Yani eğer öğrenmek isteyen kişi bu alanda yeterince şeyi böyle sürekli bir şeyler öğrenebileceğini ve aktif olarak gelişen bir şey üstünde geliştirme yapmayı kabul ediyorsa bence gelmeli.


Çünkü dediğim gibi çok fazla fırsat var.


Bellisizlik'le okeylerse ve bu heyecanlı- [anlaşılmaz] Bellisizlik diyemem.


İşin içine girdiğin zaman bellisizlik kalmıyor.


Çünkü herkes sürekli bir development yapıyor falan.


Ama dışarıdan objektif bir gözle bakarsam, insanların bu konuda soru işaretlerinin olması mantıklı.


Ama ben kişisel olarak bu alanın büyüyeceğine inandığım için bu alana yatırım yaptım.


Kişisel olarak, kariyer olarak.


Ve bu alanda devam etmeyi düşünüyorum.


Çünkü hem fırsat çok fazla hem yeni bir alan.


Hem compete etmeyi seviyorum, farklı şeylerle sürekli yeni şeyler öğrenmeyi seviyorum.


Beni tatmin ediyor çok fazla.


İnşallah bunu dinleyenlere de güzel ilham kaynağı olur.


[güler] Valla ben şu an dedi-- seni dinlerken şey oldum yani.


Güzel, güzel bir alan dedim yani.


Zaten öyle düşünüyordum da geliştirici tarafında da hakikaten burada bir hani sofistike bir ekosistem var.


Hani bunun daha da gelişecek olması, yani daha da gelişeceğine eminim.


Çünkü zaten son beş senede ne kadar geliştiğini gördük.


Eminim ki beş sene sonra da daha da üstel- Kesinlikle bence kapsamlı olarak- Aynen abi- Bir şekilde gelişecek yani.


Evet, yani Web2'nin başlarındaymışız gibi aslında Web3 dünyasında.


O yüzden önümüzdeki on, yirmi sene enteresan olacak bence de.


Orkun çok teşekkürler, ağzına sağlık.


Ben çok teşekkür ediyorum ya.


Çok keyifliydi böyle sohbet yapmak.


Hem de bu tarz şeyleri konuşup kayıt altına almak güzeldi bence ya.


Yani dinleyenler için de ben bile tekrar dinlediğimde kendim bir şeyler böyle öğrenebileceğimi, bir ışık yakacağını düşünüyorum en azından.


Ağzına sağlık tekrardan.


Dinleyenlere de çok teşekkürler.


Bugünkü konuğumuz, tecrübeli yazılımcı ve aynı zamanda podcast sunucusu.


Deniz, farklı ölçekte yazılım projelerinde rol alan deneyimli bir yazılımcı.


Onun önerileri eminim ki bu alana yeni giriş yapmış veya yapacak olanlar için faydalı olacaktır.


Hoş bulduk Erhan.


Şimdi şuradan başlayalım.


Aslında senin yazılıma geçiş hikayeni, aslında yazılıma başlangıç hikayeni biraz senden dinleyelim istiyorum.


Ondan sonra biraz daha hem kariyerinde ilerleriz hem de yazılım öğrenme ile alakalı konuşuruz.


Şu anlamda birazcık şanslı hissediyorum kendimi o konuda.


Benim babam da aslında hani formal olarak hani bilgisayar mühendisi olmasa da işte şey devriminden verdiği işe başladığından kimya mühendisi olarak yazılımla da ilgilenmiş.


Yani bizim evimize doksanlıların başında girdi bilgisayar filan.


Babam da hani yazılım geliştiriyordu o zamanlar filan.


Hatta ben böyle biraz ders çalışmasında falan zor bir insanım.


Çarpım tablosunu öğrenememiştim.


Bilgisayarın açılışına şeyi koymuştu babam, program yazmıştı, çarpım tablosu soruyordu.


Soruları bilemezsem filan bilgisayar açılmıyordu böyle.


Böyle aşamalardan geçtim.


Bilgisayar hep hayatımın içerisinde vardı ve programlamayla da ilgileniyordum hep.


Lisede de şeye başladım ben, Anadolu Teknik Lisesi'ne gittim, Endüstriyel Otomasyon.


Tam olarak bilgisayar programlama olmasa da orada da endüstriyel otomasyonun bir parçası.


Yani programlamın belki mikroçip seviyesinde ve PLC seviyesinde.


Orada hani daha çok ilgimin olduğunu fark ettim.


Ve hani liseden mezun olunca üniversiteye geçtiğimde de hani daha o zamanlar şeyler falan vardı 2005'lerde artık.


Türkiye bir de şey bir ülkeydi o zamanlar Microsoft dominant bir ülkeydi filan.


Dot Net teknolojileri falan çok yaygındı, hem kurumsal alanda.


Bir tane yazılım firmasının eğitimine yolladı babam beni.


O zamanlar bootcamp denebilir herhalde.


Oradan çıktıktan sonra şey, gene bir fabrika otomasyonu ile ilgili bir firmada işe girdim ve kariyerime başladım yani.


Ve direkt yazılım mühendisi olarak başlamıştın.


İlk yazdığım programı veya şeydeki işteki yaptığın ilk projeyi hatırlıyor musun?


Şey, üniversitenin fabrikalarından birinde, şeyde paketleme hatlarından işte buradaki otomatik sensörlerden veriler geliyordu.


Onları toplayıp böyle raporlayan bir şey yapmıştım.


Basit, basit bir şey yapmıştım ama böyle haftalarımı falan almıştı.


Patronum da çok sabırlıydı o zamanlar.


Hani bayağı [kikirder] katkı sağlamıştı bana.


Peki patrondan bahsettin.


Senin öğrenme yolculuğundaki bu patronlar, mentorler, büyüklerin ne kadar, nasıl bir rolü oldu daha doğrusu?


Abi çok rolü oldu.


Bu arada bence artık şans faktörü mü ya da insanlar hani beraber çalışabileceği insanları seçebiliyor mu bilmiyorum.


Ya günün sonunda şey var hani eninde sonunda kendini geliştiren sensin.


Ama iyi yerlerde, iyi insanlarla çalışmak aslında çok hızlandırıyor gelişim sürecini onu söyleyebilirim.


O anlamda da ben hep şanslıydım yani.


Hem ilk çalıştığım şirkette hem sonra işte bizim Code Fiction kadrosunu tanıttığım şirkette.


Insanlar seni geliştiriyor.


Senden iyi insanlarla çalıştığın zaman daha fazla gelişiyorsun.


Yani bir mentorluk ya şey var.


O kadar emin değilim de.


Ben başladığım dönemde bir usta çırak ilişkisi vardı.


Yani bu craftsmanship olayı falan vardı o zamanlar.


Niye şu anda yok diyorsun ve ne kadar var?


Bakış açısıyla da ilgili olabilir ama şey bir anda, son iki senede özellikle pandemiden önce de zaten başlamıştı.


Pandemiyle beraber sektöre çok fazla insan girdi ve hala eminim ki vardır.


Ama sanki şey değişti.


Yazılım öğrenme alışkanlıkları ve sektöre giriş şeyleri değişti.


Yani kriterleri değişti gibi hissediyorum.


Yani orada mesela nasıl bir değişiklik oldu, yazılım öğrenme şeklinde nasıl bir değişiklik oldu?


Bilgiye ulaşmak bence daha kolay hale geldi.


Bir de şey de arttı.


Yani uzmanlıklar yoktu ben başladığımda.


Yani back end, front end filan gibi şeyler yoktu.


Product Manager'ın olmadığı, Project Manager'ın olduğu dönemlerden bahsediyoruz.


Yani her şey project filan.


Satışçılar gidiyor, her şey üç ay beş adam diyor filan.


Böyle bir dönemde ben başladım yazılıma.


Her şeyi yani database'den front end'e kadar her şeyi yapılıyordu o zaman ve çok fazla böyle bir mesai harcamak gerekiyordu yazılıma.


Şimdi de harcamak gerekiyor ama şey artık uzmanlıkların olması bence işi birazcık daha hem zorlaştırdı hem kolaylaştırdı o anlamda yazılıma girme konusunda.


Bir yere odaklı kendini geliştirebiliyorsun.


Kolaylaştıran şeyler, alanları neler?


Zorlaştıran alanları, onları da soracağım.


Birçok farklı disiplini bilmen gerekiyordu abi önceden ki bunların hepsi uzmanlık gerekiyordu.


Yani veritabanı bilmen gerekiyordu.


İşte backend de nasıl ölçeklenebilir, kod yazman gerektiriyordu.


Bir de yani bunu UI'da kendin present etmen gerekiyordu.


Hani filan şey olarak.


Bunların hepsi aslında şu an günümüzde farklı uzmanlıklar.


O anlamda şeydi yani böyle full stack pek kullanmayı sevmiyorum biliyorsun ama daha bir full stack olman gerekiyordu.


Şimdi ise hani daha temiz olduğunu görüyorum o ayrımın.


Bence bu girişi birazcık daha kolaylaştırdı yazılıma.


Ama tabii ki uzmanlaşmak her zaman gene aynı yolculuktan geçiyor insan yani zor bir şey.


Girişi kolaylaştırdı ama sektöre.


Derinliği arttı mı zaman içerisinde?


Yani hani iki bin yedi dedin, iki bin yediden on altı sene geçti.


On altı sene içerisinde o uzmanlık alanlarının derinliği arttı mı?


Özellikle yani front endde mesela bunu görüyoruz.


Hani front end diye bir şey yoktu abi designerlar vardı, şey yapıyorlardı.


HTML CSS'e çeviriyorlardı designerları filan böyle.


Front end dediğin de oydu hani dizayn geliyordu.


HTML CSS veriyordu sana.


Sen de onu bir backendci olarak şey yapıyordun işte yerleştiriyordun gerekli yerlere filan.


Şeylerin artmasıyla beraber browserların yetenekleri filan arttı.


Her şeyin oraya taşınmasıyla beraber, orada böyle ciddi applicationlar filan geliştirilmeye başlandı artık ve derinliği arttı yani gerçekten front endde.


Şu anda hani react'ı var angular'ı var, vue'su var.


İnsanlar bir sürü şey öğreniyorlar ortada.


Yani çok farklı bir noktaya geldi front end.


Back end de mesela aynı şekilde.


Ya eskiden böyle serverlara çocuğumuz gibi baktığımız dönemler vardı.


Hadi o server filan çok ciddi bir şeydi.


Server atıp domi falan hadi böyle bir şey yapılıyor diye.


Abi şimdi her şey konteynır, her şey cloudda filan.


Uygulamanın nerede çalıştığını da bilmiyorsun.


Ama ne geldi artık hayatımızda distribüter sistemler geldi.


Hani tek bir makinede çalışmıyor.


Dağıtık mimari nasıl implement edersin, nasıl application nasıl scale etmen gerekiyor filan gibi mikro servis gibi yaklaşımlar geldi falan.


Orası da farklı bir uzmanlığa gitti yani.


Sen mesela şu anda başlıyor olsan kendine sıfırdan nasıl bir alan seçerdin?


[şarkı biter] Hiç düşünmediğim bir soruyu şey yaptın ama ben sanır gene back-end'ci olurdum ya.


[gülme] Bildiğin yoldan devam.


Bildiğim yolda aynen on altı, on yedi sene oldu.


Ben hala böyle bir label ile textbox'i yan yana getiremiyorum yani frontend'da.


[gülme] Güzel.


Kendime-- bana umut verdin.


Sen on altı senedir bunu şey yapamıyorsun.


Benim de yapmamam normal yani.


Peki teknoloji seçiminde bir değişikliğe gider miydin?


Abi şimdi şey de değişti orada.


Teknoloji, daha doğrusu kullandığım framework ve dil çok daha önemliydi sanki o zamanlar.


Hala önemli ama şu an hani daha artık fleksibleız gibi hissediyorum yani.


Şey, mantığı iyice yerleşti sektörde.


Yani teknolojiler, frameworkler, libarilar.


Bunların hepsi bir tool ve ihtiyacımız olduğu zaman ihtiyacımız olanı öğrenmeliyiz ve geliştirmeliyiz şekilde.


Hani işte Dot Net, Java gibi general purpose platformlar var.


Hani Go gibi böyle sistem programlama yapabileceğin yerler var.


