da AI ile o yapılır mı, bu yapılır mı?


Yapılır, yapılmaz.


Bu yani kavga anladın mı hani?


İkisi ikisiyle de yapılırsa demek ki sen memnunsun.


Gerçi bir app'te göremedik ama hep geçen bir app yaptım falan yazıyorlar.


Yani bir iş paylaşın da biz de bir rating falan verelim AppStore'da yani.


Ya da utanıyorsanız da yani o zaman çok da ortaya çıkmayın mesela yaptığınız app'lerden.


Ben böyle bilgisayara bir şeyler yazıp komut verip de app çıkartabiliyor olsam app'i böyle her yerde gösteririm.


Ama öyle yapmıyorlar.


Eee ne diyorduk?


Karşı tarafta kuvvetlendirdi şeyini.


Sen de geldin.


Hatta ben o tweet attıktan sonra da bir iki yüz, iki yüz kişi falan takip etti beni galiba.


Bunlar full zaten şey yani veteran iOS'çüler, işte yeni, yeni nesil iOS'çüler, MacOS developerlar falan.


Çok nadiren AI'la ilgili bir şey yazılıyor.


Eee zaten biraz anti AI bir tarafı da var oranın.


Yani...Bu insanların ayakları biraz daha yere basıyor orada.


Hani Liquid Glass, işte yeni design sistemi Apple'ın.


Biri diyor ki abi çok kötü.


Adam oturmuş böyle sekiz blog yazılı yazı yazmış falan.


Neden kötü olduğunu düşündüklerini anlatmışlar.


Bunun nereye gittiğini falan düşünüyorlar, bunları anlatıyorlar.


Bizim Twitter'da şey yani hala daha.


Öyle biz-- Türkiye'deki teknolojik gündem tamamen bunun üzerine.


O da çok biliyorsun bizim ülkede popüler konular.


Onlardan da uzak kalmak da güzel oldu.


Geçen babama gittim bir şey götürmeye.


Dedi İran dedi, İsrail'in dedi, şeyini vurmuş, bilim merkezini vurmuş.


Baba dedim hiç haberim yok valla kusura bakma yani [gülme] yani umurumda olmadığından değil de yani hani.


Ulan savaş mı çıkacak bilmem ne o eee açılardan güzel.


Ben anlatmıştım galiba onu podcastte.


Bu neymiş falan diyorlar.


Ya böyle bir film var.


Adam şey, dayanamıyor, telefonu gizliden açıyor.


Sevgilisine söylemeden.


Çok saçma sapan bitiyor filmin sonu ama o genel fikir komikti baya.


Ya ben geçenlerde- Öyle de olabilir o yüzden hani arada da.


Hani önemli bir şeyse zaten söylüyorlar.


Sürekli okumama gerek yok.


Ben de geçenlerde benzer bir bilmiyorum işte startup'ın bir web sitesine denk geldim.


Hani offline takılma.


Oraya gidiyorsun.


Kafe gibi bir yer.


Telefonunu alıyorlar.


Farklı şehirlerde varmış, İstanbul falan da vardı diye hatırlıyorum.


Hani aynı kafa, hani dijital detoks yapacaklar.


Ama hani nasıl diyeyim kaliteli zaman geçirmek istiyorlar.


O da böyle aklıma geldi.


Ya genel bir ihtiyaç var gibi insanların hani bir şey olsa da bıraksam diye.


Ama hani ben senin adına çok sevindim.


Sen bazen gerildiğin zamanlar da oluyordu sırf Twitter gündeminden ötürü.


Şimdi gene belki biraz geriliyorsun ama şeyden dolayı muhtemelen Liquid Glass'tan ötürü.


[gülme] Yani son-son birkaç haftadır yani senin bahsettiğin o yazıları okudum abi.


Yani Mac kullanıyorlar neredeyse.


Eee hani kendileri her gün kullandığı bir şey olduğu için.


Ben de Mac'te yapıyorum.


Hani arayüz anlamında.


Ve bunlar belki senin hani işini daha yavaşlatacak ya da işte daha keyif almadan yapmanı sağlayacak.


Bu insanlar da uzun uzun bu eleştirilerini yazmışlar.


Çok güzel eleştiriyorlar.


Ya ben bir tanesinde mesela şey yazmış adam o benim çok hoşuma gitti.


İnsanlar neydi o hızlı bir, daha hızlı bir at isterler gibisinden bir şeydi.


İnsanlara ne istediklerini sorsaydın benden daha hızlı bir at isterlerdi diyor.


Bu adam da o blog yazısında hani şu andaki teknoloji şirketlerinin yaptığı şey, o istenilen hızlı atı veriyorlar.


Ve daha da o atı nasıl hızlı hale getirebiliriz onun üzerine çalışıyorlar şu andaki bütün teknoloji şirketleri.


Gerçekten tam anlamıyla müthiş bir şekilde özetlemiş tek bir cümleyle.


Eee çünkü hakikaten şu anki şirketlerin bence buna Apple'da dahil, eee hani inovasyon anlamında hiçbir şey yapmaktan ziyade var olan şeylere olabildiğince suyunu sıkmaya çalışıyorlar.


Bir de yani bu insanlar hani doğrudan işte bu kötü olmamış gibisinden eleştirmekten ziyade nokta nokta sana söylüyorlar.


Ya bak işte mesela şu UI'ın şu kısmında böyle bir hata var.


Hem Apple'ın human interface guideline ile karşılaştırıyorlar.


Daha sonra işte Aqua zamanındaki Apple Human Interface Guideline ile karşılaştırıyorlar.


Şuankinde mesela ne kadar çelişki olduğunu görüyorlar.


İşte hani en basitinden en çok söylenen şey işte biz içeriye daha fazla alan vermek istiyoruz diyor.


Menubarı hani alt kısmını şey yapıyorlar.


Iıı, içeriği görebilecek şekilde.


Yani hani çok anlamsız bir şekilde böyle nedenlerle geliyorlar.


Birkaç tanesini şeye, linklere, notlara eklerim.


Ee, bir de tabii şey diyorlar betalarda düzelecek falan diye.


Biz niye bu eziyeti çekiyoruz ki?


Bu iOS 7 zamanında da olmuştu.


Öyle hemen dört-beş senede olan bir şey yani bu.


Benzerini de şimdi şeyde-- Şimdi tabii böyle sürekli çok kötü, berbat falan demek de doğru değil ama MacOS tarafı için ben de katılıyorum ee, bu şekilde olduğuna.


iOS tarafı birazcık daha farklı.


Eee, açıkçası ben o tweet'i de onun için attım.


Ee, çünkü birçok standardı değiştirmişler.


Ve Apple'ın default komponentleri de bir hayli değişmiş.


Bu sebepten, eee, çok fazla iş çıkıyor eğer, yani app'inizi Xcode 26 ile derlemeyeceksiniz.


O kadar büyük bir iş yok.


Ama bir noktada zaten Apple bunu nisan ayı gibi falan zorunlu kılıyor.


Hani flag koyabiliyorsun, ben istemiyorum bir sene daha böyle devam edeceğim diye ama, şimdi bir de kullanıcı beklentisi diye bir şey var.


Kullanıcılar çünkü sevdiler.


İşin ilginç tarafı çünkü onlar şeyi çok anlamazlar yani.


Eee, oradaki aksesibilite bozulmuş mu, bozulmamış mı?


Ama bu Meet Liquid Glass videosu var.


Orada gösterdikleriyle betadaki şeyin işleyişi arasında çok ciddi fark var.


Oralarda daha da iyileşmesi lazım.


Tam olarak o Liquid Glass videosundaki gibi bir şey olursa, o zaman daha farklı bir etki görürüz.


Mesela en basitinden navigation barda diyor ki;


Çünkü butonları glass yapabilmek için ve o glass efekti düzgün gözüksün diye büyütmüşler.


Bar-barın yüksekliği de artmış.


Sen sağ üst köşeye bir sürü buton, işte paylaş butonu, bilmem ne butonu, kaydet butonu falan koyduğunuz zaman, bu sefer bir de başlık koyarsan tepeye yer kalmıyor.