Hepsini yerinde kullanmak gerekiyor.


Bence artık yani zaten şeyi de gözlemliyorum.


Böyle back-end olsun, front-end olsun herkes birden fazla teknolojiye artık hakim oluyor.


Zamanla tabii, gene başlarken farklı yani olay.


Daha basit dilden başlamak lazım bence.


Kodlamayı öğrenmen, belki uzun bir süre demeyeyim de yani, bir süreye yayılmış durumda aslında.


Ve sonra da işte 2007'de sen işe giriyorsun, ilk yazılım işine giriyorsun.


O zamanlar ki öğrenme yolculuğunu düşündüğünde ve bugünle kıyasladığında şeyleri geçiyorum.


Hani kaynaklar arttı vesaire.


Hani onları geçiyorum.


Senin öğrenme şeklinde bir değişiklik oldu mu?


Abi değişmeyen şeyleri söyleyeyim bence.


Ya söyleyeceğim şeyler bu arada tartışmalı ve kişisel şeyler.


Ama bence sevmen gereken bir iş bu.


Çünkü şirket ve şirketin sana sağladığı imkanlar da tabii ki önemli kendi geliştirmen için ama şeyi de bence artık insanlar itiraf etmekten çekiniyor ama özel vaktinden harcadığın zaman da çok önemli bu sektörde.


Yani ben ilk başladığımda gözüm kanayana kadar kod yazıyordum.


Yani gece uykumdan kalkıp problem çözüp hani tekrar bilgisayarın başına filan oturuyordum yani.


Şey gerekiyor, özellikle ilk başlarda büyük bir adanmışlık ve bir tutku gerekiyor bence.


Sevmeden o anlamda çok fazla yapılabilecek bir iş değil.


Hani bunu profesyonel olmalıyız şey yapmalıyız diyen hani şey yapan argümanlar da var.


Onlara çok şey yapmıyorum, saygı duyuyorum ama sıkıntısı şu abi, çok çabuk outdated kalabiliyorsun.


Yani öğrenmenin hiç bitmediği bir sektör.


Belki başka sektörlerde de bu şekildedir ama yazılım kadar yoğun mu?


Çünkü paradigmalar falan çok hızlı değişiyor.


Teknolojiler çok hızlı değişiyor ve sürekli öğrenmen gerekir.


Ben şu an artık belki aktif yazılımın içinde değilim ama hâlâ kurtulamadım yani o öğrenme [gülme] olayından.


Çünkü yazılımcı olmanın da laneti o yani.


Sürekli kendini güncel tutman gerekiyor.


Belki işin mutfağında o kadar yer almıyorsun ama yani belli kararları, taktiksel kararlar da versen stratejik kararlar da versen bunların hepsi teknolojiyle alakalı abi.


Ve ne yaptığını bilmen gerekiyor ve özel sürekli güncel tutman gerekiyor.


O anlamda zorluğu var.


Ve başladığında böyle bilgisayar oyunlarında şey vardır ya strateji oynamak 4x4 vardır hani.


Başladığın yeri bilirsen o şeyleri görmezsin.


Haritada her taraf böyle sislidir filan.


Yani ilerledikçe açılıyor harita filan böyle.


Ve aslında sırf olay programlama dili değil veya öğrendiğin platform değil etrafında büyük bir şey var, onun ekosistem var.


Çünkü tek başına yazılım geliştirmiyorsun artık.


Takımınla beraber geliştiriyorsun.


O yüzden mesela atıyorum version control tool'larını da öğrenmen gerekiyor.


Oradaki işte branching stratejisini de öğrenmen gerekiyor.


İşte nasıl deployment yapılır, nasıl canlıaya çıkılır filan.


Yani sırf olayını bir alıp bir feature'ı geliştirme kısmı bence artık en kolay kısmı gibi gelmeye başladı bana.


Hani sen de biliyorsun ama product işte product development lifecycle bambaşka bir şey yani.


Bir sürü öğrenmen şekli.


Ben böyle insanları korkutmak içinde bilmiyorum da junior'dan zaten beklentimiz bu olmuyor ilk sektöre girdikçe.


Ama yani haritanın açılması dediğim o.


Yani böyle senior'a doğru gittikçe yazılım yöneticilerine doğru gittikçe bir sürü alanda kendini geliştirmiş olman gerekiyor yani.


Peki zaman içerisinde o haritanın açılması senin için kolaylaşıyor mu?


Yani daha doğrusu şöyle söyleyeyim, konseptler, öğrendiğin şeyler belki daha zorlaşıyordur veya daha kompleks problemlerle ilgilendiğin için daha kompleks konulara giriyorsun ama en azından o ya yeni-- yine bir şey mi öğrenmem gerekiyor hissi veya okey, ben bunu öğrenirim.


Zaten bunu yüzlerce kez yaptım daha önce.


Hani bunu da öğrenirim gibi bir.


Hani kendine güven geliyor mu insana?


Öğrenmek çok daha kolaylaşıyor.


Çok daha az vakit alıyor yeni şeyler öğrenmek.


Hani sektör içerisinde kaldırırsan çünkü kavramlar aynı, yapılış şekilleri farklı oluyor yani.


O anlamda birazcık daha hızlanıyor yani öğrenmeleri.


Aslında demin çok güzel bir giriş de yaptın benim sorularımdan bir tanesini zaten biraz cevaplamış oldun ama ben yine de biraz da detayına girmek istediğim için soracağım.


Bu mesleği, bu kariyeri neden seviyorsun?


Dedin ki yani çünkü sevilmeden yapılmaz bu iş.


Neden seviyorsun?


Sevmek zorundayım da diyemem de hani hep bilgisayarın içerisindeydim abi.


Ve sanırım üretmeyi ve ortaya somut bir şey çıkartmak çok keyifli bir şey o anlamda yazılım yani.


Ben uzun yıllar eğer belki eskisi kadar vakit ayıramasam da hobimle de birleşti.


Mesela ben bilgisayar oyunları da çok seviyorum.


Altı yedi yaşından beri evde bilgisayar vardı ve hep bilgisayar oyunlarında iç içeyim.


Mesela yazılımla hobimi ilk birleştirdiğim şey de hani böyle şey, oynadığım bilgisayar oyunlarında mesela böyle modlar yazmam, moding toollar geliştirmem falan.


Oyunları hep game developer olmak istedim tabii kısmet olmadı da hani ama hep böyle bir hobimle birleştirdim yani.


Ve şey çok tatmin edici abi.


Bir şey geliştiriyorsun, o outputu görmek çok tatmin edici ve o yolda öğrendiğin yeni şeyler.


Yani böyle içimin içine sığmadığı zamanları hatırlıyorum.


Yeni bir şey deneyeceğim ve bir yaklaşım olabilir, teknoloji olabilir filan.


Onu deneyeceğim zaman böyle çok heyecanlandığım ve böyle koştura koştura eve gidip hemen denemeye başladığım şeyleri, zamanları hatırlıyorum yani.


Sanırım üretmek ve outputu görmek hani büyük bir tatmin sağlıyordu o anlamda.


Sonra cevap buldu mu bilmiyorum.


Yoo çok güzel oldu.


Yani hani bu kadar uzun süredir zaten yapıyor olmak ve hâlâ bu tutkuda olman da bence çok güzel.


Yani uzaktan izlediğim kadarıyla.


Senelerde de tanışıyoruz.


O yüzden şeyini de biliyorum ya tutkunu da biliyorum.


Hani buradan Code Fiction podcastine de bir selam verelim.


Çünkü orada sektörede yaptıklarınızı da hani görüyoruz ya hani.


O yüzden çok mutlu edici hani senin böyle bir hani tutku içerisinde olman.


Herhalde o tutku da seni master'a da yüksek lisansa doğru da götürdü değil mi?


[neşeli müzik] Birkaç sebebi vardı onun.


Hani- Askerlik değil, onu söyleyeyim dimi [gülme] Askerlikti, askerde bir heptalondur abi.


Ya hiç böyle formal bir bilgisayar mühendisliği alma eğitimim, imkanım olmamıştı.


Yani hayat beni o tarafa götürmedi ve şeyi görmek istedim hani.


Yüksek lisansta hani bilgisayar yazılım mühendisliği üzerine yaptım.


Hem de şeyi görmek istedim.


Nasıl bir ortam var, üniversite ortamı nasıl, akademi nasıl gibi.


Ve o anlamda benim için değişik bir deneyim oldu üniversite öyle diyebilirim.


Ve bilgisayar mühendisliği okuyorsun dimi?


Bilgisayar mühendisi yüksek lisansımı?


Yüksek lisansta okuyorum.


Normal lisansın üzerine şeyler de herhalde öneriyorsun diye düşünüyorum.


Lisansım zaten çok alakasız bir şeydi.


Hani ben hani böyle size Anadolu Teknik Lisesi çıkışı diyeyim.


Sonra iki sene lye gittim.


Sonra askerden kaçmak için açık öğretime gittim filan.


Onları bitirdim, o şekilde şey yaptım filan.


Hiç formal olarak bilgisayar mühendisliği ile ilgili bir şey almamıştım yani.


Yok şunu merak ediyorum.


Lisans programındaki bilgisayar mühendisliğiyle aynı konular değil herhalde biraz daha advance konular diye düşünüyorum.


Evet, evet ama şey, bambaşka bir şey anlatmıyorlar abi.


Yani belirli lisans derslerinden aslında daha gelişmiş versiyonlarını anlatıyorlar hani.


Anladım, daha derin kompleks şeyleri anlatıyor.


Şimdi sen aynı zamanda yöneticisin de.


Yani teknik lidersin.


Ve bu işin hem aslında insan yönetimi tarafı var bu pozisyonun, rolün hem de bir de bir teknoloji lideri.


Demin de bahsettin yani yeni teknolojilere karar verme konusunda bir teknoloji lideri tarafı var.


Şimdi bu teknoloji lideri tarafında aslında bu ikisini birleştiren bir şey de var.


Yani yeni ekipteki insanlara mentorluk yapma.


Hani şimdi geriye dönüp baktığında hani ekip, ekibindeki arkadaşları düşündüğünde, mentorluk yaptığın arkadaşları düşündüğünde böyle en sık, ya sürekli bu konuda hani mentorluk yapıyorum dediğin böyle bir iki tane neler öne çıkıyor?


Şeyin tabii üzerinden uzun yıllar geçti.


Aktif olarak hani development içerisinde olan birinin mentorluklarını.


Çünkü daha senior manager olunca aslında mentorluk yaptığı kişiler de hani takım liderleri ve engineering manager'lar oluyor.


Ama şey, aslında sanırım şöyle sormuş şekilde cevap verebilirim.


Biliyorsun abi artık farklı kariyer petleri de var yazılımda.


Hani bireysel katılımcı olmayı seçebiliyorsun, yönetimsel katılımcıya gidebiliyorsun.


Hani ben girmesem onlar yoktu.


Herkesi yönetici yapmaya çalışan bir sistemin içinden geçiyorduk yani.


O yüzden çok iyi yazılımcılar da heba oluyordu yani.


Çok iyi yazılımcı ama ortalama yönetici olan.


Şimdi insanların hani teknik tarafta da uzmanlaşabiliyorlar.


Yani şunu söyleyeyim abi.


Teknik tarafta da uzmanlaşsan veya yöneticilik yolunu da seçsen aslında bu ikisi de liderlik pozisyonu.


Yani bir senior developer'ın yaptığı da bir liderlik aslında yöneticilik yapmasa da.


Soruna şu şekilde döneyim buradan.


Bizim de aslında senior developerlardan beklediğimiz şey yeni seniorlar çıkartmaları.


Bu çok önemli bir şey ve bence o anlamda tecrübe dediğin şey, yani çok boyutlu bir şey ya yazılım birazcık.


İnsan ilişkisi kısmı da var.


Hani insanlar sadece teknoloji kısmına odaklanıyorlar işin ama çok büyük bir insan yönetimi kısmı var.


Teknik olmayan insanlarla çalışabilmek var.


Ve şeyi görüyorsun aslında.


Şimdi junior iken filan şeyde çok heyecanlısın.


Yeni bir şeyler öğreneyim ve bunları uygulayayım.


Veya şeyleri filan öğreniyorsun.