Bir de back butonunun yanında da bir önceki ekranın ismi yazıyor.


Apple diyor ki işte back butonuna artık isim koyma.


Yani bir önceki ekranın nereye gideceğini bilsin kullanıcı.


E onu tamam koy ama bu sefer diyor ki sağdakileri hepsini git mor butona koy bir tane.


Oradan paylaşa basıyorsun.


Şimdi burada function follows form gibi olmuş.


Şekilcilik daha ön plana çıkmış gibi.


Human interfaces.


[kaşık sesi] [güler] Human interface işinde falan gibisinde, belki şaka yaptı ama.


Eee, ya da ciddi bilmiyorum.


Eee, yani şey bu şekil olayını zaten Apple'a çok görüyorduk.


Hakikaten şey yani.


İşte o konuda birazcık şüpheciyiz.


Eee, yani mesela şeyi falan paylaşıyorlar.


MacOS Tiger vardı 2004-2005.


O Tiger'la gelmişti.


MacOS X Lion'u.


Şekilleri falan birbirinden ayrı.


Şimdi yavaş yavaş artık onu kaybediyoruz.


Ben kullanıcıların artık buna alıştığına dair fikri de çok benimseyemiyorum.


Ötekisi hâlâ daha, daha yani ayrışır mı?


Evet, tamam, daha tasarımcılara az iş çıkıyor.


Dümdüz flat button'lar falan yapıyorsun ama neticede, eee, yine eskisi daha, çok daha okunaklı ve anlaşılabilir.


Neyin ne olduğu çok daha keskin belli ki zaten şeylerde de bunu görüyorsun yani Pro bir app yüklediğin zaman Logic'tir, Final Cut'tır.


Tamamen custom gidiyorlar.


Hatta eski Logic versiyonlarının falan screenshotlarını koymuşlar.


Ama şimdi de yine fena değil.


Yani illa custom UI mi yapalım diyor insanlar da.


Bu sefer de tabii custom UI yapınca bu Apple'ın app'i gibi değil falan diyormuş insanlar.


Böyle bir durum var.


O, ee, zamanında bir Mac Catalyst'e bir yatırım yaptı.


Sonra Apple onu öyle ortada bırakınca o teknolojiyi şimdi hâlâ daha şey diye uğraşıyor yani.


Ipad App'ini Catalyst'le Mac'e çevirdim.


Taho'nun kendi AppKit app'lerine göre falan diye.


O bi-, o arkadaş çok böyle şey hevesli yani o konuda.


Bir de bizim app'in şeyine çok güzel uydu.


Biz öyle çok, eee, aşırı derecede fazla yukarıdaki toolbar'ları kullanmıyoruz.


O yüzden çok böyle bizi kısıtlayan bir şey olmadı.


Durum olmadı.


Ben zaten, eee, geçen hafta işte yönetime bir WWDC sunumu yaptım, bi yüz kırk dokuz slaytlık falan.


Liquid Glass'a da ciddi bir vakit ayırdım.


Eee, en sonda one more thing olarak app'in iOS 26'da Liquid Glass'lanmış halini yani biz biraz, ben biraz böyle akşamları falan da ekstra çalışaraktan-Kendimden taviz verip bir şeyler hazırladım.


Çünkü ikna etmek için aslında kolay oluyor öyle.


Bak böyle olacak bittiğinde çalışma falan dediğin zaman ha diyor tamam çok güzel olmuş diyor insanlar doğal olarak.


Ama konseptüel bir şey konuşursan tamam bakarız bir ara falan olabilir yani.


O yüzden şimdi onun çalışmasına başladık biz.


Ben yavaş yavaş benim zaten bir de merkezi kit olduğu için kit'le component'in iOS 26 versiyonlarını yapıyorum.


26'daysa böyle değilse böyle göster gibisinden.


Işte butonlara class opsiyonu falan ekliyoruz.


Class button isterlerse developerlar onu kullanabiliyorlar.


Bir yandan böyle bir branch'te iOS 26 değişiklikleri de devam ediyor.


Ama tabii henüz Figma daha şeyi çıkartmadı, Liquid Glass update'ini çıkartmadı.


O yüzden de Apple da bu design template'leri Figma'ya uyumlu hale getirmedi henüz.


Sketch sürekli güncelleme yapıyor.


Hatta bu Concentricity dedikleri bir olay var.


Yani köşelerin belli mesafesine göre yuvarlatılması.


Onu da Sketch'e otomatik diye bir opsiyon getirmişler.


Kenara ne kadar yakınsa onun round corner'una göre kendi round corner'ını ayarlıyor objeler.


Bu arada bir günde yazmış şey, iki günde mi yazmış? Neyse.


Hani o tarafta Sketch biraz daha hızlı gidiyor.


Figma da bu arada public oluyormuş bence.


Bir firma public olduğu zaman ondan sonra zaten yani o işte bahsettiğimiz hırs var ya. Ya.


Benim gördüğüm yani ben biraz şaşırdım açıkçası.


Çünkü hani Figma bayağı yani standart olmuş bir aslında tool'lardan bir tanesi tasarımcılar arasında.


Ama hani yıllık totalde bir milyar dolarlık falan bir geliri var.


Yüzde yetmiş küsur bir kar marjları var ama gelir sanki bana biraz azmış gibi geldi.


Totalde kaç dediler ya, dört-dört yüz elli bin falan herhalde müşterileri varmış.


Bilmiyorum sen biliyor musun da yirmi milyar dolar değeri varmış abi Duolingo'nun.


Hani Figma'yla karşılaştırınca biraz garip geliyor.


Şimdi çok uzun süredir şirketler public olmuyordu.


Borsa biraz şeye düşmeye başladığından ötürü erteliyorlardı.


Birkaç daha şirket muhtemelen public için şey yapacaklar.


IPO şeyi önerecekler.


Klarna falan da mesela olmak istiyordu ama ertelediler.


Yani hani her ne kadar genelde biz kendi dediğimiz nedir onu yaparız demiş olmalarına rağmen.


İşte mesela AI konusunda baskılardan ötürü bence eee çok bayağı, yani hani çoğalmalarına neden oldu.


Benzer şeyleri de görebiliriz Figma zaten onlar da bayağı AI ile ilgili şeyler yapıyordu.


Hani şimdiden yağlamaya başlamışlar.


Genelde ilk public offering de işte atıyorum yirmi dolardan çıkıyor.


İlk günde zaten önemli bir şey oluyorsa geliri oluyorsa.


Çünkü her orada biraz aslında şeyi tartıyorsun sen.


İnsanlar ne kadar değerli olduğunu düşünüyor hani bu şirketin günün sonunda hani halka arsın amacı o.


Eee muhtemelen birçok insan da hani şey yapacaktır, çalışanlar da vesaire hani kendi hisselerini satacaktır.


Eee bir de yanlış bilmiyorsam şey, şirket sahibi de şeymiş baya yüzde elliden fazla hâlâ hissenin sahibiymiş kendisi.


Hani o anlamda belki çok şey olmayabilir, kendi istediğini yapabilir ama ben gene de Wall Street ne derse o olacakmış gibi geliyor.


Şeyde Liquid Glass kısmında senin-- şey şeye çok katılıyorum.


Mac kısmını en çok eleştiriyorlardı.


Ios kısmından ziyade Mac'te mesela şeyi bayağı yerden yere vuruyorlardı.


Çünkü artık Apple Mac'teki ikonları da kare olmasına zorluyor.


Sen her ne kadar böyle hani atıyorum automator appi vardır ya da page pages appi vardır dimi xcode falan bunlar hep dışarı taşan ikonlar.


Bunların hepsini apple sen her ne kadar öyle tasarlamış olsan bile kendileri bir tane karenin içerisine koyuyor.


Senin yaptığın tasarım, senin yaptığın ne bileyim stili, sanatsal çalışmayı kendileri istediği şekilde değiştiriyorlar.


Hani zorluyor sistem seni o şeye.


Bu yüzden bayağı yerden yere gömüyorlardı.


Bence bu da önümüzdeki betalarda hani Apple'ın tekrardan eskisi eskiye döneceği şeylerden bir tanesi olacak.