Böyle best practices'leri öğreniyorsun.


Hemen bunları uygulamam lazım filan diye böyle.


Aslında mesela şeye çok meyilli oluyorsun, over engineering'e çok meyilli oluyorsun.


Yani aslında bu noktada senior'ların yaptığım mentorluk da hani bir şey demek abi dur [gülme] o yola gitmeyelim şu an.


Çünkü şeyi kaçırıyorsun junior iken, mühendislik yapıyorsun veya bir business value üretmen lazım günün sonunda ve ideali değil optimumu yapmamız lazım mesela.


Bence en çok bu alanda mentorluk veriliyor, şey anlamında bir senior'un verdiği.


Diğeri de abi şey, kendini nasıl geliştireceksin?


Şimdi şey, bence iyi bir senior developerdan da bekleniyordu.


Benim de zamanında senior developer iken yaptığım şey aslında öğrenme şeyini hızlandırmak oluyor.


Yani bir şey geliştiriyorsun ve önünde öğrenebileceğin çok şey var.


Ama iyi bir senior aslında seni yani iyi bir mentor senin şeye odaklıyor.


Neye doğru gitmen gerektiğini, neyi öğrenmen gerektiğini odaklı.


Çünkü o daha önce o yollardan geçmiş ve nelerin çıkmaz sokak olduğunu biliyor.


Ve seni ona göre daha doğru yolda yönlendiriyor aslında.


Yani bunlar geldi aklıma.


Tam soruna cevap oldu mu emin değilim.


Yo, gayet güzel.


Çıkmaz sokak dediğine böyle bir örnek verebilir misin?


Yani spesifik hani bir konu özelinde değil de.


Yani mesela ne gibi şeylerde, konularda biraz daha işte buralara doğru git, o taraflara gitme.


Hani bir örnek olursa süper olur.


Yani birazcık diyelim ki bir iki üç ay sürecek bir projeye girildi işte bir ekip olarak.


Yani iki üç ay sürdüğü projeye girmezken bir feature alındı ve o geliştirilecek filan.


Yani orada mesela yapabileceğin bir junior veya mid developer olarak yapacağın bir sürü hata var.


Yanlış teknoloji seçebilirsin, yanlış mimari seçebilirsin.


Aslında çıkmaz sokaklardan da kastım o veya over engineering'e gidebilirsin ve şey yani bu projenin veya o feature'in yapılmasını engelleyecek veya onun süresini uzatacak aslında her şey o anlamda.


Ama şey de var.


Kendi alanında backend design veya frontend design geliştiriyorsun mesela.


Ve doğru teknolojileri öğrenmek de önemli.


Yani mesela şey var ya, bir problem var ve aslında onu çözebileceğin bir sürü şey var.


Framework olabilir, library olabilir, teknoloji olabilir filan.


Ya bunların bazıları outdated kalmış olabilir.


Bazıları böyle üç kişinin geliştirdiği bir şey olabilir ve geleceği olmayabilir filan.


Hani aslında kastettiğim çıkmaz sokaklar onlar yani.


Çünkü zaten bir şeyi öğrenmek çok zor oluyor ve yanlış şeyleri öğrenirsen geri dönüşü yok anlamında söylemiyorum da çok vakit kaybedebiliyorsun bazı şeylerde.


O yüzden aslında iyi insanlarla çalışmak önemli bir noktada kariyer gelişimin için.


Peki sen şu anda sizin ekipteki hani yeni mezun arkadaşlar olabilir veya kariyerinin yazılım kariyerinin başında olan arkadaşlar olabilir.


Onlara on boarding yaparken veya işte mentorluk yaparken veya ekipteki arkadaşlara mentorluk yaparken ne gibi konularda destek oluyorlar, ne gibi yönlendirmeler yapıyorlar?


Oturmuş bir ürünü olan bir şeye girdiğin zaman abi aslında sırf oradaki kullanılan teknoloji desteğinde değil, domain de öğrenmen gerekiyor.


O da hayatının parçası ve aslına bakarsan bence kariyerinin-- Yani şöyle bölersem hani yazılımda ilerleme, kariyerin geliştirme kısmını.


Hani ilk başlarda daha çok şey öğreniyorsun.


Teknolojileri öğreniyorsun, metodolojileri öğreniyorsun ve teknik tarafta kendini geliştiriyorsun.


Hani bununla beraber hani diğer fikirlerin de gelişmeye başlıyor.


Hani bir ekip içerisine bulundukça ekiple beraber çalışma, sosyal iletişimin falan filan ama kariyerinde belli bir aşamadan sonra abi aslında domain öğreniyorsun ya.


E-ticaret olabilir, finans olabilir, başka bir şey olabilir.


[şarkı biter] Bir domain öğrendim.


Artık kariyerim boyunca orada ilerleyeceğim değil de para kazandığın yer orası oluyor abi.


Domain bilgin oluyor.


Yani bir e-ticaret firmasından diğerine daha kolay geçebiliyorsun veya bir bankadan diğerine daha kolay geçebiliyorsun.


O yüzden yeni başlayan insanların bence zaman içerisinde zaten bu kararları almak için çok fazla vakitleri olacak.


Hani şey için bile yani ilk başta bence seçmene gerek yok.


Ben backend çıkma olacağım, frontend çıkma olacağım.


Yani bence kimsenin kendini bunlarla kısıtlamaması lazım.


Çünkü ne olacağını anlamak için önce bir sürü şeyi deneyimlemen gerekiyor ve kariyerinin başı hata yapmak için en fazla toleransın olan yer yani o anlamda.


O yüzden her şeyi, insanların bir karar vermeden önce denemesini tavsiye ederim o anlamda.


Ama bir şirkete yeni başladığında abi beklentin şu olmalı.


Onboarding süreci hem senin kullanılan teknoloji stackine hani aşina hale getirmeli.


Çıktığında artık neleri öğrenmen gerektiği.


Çünkü sen onboardingde bir teknoloji stackini öğrenemezsin de neleri öğrenmen gerekir veya bu şirket nasıl geliştiriyor, Bu genel mimarisi nasıl, sistemi nasıl tasarlamışlar onları öğreniyorsun.


Bir de domain öğrenmen gerekiyor abi.


O anlamda gene oradaki senior insanlarının hani veya takım liderinin veya teknoloji liderinin seni o anlamda desteklemesi önemli.


Yani ilk öğrendiğin şeyler bunlar oluyor onboarding esnasında.


Biz de bunu bekliyoruz seniorlardan.


Peki o domain bilgisi alanında, hani devam edelim, o domain bilgisi edindin bir şirkette.


Sonra başka bir alana geçiş yapmak zor mu?


Yok, bence değil.


Özellikle son senelerde daha da yani o kadar yazılımdaki arz ve talep dengesi bozuldu ki abi son iki üç senede.


Yani o kadar yazılımcıya, product insanına talep var ki bence şey değil artık hani her alanda iş bulabiliyorsun.


Ama şu var zor olmasa da belli bir noktadan sonra bence çok değiştirmemek lazım.


Çünkü aslında seni değerli yapan şey de o haline geliyor yani.


Hoşuna gidiyorsa devam et diyorsun yani oraya.


Aynen aynen yoksa ama şey değil yani bu onun emir gibi bir şey de değil.


Hani artık finans falan gideceğim Fintech şey başka hiçbir şeye girmeyeceğim [kikirdeme] Artık ben Fintechci bir yazılımcıyım.


Aynen kısıtlı olmak lazım ya.


Peki alan seçimi, uzmanlık seçimi konusunda hani nasıl yönlendirirsin?


Yani neye göre karar versinler?


Mobil mi, frontend mi, backend mi, işte DevOps mu?


Neye göre karar versinler?


Ya hepsi bu arada çok büyük alanlar oldu.


Mesela DevOps'tan bahsettim filan.


Veya işte [akustik gitar] Site reliability engineer'lar var, SRE'ciler filan.


Eski networkçüler filan o alana kaymaya başladılar artık filan.


Hani yazılımın bir sürü böyle uzmanlaşılması gereken alanı var.


Ama yani böyle stereotipleştirmek istemiyorum tabii insanları.


Ama hani şunu gördüm.


Frontendde mesela uzmanlaşmış insanlar hani daha böyle tasarım gözü olan simetriden anlayan ve hani şeyden yani UXten de anlayan insanlar ya da anlamak değil de yatkınlığı oraya olan insanların oraya gidiyorlar.


Ve hani frontend'in de bence güzel yeri şu;


ortaya daha somut bir şey koyabiliyorsun ya bunu yaptım diye.


Backend'de yani ne bir tane API yazsın, JSON dönüyor filan hani [gülme] bir o anlamda.


Backend'deki de backend'de de farklı challengelar var abi.


Hani öyle bir sistem geliştirmelisin ki yüz kişi de girse bir milyon kişi de girse aynı performansı, aynı evability'i sağlayabilmelisin filan.


Yani günün sonunda aslında abi neyi tercih ettiğini, yani bir application geliştirmede mi uzmanlaşacaksın yoksa daha çok sistem mimarisi kısmında mı uzmanlaşacaksın hani.


Ama nerede uzmanlaşırsan uzmanlaş hani hep beraber çalıştığın insanlara bir backend'çi oldun veya frontend'çi oldun.


Diğer alanların hepsi hakkında fikir sahibi olman gerekiyor.


Yani tamamen de kendini kapatamıyorsun yani o konuda.


Ya bana çok kişisel bir şeymiş gibi geliyor o an.


Ben bile neden backend'çi olduğumu bilmiyorum yani.


Hangi problem hoşuna gidiyorsa sanki oraya doğru gidiyorsun gibi anladım.


Evet, çok kişisel bir şey gibi geliyor bana.


Ve hani aslında hepsi okay.


Biraz aslında senin ilgini çeken problem.


Yani hani çünkü ilk başlarda belki şey derdim.


İlgini çeken teknoloji, ilgini çeken alan falan derdim.


Ama şimdi sanki aslında orada çözdüğün problemlerin hangisi senin daha çok kafana yatıyorsa veya daha çok ilgini çekiyorsa, gözünü oraya gidiyorsa sanki oraya doğru gidiyorsun.


Yani dediğin gibi hani sen şey olarak söyledin yani daha böyle tasarıma yatkınsa oraya gidiyor.


Ama oradaki de aslında şey olarak da adlandırabiliriz.


Oradaki problem, oradaki challenge'da hani kullanıcıya düzgün bir deneyim sunmak.


O yüzden de her şeyin düzgün çalışması gerekiyor.


Akıcı bir şekilde çalışması gerekiyor.


Oranın problemi başka, seninki başka.


Seninki daha işte perform-- backend tarafı, senin dediğin backend'de başka, mobilde bambaşka mesela yani.


Ya o yüzden ben şeyi tekrar vurgulamak istiyorum.


Ben backend çölcan, frontend çölcan, devols çölcam diye sektöre girmeyin abi.


Yani girin, deneyimleyebildiğiniz kadar yazılımın alanlarını deneyimleyin.


Ondan sonra karar verin yani.


Burada bir anomali var abi, o da Data Science kısmı.


Orası bambaşka bir şey abi.


Orası bir yazılım alanı mı?


Gibi bir soru atayım ortaya.


Aynen abi, yarısı mühendislikse, yarısı hakikaten science yani.


Sanki yazılımın bir alanındaki değil gibi.


Hani beraber çalışıyoruz yine.


Onlar da mühendislik yapıyorlar.


Ama onun science kısmı var.


Ve hani şöyle bir şey söyleyebilirim, yazılımın belki de belli bir altyapının olmadan giremeyeceğin tek alanı gibi geliyor bana orası.


Hani ben data scientist olacağım dediğin zaman aslında hakikaten yani üniversitenin ilgili alanlarında gerçekten böyle matematik parçalamış, istatistik bilen filan bir şey olman gerekiyor.


Yani daha farklı bir disiplin orası.


Bir de şöyle bir enteresan bir şey de var.


Onların data ürünleri de var.


Yani hani orada onlar mesela algoritma tarafına da giriyor.


O yüzden aslında evet, hakikaten yazılım mühendisliği tarafı da var onların.


Yani belki uygulama yazma tarafında yine bence onlar da böyle küçük programlar ve uygulamalar yazıyorlar.


Ama hani kullanıcının kullandığı uygulama yazmıyorlar diyelim belki.