Çünkü bu ikinci betayı yayınladılar.


Bütün sistemler için 26 nokta 26 versiyonun beta 2'sini yayınladılar.


Orada mesela Control Center'ın arka planı çok daha transparandı.


Arttırdılar opasitisini.


Finder ikonu da değişmişti.


Renkli olan yüzü değiştirmişlerdi orijinalinden.


Onu da tekrardan hani eski haline döndürdüler.


Muhtemelen yukardan birisi hani böyle yapın diyor.


Şimdi sen bütün zamanını ve bu da muhtemelen o developerlara falan, tasarımcılara çok acayip bir baskı uyguluyordur.


Çünkü hani Eylüle kadar yetişecek.


Şimdi hani sen hem daha tam olarak bitmemiş bir şey var hem de çok fazla eleştirilen bir şey var ve eylule kadar da bir şeyin var.


Yani inanılmaz bir eee baskı oluşturuyorsun hani sen şirket içerisinde hala orada ne gereği var diye soruyorsun.


Yani yapmasalar hani bunun yerine belki işte normalde developerlar işte bak fix ler falan varsa onları düzeltirlerdi.


Şimdi böyle yuvay şeylerini düzenlemekle uğraşacaklar.


Normal teknik olarak olan sorunları fixlemekten ziyade hani boş yere kendilerini iş yarattılar gibi geliyor bana.


Yani hani içeri ön plana çıkacak diyorsun, içerik değil, sidebar ve üstteki tool bar ön plana çıkıyor Mac'te.


Çok, yani kendileriyle çok fazla çelişiyorlar.


Bu yeteneklerin aslında ayrılmış olduğunu.


Hani bir sistematik bir değişiklik yokmuş gibi geliyor.


Başka kimse kalmadı belki.


Mecburen en yüksek, en senior seviyedeki adam o olduğu için herhalde o onu hâlâ şirkette tutmaya çalışıyorlar diye tahmin ediyorum.


Bir ay geçti şurada.


İki buçuk ayda ne kadar toparlayabilirlerse artık toparlayacaklar.


Ama o olmazsa da senin dediğin gibi en az bir dört sene.


Bir de kötü kısmı bence sistem artık otomatik olarak update olduğu için özellikle işte çok teknolojiyle arası iyi olmayan kullanıcılara sen muhtemelen onunla uğraşacaksın.


Hani teknik destek vermek zorunda kalacak çoğu insan.


Sırf UI değişikliklerinden ötürü.


Yani ne kadar düzelteceklerini Yani şöyle asıl sıkıntı şu.


Search barları aşağı aldık diyor.


Toolbarlarda.


Hani herkes son OS'i desteklemiyor ki sürekli.


Arayüzde bir sürü değişiklik gerektirebilir.


26 ise şurada değilse burada.


On beşte de bazı şeyler bir değişik, bir de on beşle özellikle bak diyorsun bu sefer ne oluyor?


Tester hani artık Tim Cook'un kulaklarını çınlatır herhalde yani.


Testerlar.


iOS 7 zamandaki kırılmaya benziyor dememin sebebi aslında bu.


Çok ciddi değişiklikler var.


Çok ciddi kural değişiklikleri var ve bu kural değişikliklerinden dolayı önceye ve şimdiye destek vermek iki kat iş demek.


İki kat olmasa bile bir nokta üç, bir nokta dört kat iş demek.


O yüzden de ben birazcık da o şeyi de vermek için, korkuyu da vermek için.


Çünkü biliyorum yani şuanki herkes kulağının üstüne yatıyor.


Türkiye'deki mobil uygulama geliştiren ekiplerin çoğu fakat eylüle geldiğinde abi neydi o info page ski biz onu bir false yapalım da öyle devam edelim diyecekler ama o da, o da bir sonraki sene Eylül'e kadar, o zamana kadar bununla uğraşmaları gerekecek.


Şimdiden yaparlarsa kafaları başları çok daha az ağrır.


Dediğim gibi ben bizim uygulama için GetContact için gerekli aksiyon planı çıkarttım.