Ama hakikaten hani benzer bir yapı var.


Tabii ha, Python'da hayvan gibi şeyler yazıyorlar.


Yani bir şeyleri trick ben mesela hiç o kadar anlamadığım bir alandı ki.


Yani bir şekilde toplantılarda konuları takip etmek için hani bir o alanda hani kendimi birazcık hani geliştirebileceğimi düşündüm de hani çok farklı bir şey yapıyorlar abi.


Yani mesela giriyorsun bir toplantıya, işte bir model train ettik abi.


Bilmem ne rate'leri yüzde üç arttırdı.


Yüzde üç acaba büyük bir rakam mı?


[gülme] Aslında çok küçük geliyor ama çok büyük bir rakam filan mesela.


O kadar yabancı olduğum bir dönem var.


Bambaşka bir iş yapıyorlar abi.


Tebrik mi edeyim, yoksa biraz daha push mu edeyim, iteyim mi bilemedim diyorsun.


Aslında güzel bir alan.


Yani hakikaten matematik ilgisi olan insan için bence aynı zamanda yazılım konusuna da ilgili.


Ama bu kadar da mesela yazılım uygulama geliştirme tarafında da girmek istemeyen için güzel de bir alan aslında orası.


Deniz valla ağzına sağlık.


Çok teşekkürler.


Hem senin hikayeni dinlemiş olduk hem de senin önerilerini, tavsiyelerini almış olduk.


Dinleyenlere de ayrıca teşekkürler.


[sessiz ve hüzünlü arka plan müzik] Nesiller büyüten dergi, Bilim ve Teknik;


bilim insanlarının rehberliğinde, heyecan ve ilham verici keşif yolculuklarına çıktığı podcast'lerle her Perşembe saat yirmide sizlerle.


Merhaba sevgili dinleyiciler.


Ben Bilim ve Teknik dergisi yazarı İlay Çeliksezer.


Yine Bilim ve Teknik dergisi yazarı arkadaşlarım Hayriye Yetiş ve Tuğba Sarıgül'le birlikte bugün, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Psikoloji Bölümü öğretim üyesi Profesör Doktor Hakan Türkçepar hocamızı konuk ediyoruz.


Hakan Hocamızla üniversite tercihi yapacak öğrencilerimize yol göstermesi amacıyla tıp ve psikoloji alanları hakkında konuşacağız.


Podcastimize katıldığınız için teşekkür ediyoruz.


Hocam, eee, dediğim gibi tıp ve psikoloji alanları özelinde konuşacağız ama öncelikle size bir şunu sormak istiyoruz.


Eee, üniversite tercihi döneminde olan, tercih yapan öğrencilerimiz, eee, bu süreçte tercih yaparken nelere dikkat etmeliler?


Şimdi, eee, öncelikle kişi bir, eee, meslek seçimi yaparken insanlar hani neye göre hareket eder?


Geneldeki, hayattaki seçimlerimize baktığımızda bir duygusal etkenlerle bir de reel etkenlere göre, rasyonel etkenlere göre, ee, seçim yaparız.


Şimdi burada meslek büyük ölçüde duygusal etkenlerle, ee, seçilir.


Yani kişinin kendisini daha iyi hissettiği, yani ileride olmayı istediği, yapmayı istediği meslek alanı önemli.


Yani daha sosyal bir kişiyse, işte insanlara yardımı seviyorsa, işte ne bilim, daha sosyal meslekler, tıp gibi.


Ne bilim, daha bir şeye yoğunlaşıp izole çalışmayı seviyorsa, eee, yine mühendislik.


Ama sonuçta aslında zeka, bilgi, yetenek olarak ortalama bir insan her mesleği iyi kötü yapar.


Eee, o nedenle diyorum ki hani daha çok duygusal etkenler.


Burada da tabii o mesleği bir miktar tanıması, bilmesi gerek.


Yani bir duygu hissedebilsin.


İşte o meslekteki insanlar olabilir, işte o mesleği tanıtan, eee, ne bilim videolar olabilir.


Dikkat ederseniz hep okul seçimi demiyorum.


Çünkü önemli olan bence kişinin hangi alanda eğitim göreceğini seçerek, eee, gitmesi.


Yoksa işte x okulu çok yüksek puanlı oraya gideyim.


Çok yanlış olur.


Önce kendi çalışacağı alanı seçip ve o alanda da onun, eee, hedeflerine, ideallerine uygun gördüğü okulları tercih etmesi bence iyi olur.


Eğer kararsızsa ve karar vermek istiyorsa, eee, yapacağı şey o meslekte başarılı olmuş ve mesleğini seven insanlarla görüşmek.


Sakın ola ki böyle mesleğini sevmeyen ve o-meslekte başarısız olmuş insanlarla konuşmasınlar.


Onların bir yön göstericiliği de olmaz.


Onların verdiği bilgi nesnel de olmaz.


Eee, o nedenle gerçekten o mesleği seven ve başarılı olmuş insanlardan da fikir almaları da iyi olur bence.


Hocam, tıptan başlarsak eğer, eee, tıp alanı yıllar geçse de prestijini ve popülaritesini koruyan, hep en başarılı öğrencilerin tercih ettiği bir alan.


Eee, ama aslında bu tıbbın herkese uygun olduğu anlamına gelmiyor.


Eee, o yüzden tıp eğitimi alacak kişi ne gibi özelliklere sahip olmalı?


Şimdi tıp eğitimi için [güler] adanmışlık gerek.


Yani kişinin onun için de sevmesi gerek.


Yani yarım, eee, gönüllülükle yapılacak bir eğitim değil, yirmi dört saatinizi alan bir eğitim.


Çünkü insan yaşamıyla, eee, uğraşıyorsunuz.


O nedenle de hani, eee, hiçbir şekilde beklemeyecek, eee, işler bunlar.


Yani yaptığınız iş.


Kabaca şöyle söyleyebilirim mesela bir beyin cerrahi uzmanını düşünürsek, hani tıp fakültesi sonrasını kastediyorum- Evet.


Altı yıllık ihtisas, gün aşırı nöbet falan.


Onları hesap ettiğinizde muhtemelen altı yılda normal bir devlet mek-memurunun otuz senede çalıştığı süre kadar çalışır baktığınızda.


Gün aşırı nöbet şu demek, hani bir gün nöbet tutuyorsunuz, öbür gün çalışıyorsunuz.


Hani sürekli böyle devam eden iki üç seneyi düşünün yani.


Böyle bir, ağır bir, eee, eğitim.


Ve bu ağır eğitimi, tıp eğitimi artı daha sonra tabii ihtisas düşünüyorlarsa ancak hani ona çok motive, çok istekli biri yapabilir.


Eee, çok zor bir meslek ama aynı zamanda da, eee, kişisel tatmini çok yüksek.


Düşünün hani bir insanın hayatına dokunuyorsunuz, onun hayatına olumlu bir etkide bulunuyorsunuz, yaşamına, eee, katkıda bulunuyorsunuz.


Hani bu açılardan da inanılmaz, eee, bir meslek.


Eee, Bulgakov'un Bir Tıp Doktorunun Anıları diye bir kitabı vardır Türkçeye de çevrilmiş.


Hani orada bir, eee, uzak bir taşra kasabasına ilk, eee, tıp fakültesi mezuniyeti sonrası giden ve mecburi hizmet yapan bir doktorun anılarını anlatıyor.


Eee, bir yandan böyle çok zor vakalar geldiğinde işte nereden düştüm buraya, niye tıp okudum, neyim ben?


Ama tedavi ettikten sonraki yaşadığı mutluluk da tabii inanılmaz.


Dolayısıyla, eee, tıp hani duygusal olarak bir istek yatırımı duymadan yapılacak bir şey değil.


Muhakkak ona dikkat etsin, eee, öğrenciler bence.


Yani hocam, eee, tıp, ee, seçmek bir meslek seçmekten ziyade bir yaşam tarzı seçmek gibi bir durum mu bu durumda?


Çünkü, eee, mesela diğer, eee, üniversitelerdeki öğrenciler, eee, daha çok boş zamanları olur.


Diyelim işte duygusal ilişki arayan genç ö-universite öğrencileri-Başka fakültelere diyelim ziyarete gider, kantinlerine gider vesaire.


Ama bir tıp fakültesi öğrencisinin pek böyle bir zamanı olamaz hani eee gezeyim tozayım.


Yani gerçekten bir yaşam biçimi gibi.


Yani eee mesela burada bir şey olduğunda tıbbi bir şey hani i-i-efendim ben şu anda mesaim değil diyemeyiz yani böyle bir şey maalesef.


Uçakta falan diyorlar bazen hani...


Hocam yani ee tıp okuyacak bir kişiyi eee bayağı zor bir öğrencilik bekliyor diyebiliriz değil mi?


Yani ee zor ama ee motive bir kişi için zorluk bence ee aksine onun değerini arttırır.


Yani yaptığı işin ona verdiği kıymet fazlaysa, motiveyse duygusal olarak istekliyse o zorluk şey değil yani.


Ee ben kendi ee yani şu an düşünüyorum.


Yeniden ee bir meslek seçecek olsam muhtemelen yine bu mesleği seçerdim hani.


O zorluğu, ya bir şeyi seçerken zorluğuna, kolaylığına göre değil bence.


Önce duygusal olarak neyi istiyorum?


Hani bunu bulmanın kolay yolu da şu diyelim işte Tıp Fakültesi diyor, altı sene diyor.


E altı sene olmasa, çalışma zorlu olmasa, tıp ya doktor olmayı evet isterdim.


O zaman sen doktor olmayı istiyorsun.


Ama çalışmayla ilgili biraz sıkıntın var.


O zaman bunu nasıl aşabilirsin?


Buna bakmak lazım diye şey yapmak.


Rahmetli babam eee çok doktor olmayı istemiş, yargıçtı, hakimdi kendisi.


Çünkü o zamanlar eee tıp altı sene, hukuk dört sene.


Bir an önce işte efendim ee çalışma hayatına atılmak için uzun diye tıbı bırakıp şeyi hukuk seçmişti.


Belki de işte bizlerin de [güler] duygusal anlamda ee alttan alta teşvik etmiş olabilir.


Çünkü aile bizim eşim doktor, abim doktor, eşimin abisi doktor.


Abimin eşi doktor.


Eee biraz da alttan alta o duygusal kısımda tabii ki ailelerin ee koşullandırmaları da gizli gizli rol oynar.


Peki hocam bir öğrenci üniversite sınavına girdi.


Diyelim ki baya da yüksek bir puan aldı.


Ama kararsızlık yaşıyor.


Mühendislik mi seçsem, tıp mı seçsem?


Bu noktada belki hani ba- kişilik özelliklerimizi de mi değerlendirmemiz gerekiyor?


Karar vermede etkili olacak etmenler neler olabilir?


Şimdi bir kere eee tabii tıpta insanla ilişki içinde olduğu için hani insan ilişkisi çok önemli.


Yani bir dahiliye de yapsanız, işte ne bileyim hani cerrah da olsanız o insan ilişkisi çok önemli.


Eee insanla çalışmaktan, insan ilişkisinden eee çok rahat edemeyen biriyse mesela zor olur hani.


Ama öyle bir problemi yoksa duyğusal olarak da dediğim gibi hani kendisini ileride ne olarak görmek istiyor?


Hani on sene sonra bir mühendis olarak kendini hayal ettiğinde nasıl, bir doktor olarak hayal ettiğinde nasıl?


Bence bunlar önemli.


Orada tek ee dikkat etmemesi gereken şey eee aile ne istiyor ya da toplum ne istiyor?


Ya da efendim ileride iş bulur muyum, bulmaz mıyım?


Bunlara göre meslek seçilirse mutsuz olur kişi.


Ondan sonra mutsuz bir mühendis, mutsuz bir doktor olur.


Öncelikle hani duyğusal olarak kendini nerede görmek istiyor, eee o on yıl sonrasını hayal ettiğinde o resimde mutlu hissediyor mu kendisini?


O mühim yani bence.


Eee aşağı yukarı hani belli bir potansiyeli olan, yani tıbbı ya da mühendisliği kazanabilecek bir bilgi beceri düzeyinde olan öğrenci aslında iki mesleği de yapabilir.


Dediğim gibi yapması mümkün.


Ama mutlu ve iyi bir şekilde yapabilmesi için bu dediğim önemli.


Hocam insanlara yardım etme isteği tıp için- Çok önemli.


Seçimi için önemli bir motivasyon olarak düşünüyoruz.


Ama gerçekten temel motivasyon bu mu olmalı?


Çünkü eğer bu motivasyonda zaman içinde bir kayıp olursa insanlar bununla daha sonra nasıl baş edebilir?


Mesleğini seçmiş sonuçta.


Şimdi şeyde Gora diye bir film vardı Cem Yılmaz'ın uzaylı.


Dünyalılardan tiksiniyorum diyordu.


Onun için hep dünyaya kötülük yapmaya çalışıyor.


Tabii ki o düzeyde bir şey olduysa eee ve tıptaysa diyelim, aslında eee Tıp Fakültesinin diğer eee okullardan şöyle bir ayrıcalığı ya da şansı var.


Şimdi eee dördüncü sınıftan sonra bütün tıp dallarını dolaşıyorsunuz işte.


Dahiliye, kadın doğum, çocuk, acil vesaire.


Hatta küçük stajlar, gözlü, kulak burun, boğazlı vesaire.


Bunların her birinin de kendine özgü farklılıkları var.


Yani birinden hoşlanmayan diğerinden hoşlanabilir.


İşte halk sağlığı var mesela.


Hiç daha toplum sağlığı ile uğraşıyor, daha geniş düzeyde.


Işte benim eee ihtisasım var psikiyatri.


Daha sosyal bilimlere yakın.


İşte psikoterapi yapabiliyorsunuz.


Psikolojiye yakın yine.


Eee bunun dışında temel bilimler var.


Yani biyokimya, fizyoloji, eee işte ee bunlara yönelebilir kişi.


İşte Aziz Sancar mesela İstanbul Tıp Fakültesi mezunu ama moleküler biyoloji alanında yaptığı çalışmalarla eee Nobel Ödülü aldı.


Hatta bir tanıyan bir kişiden duydum, haber geldiğinde kendisi kimya ödülü aldığını zannederek- Evet.


Şey yapmış, açmış telefonu ama.


Eee yani temel alanlarda da çalışabilir kişi.


Eee fizyoloji var, işte ne bileyim eee mühendisliğe yakın alanları var.


Hani dolayısıyla eee.


..Şey gibi düşünmemek lazım hani.


İlla klinisyen olacak.


Klinik bilimler var.


Temel bilimler var.


Hani olur da öyle bir bunalım geçiren ve sonradan kendini keşfeden biri olursa çıkış yolu var.


Ha ayrıca başka çıkış yolları da var tabii.


Eee, Cüneyt Arkın rahmetli mesela [gülme] bir tıp doktoru olduğunu biliyoruz.


Ö-öyle örnekler de var.


Bir laf vardır hani tıp fakültesinden- Yarısı- Eee, doktor da çıkar, her şeyi de çıkar falan diye.


Hocam, Tuğba'nın sorusuyla biraz ilişkili bir soru aklıma geliyor.


Özellikle eee, birebir insanlarla çalışılan, insanların derdinin dinlendiği ve onlara çözüm bulunmaya çalışıldığı, işte tıp, psikoloji gibi alanlarda eee, o hizmeti veren kişiler, yani bizim şuanki konumuzda da doktorlar aslında, eee, bir süre sonra bir çeşit yorgunluğa ya da tükenmişliğe de kapılabiliyorlardır diye düşünüyorum.


Özellikle belki de empati düzeyi yüksek olanlar için böyle bir şey söz konusu olabiliyor mu zaman zaman?


Tabii ki eee, olabilir ama şimdi mesleki olarak iyi yetişmişse aslında bir, hani o empatiyi yapacak ama aynı zamanda hasta için gerekli olanı da eee, uygulayacak bir profesyonellik noktasına gelmesi gerek.


Mesela diyelim ben işte eee, sabahtan akşama kadar hastaları diyelim dinliyorum, terapi yapıyorum.


Akşam da eğer onları düşünmeye devam edersem o zaman özel hayatım olmaz.


Ya da oturup da burada sizleri de analiz etmeye başlarsam [onaylama sesi] değil mi?


O zaman diyalog olmaz hani.


Şimdi eee, aşırı empati yapıp böyle bir duruma giren kişilerde tükenmişlik olabilir, ama onların da bence bir psikolojik yardım almaları gerekir.


Zaten öyle biri çok, eee, o mesleği sürdürürken çok, çok zorlanır hani.


Eee, doğru kararlar veremez, eee, yanlış şeyler yapabilir.


Eee, ne bileyim ameliyat yapamaz hale gelebilir.


Hata yapacağım korkusuyla vesaire.


O tür durumlar olabiliyor tabii ki.


Genel tükenmişlik de olabiliyor.


Empati yorgunluğu- Hıhım.


-Diyoruz biz buna.


O durumlarda da kendilerinin bence psikolojik yardım alması gerekir. Evet.


Eee- Çünkü doktorlarda intihar oranı da fazladır.


Eee, hocam bir de önceki sorumun devamı olarak eee, sorabilirim.


Eee, belki hani bunu şunun için soruyorum ben.


Mesela empati düzeyi yüksek bir öğrenci, az önce söylediğim durumla ilgili kaygılanarak tereddüt edebilir istediği halde tıbbi seçmekte.


Eee, doktorlarda şu da oluyor mu?


Eee, ister istemez süreç içerisinde, eee, o insanların çektikleri acıları, eee, bir ölçüde kanıksama ya da bir ölçüde belki de mesleklerini icra etmelerine yardım edecek ölçüde bir duyarsızlaşma oluyor mu?


Şimdi ilk şeyden, eee, bir küçük önemli bir nokta var çünkü orada.


Şimdi diyelim, eee, genelde psikiyatri şeyi yapar.


Hocam ben psikiyatriyi sevdim ama işte bir yandan da çok empati yapıp işte hastalarla çok özdeşleşiyorum.


Benim onlara dediğim şey diyelim öyle bir problemin yok.


Psikiyatriyi seçer miydin?


Evet, o zaman seç.


O zaman o empatini nasıl o sağlıklı düzeye indirebilirsin, ona dönük de bir psikolojik çalışma veya yardım alırsın yani.


Öyle hareket etmek gerekiyor.


[arkada bir çok kişi konuşur] Çünkü insanlar eee, zorluklar ya da kaçınmalara göre, yani onları zorlayacak şeylere göre seçim yaparsa hiçbir şeyi seçemez.


Eee, şeyle ilgili de hani, eee, muhakkak ki mesela bir, eee, diyelim bacağı kırık birisi, açık kırık.


Eee, siz gördüğünüzde, ben gördüğümde, bir ortopedist gördüğünde tabii ki tepkisi farklı olur.


Yani o onu daha teknik bir şey olarak görür.


Mesela psikolojik bir ciddi rahatsızlığı olan birini gördüğünüzde sizin düşündüğünüz, hissettiğiniz şey farklı olur.


Benimki farklı olur.


Hani ben tanımlarken, ne olduğunu anlamaya çalışırken, neye yol açmış, onlara yoğunlaşırken siz, eee- Dehşete kapılabilirim.


Ne olmuş işte hani.


Dolayısıyla zaten o olm-madıysa hani o mesleki eğitim de yeterli değildir.


Çünkü tıp eğitimi, eee, belki de işte Türkiye'deki en iyi, eee, eğitimlerden birisi, ki zaten Türk doktorları da hani yurt dışında çok tutuluyorlar.


Hemen bir, ee, kapılışılıyor yani.


İstediği yerde çalışabiliyor belli aşamaları geçtikten sonra.


Çünkü hem teorik hem pratik gerektiren bir eğitim.


Yani sadece teorik değil.


Son, eee, işte dördüncü, beşinci, altıncı sınıf hep, eee, pratik oluyor.


Klinikleri dolaşıyorsunuz.


Altıncı yıl doktor gibisiniz.


Eee, aslında model olarak, eee, birazcık diğer üniversitelere göre daha iyi bir model.


Mesleği de icra edip, ee, bir anlamda mezun oluyorsunuz ve o alışkanlık ediniliyor, ee, muhakkak.


Usta çırak ilişkisi söz konusu.


Tabii ki farklılaşsa- Evet hocam.


Eee, hocam siz psikiyatri uzmanı bir tıp doktorusunuz.


Bu yüzden de sizinle tıp alanı hakkında konuştuk ama aynı zamanda Sosyal Bilimler Üniversitesi Psikoloji Bölümü'de öğretim üyesisiniz.


Eee, o yüzden yine üniversite tercihleri bağlamında psikoloji alanı hakkında da sorular sormak istiyoruz size.


Ki zaten bu iki alan birbiriyle iç içe.


Eee, aslında tam da bu konuyla ilgili bir kafa karışıklığı üzerinden size bir soru sorarak başlamak istiyoruz.


Psikiyatristlerle psikologlar arasında ne fark var hocam?


Hangisi neyi yapar, neyi yapmaz?


Şöyle, eee, psikiyatrist, tıp fakültesini bitirdikten sonra tıp eğitimini üzerine ihtisas olarak psikiyatri ihtisası yapıp alınan bir unvan.


Bir tıp uzmanlık alanının adı.


Yani tıp doktoru bu kişiler.


Ve, eee, psikiyatri ihtisası yapıp psikiyatri uzmanı, yani ruh hastalıkları alanında uzman oluyorlar.


Psikoloji ise bir temel bilim.


İnsan bilim, duygu, düşünce, davranış bilimi.


Kişi bununla ilgili eee üniversiteyi yani psikoloji bölümünü bitirdiğinde, psikolog olduğunda o alanda, psikoloji alanında eee bir temel bilim eğitimi eee almış oluyor.


Mesela şöyle düşünün.


Diyelim biyoloji.


Mesela insan biyolojisi eğitimi.


Biyolog oluyorsunuz.


Tıp fakültesinde de insan biyolojisi var.


Ama üzerine işte hastalıkları da var.


Patolojisi de var gibi düşünün. Evet.


Eee bu arada hani psikoloji tabii bir temel bilim olduğu için onda da daha eee, sonrasında çeşitlilik var.


Şu anda ülkemizde daha çok yüksek lisans ve doktora ile o çeşitlilik başlıyor.


İşte sosyal psikoloji var, klinik psikoloji var, gelişim psikolojisi var, endüstri psikolojisi var, trafik psikolojisi var.


Böyle alt alanlara ayrılıyor.


Ya da psikolog olarak da yine eee, çeşitli alanlarda eee, çalışılabiliyor.


Eee, eğitim formasyonu alıp psikoloji eğitimi eee verebiliyor, yine psikoloji mezunları.


Onun dışında eee, endüstride çalışabiliyor, halkla ilişkilerde çalışabiliyor.


Klinikte yine psikolog olarak çalışabiliyorlar, hastanelerde.


Psikolojik testler, incelemeler yapabiliyorlar.


Klinik psikolog olduklarında yine işte psikoterapiyle de eee, uğraşabiliyorlar.


Geniş bir alan yani. Evet.


Belki de hocam en çok kafa karışıklığına neden olan durum, eee, psikologların da psike-psikoterapi eee, yapabiliyor olması olabilir.


Sanırım dışarıdan bakan insanlar için.


Bu anlamda psikoloji bölümünü bitirenler ne zaman psikoterapi yapabilir- Anladım.


Seviyesine gelebiliyor?


Şimdi orada da tabii eee, birazcık bilgi eksikliğinden kaynaklanıyor.


Aslında çok karışık bir durum yok.


Psikoterapi dediğimiz şey özellikle sözel yöntemleri kullanarak insanların psikolojik sorunlarına, rahatsızlıklarına ya da belli tıbbi böyle bir tanısı varsa o tanıya dönük ağırlıklı olarak sözel yolla, iletişim yolla-yoluyla kullanılan tekniklere verdiğimiz ad psikoterapi.


Geniş bir kavram.


Yaklaşık beş yüz, altı yüz tür psikoterapi var.


Psikoterapi eğitimi, kişi ruh sağlığı alanında bir lisans derecesi elde ettikten sonra aslında bu işte eee, tıp doktoru olabilir, psikiyatr olabilir, psikolog olabilir, psikolojik danışman olabilir, sosyal hizmet uzmanı olabilir vesaire.