Yavaş yavaş da başladık yapmaya.


Bir yüzde otuzu, yüzde kırkı bitti bu arada.


Yani herhalde bu Ağustos'un sonuna kadar testini falan yapıp çıkmış oluruz diye ümit ediyorum.


Sadece bana bağlı değil bazı şeyler.


Başka istersen ıı tükettiğimiz şeylere geçiş yapabiliriz.


Yani Figma için de aynı şey geçerli.


Şimdi devamda yirmi beş dolar istemeleri mesela Figma'nın bence en büyük ayıplarından bir tanesiydi.


Yani yirmi beş dolar istemeleri değil, bunu daha önceden söylememeleri yani.


Ya bakın biz bunu betadayız ama bu bittiğinde adam başı şu kadar dolar olacak diye söylemeyip de herkesi alıştırdıktan sonra tamam artık bir sıfır versiyonunu çıkartıyoruz.


Bu da koltuk başına yirmi beş dolar demeleri aslında Figma'nın yönetiminin de nasıl bir zihniyette olduğunun göstergesi ve bu halka arzla beraber bu daha da artacak.


O yüzden aslında bu konuyu da zaten Black Mirror'da da belki konuşuruz.


Ya bu subscription based işlerde bu tarz üçkağıtlar çok fazla olmaya başladı.


Ya abi ben sadece custom domain e-mail kullanmak için sana para veriyorum.


Ben custom domainle gmail kullanayım.


Mesela benden kar ediyorlar.


Çünkü ben hiçbir AI özelliğini kullanmıyorum.


Bana geliyor dokuz doları zorlayarak veriyor.


Kolay para diyorlar ya, kolay para.


Onu ayriyeten konuşacağız zaten.


Microsoft'un yaptığı eşekliği.


Neyse, ee, birazcık aslında şeyi düşünmeye başladım.


Hani yüz dolar veriyorsun, işte bir sene mi iki sene mi bütün update'leri sana veriyor.


Offline çalışıyor.


Cloud mloud yok, beraber collaboration yok ama senin yani uygulama neticede iki sene ve hani yeni sürüm çıkarsa da ben o özellikleri istemiyorum.


Yaa bence bu çok çok güzel bir model eee olduğunu düşünüyorum.


Hatta yani eski ben işte çocukluğumda Mac vesaire kullanırken Photoshop beş nokta beş çıkıyordu mesela.


Yani altıyüz, yedi yüz dolar, bin dolar.


O civarda idi Photoshop'un fiyatları.


Alıyordun ama şimdi onu kullanıyordun.


Sonra işte CS6 lar altı sıfır, sonra CS'ler MS'ler falan çıktı.


Creative Suite'ler falan.


Ama beş nokta beşi alan adamın eğer işletim sistemi destekliyorsa kullanmaya devam ediyordu yani.


Öyle mesela benim tanıdığım var normalde grafik tasarımcı.


İşte Mac Pro Mac, Mac G5'i var.


Poster moster tasarlıyor, her şeyi yapıyor, çiziyor.


E-ai özelliği mi satacaksın o adama yani?


Bi-- bu modelden çok hızlı uzaklaştık.


Yani herkese her ay fatura keserek inanılmaz paralara ulaşabiliriz.


Abi adam yani namaz vakitleri uygulamasına bile subscription koyuyor.


Ne yapıyorsun abi yani anladın mı hani?


[gülüyor] Ezan mı okunmayacak yani ödeme yiyince.


Saçma sapan bir şey yani.


Artık bu modelden yavaş yavaş uzaklaşmamız lazım.


Şimdi bu Affinity için de zaten Creative Cloud'ı iptal ettim.


Bunlar biliyorsun üç yüz liradan bin beş yüz liraya mı öyle bir sekiz kat fiyat artışına gittiler bir anda.


Affinity tek-- bütün programların tek bir fiyattan veriyordu.


Bu arada çok da büyük bir eksiği yok yani Adobe'nin programlarında.


En azından benim kullanımımda öyle.


Sketch'i de muhtemelen şimdi standalone'unu alacağım.


Öyle devam edeceğim.


Çünkü cloud özelliklerini zaten kullanmıyorum Sketch'in.


Bu benim hoşuma gidiyor yani bir kere parayı ver, yeni büyük sürüme kadar ya da büyük sürümü de destekleyebilir.


Mesela Final Cut Logic'ta öyle.


Mac'i alırken almıştım ben onu iMac'i alırken.


Yani, eee biraz böyle olması lazım yazılımın.


Eee büyük major sürümlerde iste-istemesi lazım diye düşünüyorum.


Neden olduğunu biliyorum da, eee bizim kullanıcılar olarak da bunu talep etmemiz lazım.


Bireysel senin dediğin gibi Sketch mesela çok mantıklı.


Onun lisansını falan alıyorlardı.


Tek tek şeyler için.


Ben mesela birkaç şey paylaşımı bırakalım, paylaşım.


Bu işte Figma şeyinde, IPO'da, bu IPO Offering'de aslında hani bütün şirketle ilgili detayları paylaşıyorlar.


Stock Exchange, SC neydi C neydi orada Community diyeceğim var.


SEK dedikleri var ya işte bu şeyleri denetleyen, borsayı denetleyen kurum.


CS gelmedi- Commission falan mı?


Commission aynen, aynen Stock Exchange Commission.


Ona hani bu bütün detayları veriyorlar ki hani transparan bir şekilde insanlar hani yatırım yapmak istiyorlarsa, hani o dataya bakarak yatırım yapsınlar diye Figma orada şey diye paylaşmış.


Şeyi rakamını tam hatırlamıyorum de işte bin tane, bin beş yüz tane şirket sanırım yüz bin dolar üzeri para ödüyormuş Figma'ya yılda.


Yani hani bu çok yüksek bir rakam.


Ben mesela daha sonra işte şey var, Coindesk diye bir tane şirket var, onlar da Datadog diye bir tane servis var.


Bu bizim monitoring için falan kullandığımız servislerden bir tanesi.


Yüz elli milyon dolarlık servis için hani third party bir servis için para ödüyorsun yani.


Ki bu hani nasıl diyeyim, senin ana işinin merkezinde olan bir sistem de değil.


Hani sadece monitoring aracı ve sen bunu open source toollarla da yapabilirsin aslında.


Sadece monitoring için şirket içerisinde.


Grafana'dır, Mrafana'dır bunların hepsini işte şey yaparsın.


Çok detayına girmeyeceğim.


Hani kendi şirket içerisinde gelişir.


Sadece çünkü tepe yöneticiler bunlara karar veriyorlar ya!


Yani sen hani çok chaine girmeyeceğim ama hani böyleee, sanki böyle şeyi atıyormuşum gibi gelecek.


Şeyde bile bu bilinen bir şey açıkçası yani, eee hükümetler nezdinde işte Microsoft nasıl gidip eee bir tane eyalete şey diyebiliyor yani.


Açık kaynaklı onu kullanacağız demişti.


Ondan sonra geri vazgeçtiler şeyden.


Şimdi mesela o da var.


Iı, bu lisans için para ödüyorlar.


Danimarka'da, Hollanda'da falan da denk geldim ben.


Böyle hani bilinen büyük şehirler Kopenhag falandı yanlış hatırlamıyorsam.


Iıı, hani Windowstan uzaklaşıp Linux kurup ona da işte LibreOffice'te bütün şeyi halletmeye, yani olması gereken şey bu bence yani özellikle işte devlet dairelerinde.


Yani bu işte şeylerde de benzer bir sıkıntı aslında yani herhangi bir şirketteki şeylerde bu ne derler işte seni lock-- kitliyor yani şirket.


Bu üçün-üçüncü parti servisi hiçbir şekilde ayrılamıyoruz.


Sen de diyorsun ki ya şimdi hani bir sürü zaten prodan öncelikleri var.


Şimdi oturup da bütün o öncelikleri bırakıp işte bu monitoring tool'unu tekrardan geliştirmekle uğraşamayız.


Mecburen veriyorsun parasını ki anti şey olana kadar, yani en son belirli bir seviyeye ulaşana kadar ondan sonra ah diyorsun, yeter artık kesiyorsun artık parayı ödemeyi bırakıyorsun.