Bu alanda kendi alanındaki hizmette kullanmak üzere psikoterapi eğitimi alabilir.


Psikoterapi, mezuniyet sonrası alınan eğitimlerle eee, alınan bir unvan.


Türkiye'de böyle bir yasal ya da legal unvan yok.


Bazı ülkelerde var.


Eee, orada da iki çeşit.


Bir, psikoterapi ile ilişkili kurumlar, enstitüler var.


Diyelim işte Uluslararası Psikanaliz Enstitüsü ya da Uluslararası Bilişsel Davranış Terapi Akademisi gibi.


Bunların belli ölçütlerine göre belli eğitimlerden geçen kişilere o alanda psikoterapist unvanı veriliyor.


Dediğim gibi, Türkiye'de henüz bu konuda net bir kanuni düzenleme yok.


Hani kime psikoterapist denir?


Ama mesela işte Almanya'da kanunen de var diyelim.


O belli enstitüleri akredite ediyor yasa.


O enstitüleri bitiren, eee, onlar tarafından onaylanan kişilere psikoterapist unvanı veriliyor ve kullanabiliyorlar.


Eee, Amerika'da bu yasaya tabi değil ama işte o enstitüleri bitirenler orada daha her şey paraya dayalı olduğu için diyelim gittiğiniz bir yerden psikoterapi aldınız.


Diyor ki işte eğer şu şu kuruma akredite bir terapistsen öderim diyor.


Yoksa ödemem diyor.


O zaman herkes o kurumu gidiyor gibi.


Eee, ama sonuçta bütün dünyada psikoterapi alanında yani kime psikoterapist denildiğiyle ilgili bir belirsizlik var.


Çünkü üniversitesi yok, diploması yok hani.


Diyelim ben şu anda hani hemşireyim desem bana diplomanı göster dersiniz.


Hastane açtınız, ben hemşire olarak çalışmak için başvurdum, diploma istersiniz ama psikoterapistim demenin önünde bir engel yok.


Oradan kaynaklanan çok insan kullandığı için öyle zannediyor.


Ama asıl olarak psikoterapist, ruh sağlığı alanında bir diploması olan bir kişinin daha sonra mezuniyet sonrası o alanda bilinen tanınan eee, kurumlardan aldığı eğitim sonucu o kurum tarafından böyle bir yeterlik taşıdığı söylenen insanlara verilen unvan.


Bu anlamda da tıp doktoru da olabilir.


Dediğim gibi psikiyatr olabilir, psikolog olabilir, klinik psikolog.


Yani bu alandaki pek çok kişi eee, psikoterapi yapabilir.


Ama hangi konularda, o mesleğe yasal olarak tanınmış yetki alanı içinde.


Yoksa gidip de yani ben işte efendim diyelim bir eee, psikolojik danışmanlıkla ilgili bir psikoterapiyi eee, vermem uygun olmaz.


Benim daha çok işte psikiyatrik bozukluklardaki psikoterapilerle ilgilenirim gibi.


Evet, eee hocam daha önceki podcastlerimizde biz ele almıştık.


Böyle çok çeşitli mühendislik alanlarında matematik, fizik gibi temel bilim eğitimi almış insanların faydalı olabildiği pek çok iş kolu oluyor.


Eee, çünkü bu insanlar ilgili mühendisliğe konu olan sürecin temellerini biliyor.


Hatta bunu önceki podcastlerimizden birinde ODTÜ'den Eren Kalay hocamız çok güzel açıklamıştı.


Benzer bir durum psikoloji için de geçerli mi acaba?


Çünkü psikoloji de temel bir bilim.


Kesinlikle.


Eee, şimdi çoğu kere belki dizilerin, filmlerin de etkisiyle hani psikolog eşittir klinik psikolog zannediliyor ama böyle değil.


Üstelik belki de hani fizik, kimyaya göre hemen her alanda yani efendim trafikte de, yol yaparken de, işte eehh endüstride, efendim hastanelerin hani sadece ve sadece psikiyatri servislerinde değil, genelinde de eehh büyük şirketlerde iş alımında da çok farklı alanlarda eehh kendisine yer bulabilir.


Yani insanın olduğu her yerde, eehh ne bileyim meraklısı için mesela bütün bu polis teşkilatında vesaire.


Hani suçla ilgili kriminal psikoloji var.


Pek çok alanda eehh iş bulabilir.


Eehh hemmm diyelim o alanda eğer bir yüksek lisans yaptıysa tabii ki şansı daha yüksek.


Ama her alanda mesela Türkiye'de endüstri psikoloğu çok az.


O zaman ne oluyor?


Eee Psikoloji mezunları da birazcık o pratiğin içinde kendini yetiştirerek olabiliyor.


Yine mesela hastanelerimizde çalışan psikologların pek çoğu aslında klinik psikolog, doktorası olan da var, olmayan da var yani.


Ama o klinik tecrübe içinde daha ağırlıklı olarak psikolojik testleri yapsa da ama kliniğin içinde tecrübeyle de yetişerek eehh klinik alanda da çalışabiliyor.


Zaten belli bir aşamadan sonra eehh belli yeterlilikler verilip eehh klinikte çalışan psikolog diye de bir kategori de oluşturuldu Sağlık Bakanlığı tarafından.


Dolayısıyla eehh psikoloji gerçekten insan psikolojisine meraklıysa tabii kişi, çok önemli.


Sosyal psikoloji var, politik psikoloji var.


Hani siyasi faaliyetlerin içinde de çok eehh önemli.


Aslında psikoloji ile ilgili temel konular bilinse dediğiniz gibi pek çok sektörde pek çok şey daha iyi yapılabilir.


Aklınıza gelen her yerde bence eehh psikolojiyi de işin içinde düşünmek lazım.


Evet hocam çok teşekkür ediyoruz.


Umarız tercih dönemindeki gençlerimiz için yol gösterici olur bu podcastimiz de.


Sevgili dinleyicilerimiz, düşünceleriniz bizim için çok değerli.


Hem podcast'lerimizle ilgili görüş ve önerilerinizi hem de podcast'lerimizde ele almamızı istediğiniz konu önerilerinizi sosyal medya hesaplarımız aracılığıyla bizlere iletebilirsiniz.


Sonraki podcast'lerimizde görüşmek üzere hoşça kalın.


Öncelikle bunun ne demek olduğunu ve bu konunun neden tek başına bir podcast bölümü konusu olduğunu Bilge'ye sordum.


Bilge hem kendi yaşadığı hem de sektörde gördüklerinden derlediği deneyimlerle, bize özellikle teknoloji sektöründeki cinsiyetçiliğin ne demek olduğunu detaylandırdı.


Bu konu karşısında birey olarak neler yapılabileceğini, aynı zamanda bunun çözülmesi yolunda topluluk ve insan gruplarının yapabileceklerini de konuştuk.


Kendi adıma bilmediğim bir açıyı detaylandırdığı için Bilge'ye teşekkür ederim.


Umarım sizin için de faydalı bir bölüm olacaktır.


Hoş geldin Bilge.


Şimdi bugünkü konuğumuz benim için hani yeni, yeni demeyeyim de hani çok bilmediğim bir konu.


Bireysel olarak çok yaşamadığım bir konu.


O yüzden öğreneceğim bir şey olduğunu düşünüyorum.


Kadın yazılımcılık, ekosistemdeki cinsiyet konusu...


Hani Twitter'da bir yansıması var.


Bir de şirketlerin içerisinde olan bireylerin yaşadığı hikayeler var.


Bence o ikisi de ayrı da olabilir bilmiyorum.


Ama hani ilk başta biraz bu konu nedir, biraz hani biraz bir geniş bir tanımdan başlayalım istiyorum.


Sen kendi bireysel hikayelerinden anlatabilirsin.


Hani duyduklarından veya bulunduğun organizasyonlardan bahsedebilirsin.


Biraz hani kadın yazılımcı olmak ne demek?


Yani bunu biz niye konuşuyoruz?


Belki ondan başlayalım.


Ondan sonra detaylara gireriz.


Öncelikle teşekkür ederim Eren.


Beni böyle bir etkinliğe, bir podcastte davet ettiğin ve konuşma fırsatı verdiğin için, aslında ifade etme fırsatı verdiğin için.


Kadın yazılımcı aslında her ne kadar bir yazılımcının kadın olmasıyla birlikte bir etikete dönüşmüş olsa da, aslında biz kadınların da böyle spesifik olarak belirtmekten çok memnun da uzun vadede olmak istemeyeceğimiz bir şey olabilir.


Ya da en azından kendi adıma ben de isterdim ki ortam mükemmel, eşit bir ortam olsun ve biz bu cinsiyet özelliğimizden bahsetmek zorunda kalmayalım.


Biz kadın yazılımcıyız demek zorunda kalmayalım.


Ama günün sonunda ortam eşit değil.


Ortam hiç kimse hiçbir iş için, hiçbir meslek grubu için eşit değil aslında.


Ama yazılım sektörü mühendislik sektörüyle kol kola bir sektör olduğu ve çok erkek domine bir sektör olduğu için biz kendimizi daha iyi ifade edebilmek için aslında kendimize kadın yazılımcı diyoruz şeklinde ifade edebilirim belki de.


Bunu cinsiyet özelinde biz yine kadın yazılımcı şeklinde ifade ediyoruz ama yani herkes kendini farklı tanımlıyor bildiğiniz üzere.


O yüzden de dünyanın farklı yerlerinde farklı şekillerde ifade ediliyor.


Mesela bir siber güvenlik topluluğu We diye ifade ediyor kendini ki herkesi, ama erkekler dışındaki herkesi, içerisine alabilsin.


Ama biz Türkiye'de Kadın Yazılımcı organizasyonu adı altında toplanıp kendimize kadın yazılımcı diyoruz sanırım.


Ya en azından ben o grubun içerisinde olarak kendimi böyle tanımlıyorum.


Konuyu biraz derinleştirelim.


Yani buradaki problem nedir?


Neden böyle bir grup kuruldu?


Yani neye karşı?


Ya burada bir şeyin altını çizmek istiyorum.


Ben birebir yaşamadığım için yaşayan insanın gördüğü şey farklı olabilir.


Hani benim orada bir körlüğüm olabilir.


O yüzden açıkçası hani yaşayan veya yaşamış olan insanlarla birlikte olan bir insan olarak açıkçası sana soruyorum, yani buradaki o konu nedir?


Yani açık açık tanımlamasını nasıl yaparız yani?


Elimden geldiğince açıklayayım.


Yine Kadın Yazılımcı organizasyonu üzerinden gideceğim ki bu tanım nasıl ortaya çıktı daha düzgün bir şekilde ifade edelim.


Kadın yazılımcı grubu, ben onların içerisine dahil olmadan, ekibin içerisine dahil olmadan önce Elif'in inisiyatifiyle ortaya çıkıyor aslında Elif Kuş'un.


Bunun sebebi de şey.


Yani kadınlar ortamlarda kendilerini yalnız hissediyorlar.


Ya da Elif, Gülçin, Nesrin gibi arkadaşlarım.


Bulundukları iş ortamında kendilerini yalnız, zaman zaman hatta dışlanmış hissediyorlar.


Birçok kadında, okullarda bile böyle hissedenler var.


Çünkü kimilerinin hocaları sen kadınsın, işte yazılım işi yapamazsın diyor.


Kimilerinin işte yakınları sen kadınsın, en iyisi analitik işine gir diyor vesaire vesaire.


Dolayısıyla bu tarz ayrımcı durumlara ve davranışlara maruz kalan kadınlar günün sonunda kendilerini bir grubun içerisine dahil olarak görüp bir konfor alanı oluşturmak istiyorlar aslında.


Ve bir araya gelip adını Kadın Yazılımcı koydukları bir organizasyon kuruyorlar.


Bu resmi bir organizasyon değil, bir dernek değil, bir şey değil, bir topluluk tamamiyle.


Ve bir araya geldiklerinde şunu fark ediyorlar.


Yani içerisinde bulundukları gruba dair aidiyet hissetmekte zorlandıkları, dışlandıkları ya da seksistliğe uğradıkları, yani sırf kadın oldukları için etiketlerle mücadele etmek zorunda kaldıkları gibi gibi daha böyle hani çok ekstrem noktalara giden olaylar yaşayanların da olduğu bir grup.


Aslında insanın bir araya gelmesiyle ortaya çıkıyor.


Buradaki ana problem de yine dediğim gibi aidiyet hissinin oluşamaması.


İçerisinde bulundukları ortamlarda.


Bu da işte neden kaynaklanıyor olabilir?


Mesela atıyorum on tane erkeğin olduğu bir ekipte çalışıyorsundur.


Tek kadınsındır ve tek kadın olduğun için otomatikman senin bilgisiz olduğunu varsayarak işe başlarlar ya da duruma başlanır.


Dolayısıyla sen sürekli bir kendine böyle ifade etmeye çalışırsın.


Kendini kanıtlamaya çalışırsın ve günün sonunda bu çok yorucu bir şey.


Herkes için çok yorucu.


Bunun yerine bir erkek de kendini koyabilir.


Sürekli kendini kanıtlamaya çalışmak çok yorucu bir şey.


Dolayısıyla da bu sebeplerden biri olarak düşünebiliriz aslında.


Ve günün sonunda ortak bir dilde konuştuğun, ortak problemleri paylaştığın bir topluluğun içerisinde olmak iyi geldiği için bir süre sonra bu topluluğun ve bu problemin adına bir isim vermeye karar verdik belki de ya da belki de çoktan böyle isimler verilmiş topluluklar olduğu için ya biz de aslında bu gruba dahiliz diye düşündük ve kadın yazılımcı dedik.


Peki bu mesela bu grup içerisinde yapılan konuşmalarda ortaya çıkan paternler neler oluyor?


Aslında çok çeşitli paternler var hatta bazılarının hiç farkında bile değiliz.


Şöyle ifade edeyim.


Elif beni gruba ilk davet ettiğinde bu topluluğun içerisinde bulunmaya ilk davet ettiğinde ben hiç ihtiyacım olmadığını düşündüm.


Çünkü dedim ki öncelikle ben bir ayrımcılığa uğramıyorum.


Sonra ben kendimi teknik olarak ifade etmek istiyorum cinsiyetimle değil.


Eğer teknik olarak ifade edersem çünkü kabul göreceğimi düşünüyorum.


Ama teknik olarak ifade edip kabul bile gördüğümde ben bir exception oluyorum.


Sadece bunun mesela hiç farkında değilim.


Sen onlar gibi değilsin.


Bu mesela birçok kendini teknik olarak ifade eden kadının duyduğu bir cümle.


Sen diğerleri gibi değilsin.


Diğerleri derken diğer kadınları ifade ediyor aslında.


Bu yüzden de sanırım paternler çok benzer.


İçerisine girdikçe ve konuştukça bunu ben de yaşadım ya demeye başlıyorsun.


Mesela bunu ben de yaşadım dediğim kendi adıma kişisel bir anım şu;


yüksek lisans hocam bana her yanına gittiğimde işte tez için görüşmeye gidiyorum.


Her gittiğimde işte birlikte uzun bir süre geçiriyorsun tez hocanla.


Tez yazdığın vakitler boyunca.


Bu da böyle arandaki iletişimin daha güçlü olmasına, ya hatta neredeyse kendi belki de baban gibi falan birine ya da annen gibi birine dönüşmesine sebep olabiliyor.


Benim tez hocam, yani dünya tatlısı bir insan aslında.


Çok severim.


O da beni çok sever falan ama her gittiğimde ben ona Türk kahvesi yapıyorum.


Ben neden tez hocama Türk kahvesi yapayım?


Ya da tez hocam bunu bir erkekten istiyor mudur?


Ya da mesela misafirleri geldiğinde ben hepsine Türk kahvesi yapıyorum.


Ben niye Türk kahvesi yapayım?


Yani bu üzerimize oturtulmuş bazı roller var ve bu rollerden nerede olursak olalım kaçamıyoruz.


Kaçamadıkça da bu bizi daha çok sıkıştırıyor.


Bu mesela patenlerden bir tanesi ve bu benim hiç farkında olmadığım bir patendi.


Kadın yazılımcı da bir araya gelip toplulukla birlikte konuşana kadar.


Ya da şey de bir paten.


Mesela Gülçin anlattığında şimdi benim önüme geldiği için fark ediyorum.


Mesela bir kadın genellikle [gülme] yönetici roller alabilir ekibi içerisinde.


Ama bu o kadının yönetici, ekibin yöneticisi olacağı ve olduğu anlamına gelmez.


Bir erkek gibi sıklıkla ne title'ı yönetici olarak değişir ne de maaşı.


Ama sürekli ekstra rolleri olur.


Ekstra rollerinden bir tanesi işte mesela belki annelik rolünden geliyordur bilmiyorum.


Toplayıp toparlamak ekibe.


Ya otomatikman ekip yöneticisine dönüşmek belki de zaman içerisinde ama resmi olarak değil.


Yani anlamaya çalışıyorum.


Bu bahsettiğin şeylerin bir kısmı sanki aslında pozisyon ve meslekten bağımsız da bir şey.


Yani yazılımcı değil başka bir şey desek de aslında bu bahsettiği şeylerin bir kısmı onlarda da olabilir.


Yani hani bankacı diyelim, banka sektöründe de belki benzer bir şey oluşuyor olabilir.


Yani problemin kökünü anlamaya çalışıyorum.


Yani hani bu yazılım sektörüyle alakalı bir şey mi yoksa genel olarak hani cinsiyet tanımı veya oradaki toplumdaki rollerle, varsayılmış rollerle alakalı bir şey mi diye.


Hani sanki bir kısmı ondan da kaynaklı aslında.


Yani bu ekosistemden tamamen bağımsız kültürel normlarımız, toplumsal işte roller, bilinçaltına yerleşmiş tanımlar diyelim, oluşturduğu ve aslında istenmeyen-- Çünkü sen kendin de söyledin ya tez hocanın aslında tatlı bir insan olduğundan bahsettin.


Belki de hani istenmeyen bir şekilde diyelim.


Hani istenmeyen bir şekilde yanlış bir mesaj verdiği konusu var.


Burada bence farkındalık önemli.


Çünkü neyin nasıl bir etkisi olduğunu karşı taraf olmadığınız zaman, hani karşı taraf diyorum, bu her şey için geçerli.


Bu kadın konusundan bahsetmiyorum.


Karşı taraf olmadığınız zaman anlaması belki de biraz güç olabiliyor.


Şöyle, şöyle bir yerden geliyorum ben iyi olduğunu varsayıp yani kötü bir yerden gelmediğini varsaydığım senaryodan bahsediyorum.


Orada bence farkındalık önemli.


Benim bir ekip arkadaşımla yaşadığım bir şey olmuştu.


O da aslında benim de mesela yaptığım bazı yorumlarda cinsiyetçi mi diyeyim, yanlış anlaşılabilecek yorumlar olduğundan bahsetmişti ve bunu ben açıkçası fark etmemiştim.


Çok böyle hani alenen açık bir cinsiyetçi gibi değil de, yani şeydi bu senin bahsettiğin gibi.


Hani toplumda zaten normalde yaptığımız muhabbet aslında kötü bir yerden gelmiyor.


Kötü bir niyetten gelmiyor ama farklı algılandığını görmüştüm.


Ama Eren kötü iyi dediğin nedir ki?


Yani- İncitmeye çalışmamak.


Kötü iyi tanım benim için en azından o.


Yani hani karşı tarafı incitmeye bilerek yapmamak diyelim.


Anlıyorum, söylediğin şeyi.


Ama mesela şöyle bir örnek vereceğim.


Çok iyi diye ifade edilen, tırnak içerisinde bir yönetici bana bir kez şöyle bir cümle kurmuştu.


Ben böyle tamamı erkek olan bir ekibin içerisinde kendimi kabul ettirmekte zorlanıyorum ve ona ifade ediyorum.


Diyorum ki ya bakın ben bu ekibin içerisinde zorlanıyorum.


Gerçekten iletişim kurmakta zorlanıyorum.


Kendimi anlatmakta zorlanıyorum.


Ama diğer yandan mesela satış ekibiyle çok iyi anlaşıyorum.


Satış ekibindeki erkeklerle çok iyi iletişim kurabiliyorum.


Ya da marketing ekibiyle çok iyi iletişim kurabiliyordum.


Örneğin o da bana şöyle bir cümle kurdu ya erkekler biraz çekingan olabiliyorlar.


Sanki bu benim sorunmuş gibi ve siz fashion konuşuyorsunuzdur marketing ekibiyle.


Ben böyle ne dedim ya erkeklerden bahsediyorum dedim.


Ya erkeklerle orada iletişim kurabiliyorum ve mühendislik ekibinin erkekleriyle iletişim kuramıyorum bundan bahsediyorum.


Peki ya evet, evet, fashion konuşuyorsunuzdur.


Ya bu baktığında aslında kötü niyetli bir yorum mu?


Öyle biliyor ama bu zarar veriyor mu?


Evet, veriyor.


Bana olan davranışında, bana olacağı aksiyonlar da benim için düşüneceği rollerde zarar veriyor.


Çünkü benim için içerisinde konforlu olacağım bir ortam oluşturmamı engelliyor bu davranışı.


Dolayısıyla da ben kendimi ifade edemiyorum.


Ben kendimi kanıtlayamıyorum.


Her şeyi engelliyor aslında baktığında.


Ama kötü niyetli mi?


Yo, değil yani.


Bu yüzden aslında tam güzel, iyi niyetli.


Tamam yani böyle çok uç noktalara gitmekten çekiniyorum ben aslında.


Çünkü biliyorum ki dediğin gibi oturmuş normlar var.


Ama yani herkesi eğitmek de bizim görevimiz olmamalı.


Şu oradaki farkın söylemek istediğim şuydu.


Şimdi bir şey senaryosu var alenen cinsiyetçi mi diyelim artık.


Evet, moda konuştuğumuzu varsaymak, alenen cinsiyetçi.


Bu art niyet değil ama aslında işte söylemek istediğim şey o.


Ama alenen cinsiyetçilik.


Bence tabii tanımlaması zor.


Yani art niyeti de tanımlaması zor.


Kötü niyet, iyi niyet, kötü niyet.


Oradaki farkı tanımlamak zor.


Bence burada sorumluluk, hani farkındalık sorumluluğu var bence herkeste.


Yani böyle bir konunun karşı tarafın, daha doğrusu genel olarak karşı taraf değil ya bu konunun ne olduğu konusunda bilgilenmek ve biraz empati yapma sorumluluğu var bence insanlarda.


Bence en azından dinleme sorumluluğu var diyelim.


Çünkü birisi eğer sizi uyarıyorsa, yani bu tecrübeyi yaşamış birisi size diyorsa ki ya bak bu gibi yorumların aslında cinsiyetçi yorumlar ve bunlar iyi değil.


O zaman sizin neyin aslında cinsiyetçi olmadığını ya da hangi yorumlarınızın cinsiyetçi olduğunu bilme sorumluluğunuz var.


Evet, evet anlıyorum.


Orada bence farkındalık bir tane çözülmesi gereken bir konu.


Çünkü orada bir şey şey derler ya hani eğer kafanda bir soru işareti yoksa cevabı bulamazsın.


Yani orada biraz açık olmamız gerekiyor.


Öğrenmeye açık olmamız lazım.


Merak ediyor olmamız lazım.


Anlamak istiyor olmamız gerekiyor.


Orada işte o soru işaretinin kafada olması lazım.


Yani ben acaba herhangi bir hani istenmeyen de olsa yanlış bir anlaşılmaya sebep olabiliyor muyum?


Yanlış bir etki yaratabiliyor muyum?


Bence onun düşünülmesi lazım.


Değerlendirilmesi gerekiyor.


Bir de bunun hani diğer ucu var onu demek istiyorum.


E bir de hani belki bilerek bunu art niyetli bir şekilde yapanlar var.


Hani o başka bir senaryo anlamında.


O ikisini ayırmak istedim yani.


Çünkü hassas bir konu zaten.


Şu an konuşurken bile hani düzgün kelimeleri seçmeye çalışıyorum.


Yanlış anlaşılmamak adına.


Ya kendimi dinliyorum daha doğrusu hani ilk başta.