Yani artık şirketler bu kendi harcamalarına bakıp ya biz buna bu kadar para veriyoruz işte.


Bazı şirketler AWS'ten çıkıp işte Hetzner vesaire gibi şirketlere gidiyor.


Ya da kendi cihazlarını alıyorlar.


Bu işte colocation denilen yerlerde, data centerlarda falan kendi makinelerini şey yapmaya başlıyorlar.


Ya da işte bazı şirketler üçüncü parti servis kullanmak yerine kendi içerilerindeki ekiplerle birlikte açık kaynak yazılımları kullanarak geliştirmeler yapıyorlar.


Yani bu yönde bayağı bir eğilim varmış gibi geliyor.


Çünkü benim anladığım kadarıyla Amerika'daki bu National Security vesair olayından ötürü hükümet, Amerikan şirketlerine bazı şeyi yap-ma-yap-malarını zorunluğu kırabiliyor.


Yani çok aşırı yani an-anlaşılabilecek bir şey değil.


Sevmediği, Amerika'nın hoşuna gitmeyen bir karar verdiğinden ötürü.


Hani bu da hani bu bütün abonelikler çok fazla para harcanmasının yanında bir de bu şekilde hani başka bir şirket tarafından.


Hani senin günlük işini engelleme bilecek bir şeyler olması.


Çünkü farklı düşündüğünden ötürü o ülkenin, o şirketin bulunduğu ülkenin yöneticilerinden.


Bu nedenle de hani çoğu şirket artık ya biz Microsoft vesaire kullanıyoruz, Google falan kullanıyoruz.


Milyonlarca dolar para veriyorlar her yıl.


Artık ya biz hani bunu yapmak yerine işte Linux mu kullansak işte Libreoffice mi kullansak Microsoft Office kullanmak yerine gibi.


Ya böyle, bu yöneliş çok, yani benim çok gözüme çarpmaya başladı.


Muhtemelen hani Türkiye'de falan da buna benzer şeyler olacaktır diye düşünüyorum açıkçası.


Ama bu Black Mirror bölümüyle ilgili de hani genel bir özet geçelim.


Mert söylediği için benim haberim oldu.


Iı, çünkü Netflix'i geçtikten sonra biraz bozuldu açıkçası dizi.


Ben de üçüncü sezona kadar izlemiştim en son.


Bana seyret deyince ben de açtım, seyrettim.


Orada da işte şey, benzer bir durum var.


Yani hayati önem taşıyan bir teknolojiyi bir çifte satıyorlar ve bunların dar gelirli bir çift.


Iı, yani adamın eşinin yaşaması için zorunlu olan bir teknoloji.


Sonra bunlar böyle yaşarken daha önceden verdikleri sözleri tutmayıp onlar işte plus paketimizde var, işte plus pakete geçmezseniz bunları alamazsınız falan diyorlar.


Plus pakete geçiyorlar.


Sonra plus pakette de istediklerini bulamıyorlar.


Çünkü özellikler gitgide kısılıyor- Bir de reklam ekliyorlar abi.


Niye bunlar geldi falan diyorlar.


Çok detay vermek istemedim detaya girmiyorum ama şimdi diyorlar.


O fikir değişikti yani.


Aslında şirketler seni bir kere kıskaca aldığı zaman senin şeyin üzerinde o terms of service de oynayarak sana vaad ettiği servisi kalitesinden önce düşürüp sonra seni daha yükseğe.


Premium Premium Plus çıkarttılar sonra.


Şimdi bana sürekli şey diyor, premium plus'a geçersen hiç reklam görmeyeceksin.


Ulan Premium'da görmüyordum zaten.


Hani aynı şeyi şu an yaşıyoruz zaten şirketler arasında.


Ve yani o konuya çok girmeyecektik ama bu şirketlerin sürekli büyüme hırsı ve hevesi bütün sistemleri bu hale itiyor.


Ve açıkçası yani bu Ad Zitro'nun bir şeyi Never Forgive Them diye bir yazısı var.