Ama hani burada bir şey var yani o farkındalık bence bir konu.


Çözülmesi gereken bir konu.


Diğer taraftan burada bence iletişimin de açık olması lazım.


Yani bu konunun da rahatça konuşulabiliyor olması gerekiyor.


Yani bu konu diyorum da bu arada hani sadece kadın değil, yani buradaki konu hani genel olarak aslında daha da genişletiyorum.


İyi işleyen bir takım olmak için takım içerisinde düzgün iletişim kanallarının, açık iletişim kanallarının olması gerekiyor.


Ama aslında hani tamamen ayrımcılık vesaire konusundan da bağımsız bir konu.


Hani iyi bir takım olmak istiyorsak birbirlerimizle iyi iletişimin olduğu bir bireyler grubu olmamız lazım.


Bunun konularından bir tanesi de bu konu.


Hani kadın ayrımcılığı, cinsiyet ayrımcılığı, başka herhangi bir ayrımcılık, her türlü ayrımcılığa konusunda da bu da o konulardan bir tanesi.


O yüzden bence iletişimin de kuvvetli olması lazım.


Bence genel olarak iletişim de bir konu, zaten sorun.


Yani bu mesela belki yazılım ekosistemine, teknoloji ekosisteminde belki biraz daha öne çıkan bir konu olabilir.


Yani burada iletişimi iyileştirmek adına ne yapabiliriz?


Yani biraz onu bir konuşalım yani.


Çünkü bence bu işin çözümünün kökünde en azından sağlıklı iletişim var.


Bu sağlıklı iletişimi nasıl sağlayabiliriz sence?


Yani tarafların öncelikle birbirlerini dinlemeye açık oluyor olmaları lazım gibi geliyor bana.


Yani bence bizim mesela sen en başta dedin ya.


Ya bu sanki yazılım sektörü özelinde değil de böyle genel bir problem gibi bir sürü patern genel gerçekten.


Hani birçok sektörde insanın karşı karşıya kaldığı şeyler ama bazıları da yazılım sektörüne özel.


Bunun da sebebi inatla dinlememekten geliyor aslında.


Yani bıraktım aktif dinleme yapmayı karşındaki kişiye inanılmaz bir ön yargıyla gidiyorsun ve nasılsa bu yapamayacak, nasıl olsa bu bilmez diye.


Diğer yandan da o sana bu problemi açıklamaya çalıştığında ya da onlar diyeyim, bir şekilde kulaklarını tıkıyorsun anlamaya çalışmak yerine.


Yani aslında birileri bir şey ifade ediyor ya diyor burada bir problem var.


Bakın bu problem de şundan kaynaklanıyor.


Şu gibi sebeplerden biz Gülçin'le bir sürü sunum yaptık.


En az üç tane sunumumuz var.


Benim kendi şirket içerisinde yaptığım sunumlarım falan da var.


Ana olarak problemler nelerden kaynaklanıyor ve nasıl çözülebilir gibi.


Yani söylenecek çok şey var ama onunla ilgili.


Mesela sunumu yapacağımız zaman önce teknik sunum yapmadığımız için eleştirildik.


Bu problemlerden bahsedeceğimiz için.


Sonraaa teknik sunumumuz da var ya dedik.


Biz teknik olarak da yeterli insanlarız ama bu da konuşulması gereken bir problem.


Bu sefer mesela çok az insan aslında katıldı ve dinledi.


Dinleyenler tamamen eleştirel gözlerle dinlediler ve günün sonunda hepsi değil tabii ki bir kısmından bahsediyorum ama hani negatif fikirlerle gelen ve dinleyenlerden bahsedeyim.


Ve günün sonunda ikna olmadıklarını söylediler.


Sıfır argümanla.


Yani neden ikna olmadıkları?


Soru işareti tamamıyla.


Bu yüzden de iletişim bir problem gerçekten.


Ama önce karşılıklı olarak dinlemeye ve empati yapamayacağımızı kabul etmeye ihtiyacımız var gibi geliyor bana.


Sonra iletişime karşılıklı olarak fikir alışverişinde bulunmaya başlayabiliriz gibi.


Çünkü şu an benim yaşadığım şey bir sorun ve benim tamamıyla cinsiyetinden kaynaklanıyor.


Sen de bu cinsiyete ait olmayan biri olarak hani en başta dedin ya, bunu ben bilemem.


Bu yüzden farklı bir göz istiyorum diye.


Şimdi bunu bilemeyeceğini kabul etmek bence iletişebilmenin ilk adımı.


Peki mesela bu noktada şimdi siz bir topluluğunuz var.


Hatta bunun gibi başka topluluklar da var.


Uluslararası topluluklara da katıldım bu konularda.


Bu toplulukların ne gibi faydaları oluyor?


Yani bunun zaten şeyden bahsettin ya, sunumlar yapıyorsunuz ya, bunun anlatılması, iletişimin sağlanması konusunda.


Ama onun dışında ya bir akran çalışması var.


Yani orada birbirine destek olma çalışması var diye tahmin ediyorum ama onun dışında acaba benim göremediğim ne gibi faydaları oluyor?


Yani öncelikle şey bile çok faydalı bence.


İçerisine girdiğin grupta seninle aynı şeyleri yaşayan insanların bulunması.


Bu bir kere özgüvenini güçlendiriyor, şu anlamda güçlendiriyor.


Ya evet bak bu problem ve bu problem benden kaynaklanmıyor.


Çünkü bilmiyorum bu sadece kadınlarda mı vardır ama problemin bizden kaynaklandığını düşünmeye çok hazırız gibi görüyorum.


Ya en azından ben öyleydim.


Ya benden kaynaklanan bir problem var galiba falan diye.


Ama içerisine girdiğin grupta diğer insanların da bunu ifade etmesi, bunların hatta literatürde isimlerinin olması.


Ya mesela az önce bahsettiğim hikaye var ya işte siz moda konuşuyorsunuzdur hikayesi.


Bunun bir ismi var, gender exclusion.


Cinsiyetçilik dışında.


Ya seni otomatikman cinsiyetinden ötürü exclude ediyor.


Çünkü senin teknik bir konuda konuşamayacağını varsayıyor.


Senin sadece moda konuşabileceğini varsayıyor.


Bu gibi topluluklara girdiğimiz zaman, yani biz kadın yazılımcı içerisinde bir sürü atölye yapıyoruz ve bu atölyelerin içerisinde böyle aklınıza gelebilecek bir sürü şey tartışılıyor.


Bir sürü konu konuşuluyor.


Cinsiyet özelinde birçok konu konuşuluyor.


Dolayısıyla da bir farkındalığın artıyor, iki dışarıdaki insanların farkındalığını arttırmaya çalışıyorsun.


Üç, bir topluluk olarak ortak hareket edebilmek dikkat çekiyor bence.


Yani biz bugün seninle bu podcasti yapabiliyorsak, biz kadın yazılımcı topluluğu olarak dikkat çekiyoruz diye aslında bir anlamda.


Ya da mesela Sisters Lab'ın içerisinde de bulunuyorum.


Onlar da genellikle cinsiyet ağırlıklı projelerde bulunuyorlar.


Zaten bununla ilgili fonlar buluyorlar kendilerine.


Onlar da dikkat çekiyorlar.


Bilgilendirmeye çalışıyorlar, farkındalığı artırmaya çalışıyorlar.


Bu yüzden aslında içerisinde bulunduğun topluluk hem seni itiyor hem de sen dışarıdaki insanlara kendini anlatma fırsatı buluyorsun.


Bunun dışında da kendi kişisel alanında da kendine olan öz güvenin artıyor.


Çünkü biliyorsun ki aslında problemin belki bir kısmı senden kaynaklanıyor ve sen bunları anlayarak çözebilirsin.


Ama bu problem bulutunu minik parçalara ayırabilir hale geliyorsun ve bazıları senden kaynaklanmıyor.


Ve bunun çözümü de sende değil dolayısıyla.


Bu yüzden bence toplulukların içerisinde bulunmak ya da en azından benim içerisinde bulunduğum kadın yazılımcı toplulukları içerisinde bulunmak birçok şey sağlıyor.


Bunlar hem manevi hem kişisel hem diğer insanları da eğitmek anlamında, öğretmek anlamında.


Okey, söylediğin şey aslında enteresan.


Ya bu, o problemi küçük parçalara bölebilme şansı sunuyor ve köküne inebilme.


Ya neresi-- Çünkü iki taraflıdır zaten iletişim.


Yani tek bir tarafın sorumluluğunda değildir.


Bence iki tarafın da sorumluluğundadır bu.


Herhangi bir konu, yani sağlıklı iletişim.


Orada, hani o toplulukla birlikte gerçekten o problemlerin kökünün nerede olduğunu netleştirme faydası var diyorsun.


Çok güzel, enteresan bir madde o.


Peki biraz şeyi de aslında söyleyelim çünkü hani zaten dedik ya hani bu podcasti dinleyenler, yazılım sektörüne yeni giriş yapacak olan, yapmış olanlar veya daha kariyerinin başında olan insanlar.


Bunu dinleyen kadın yazılımcılar da olacaktır.


Veya kanın dışında da ayrımcılık gören, yaşayan insanlar da olacaktır.


Ne yapabiliriz?


Bir birey olarak ne olduğumuzda olduğumuzdan bağımsız olarak bu konuda ne yapılabilir?


Bir de hani sektörün yüzde ne kadarında böyle bir şey var?


Yani biraz da hani şeyi de anlamak istiyorum.


Yani hani çok kötü bir durumda mıyız yoksa kötü örnekler var ama hani zaman içerisinde buradaki farkındalık da artıyor, iyi bir noktaya doğru gidiyoruz.


Şey için diyorum yani hani bunu dinleyip de böyle şey olmasınlar.


Yani özellikle bu kariyere yeni başlayanlar, bu sektöre yeni giriş yapanları soğutmayalım diye de aslında şey yapıyorum, çekiniyorum diyelim.


Şimdi önce diğer sektördekiler neler yapabilirler konusuna değineyim.


Yani birçok topluluk var.


Bu toplulukların içerisinde bulunabilirler.


Yani dediğim gibi bana topluluğun içerisinde bulunmak inanılmaz çok şey kattı.


İnanılmaz farkındalığımı arttırdı.


Kendimi ifade edebilmemi sağladı.


Yani ortada bir problem olduğunda bunun ismini koyabilmemi sağladı.


Bunun ismini koyabilmek de, yani problemin adını koyabildiğin zaman artık sorunun çözümünü aramaya başlıyorsun.


Ben bu sorunu nasıl çözerim?


Ama eğer problemin adını koyamazsan zaten öncelikle kayboluyorsun.


Yani kaybolduktan sonra bu sektörde, ya bizim sektörde olduğunu bildiğim bir şey, kadınlar mesleklerini bırakıyorlar, terk ediyorlar.


Çünkü bir problem var, çözemiyor.


Öyle ya da böyle karşısındakinden ya da kendisinden kaynaklı.


Bir isimlendirebilse onun çözümü için bir adım atacak ama çözemiyor bir şekilde.


Bu yüzden de bırakıp başka bir şey yapmayı tercih ediyor.


Diğer sektördekiler de ben onların yerinde olsam sanırım Sisters Lab'a katılırım.


Çünkü Sisters Lab eğer yanılmıyorsam ya stem alanlarının tamamını kapsıyor.


Sadece teknolojiyi kapsamıyor öncelikle.


Ama diğer konuda yine feminist toplulukların içerisine katılırım gibi geliyor.


Yani sadece feminist topluluk olmak zorunda değil bu arada.


İşte kendini ifade ettiğin cinsiyet her neyse bunun ve bunu kapsayan grupların içerisinde bulunmak çok şeyi değiştirecektir diye düşünüyorum.


Çünkü senin yaşadığın şeyi yaşayan başkaları da var ve senin ihtiyacın olan desteği sana verecek olan, seninle bu empatiyi kurabilecek insanlar ve bunlardan çok var.


Sadece onları bulmak gerekiyor.


Bu yüzden diğer sektördekilere bunu tavsiye edebilirim.


Bir de daha çok yeni konuştuğumuz bir kitap var.


İsmi şu anda hemen aklıma gelmedi ama şey okuduğum listeden açıp bakacağım.


Ben o kitabı okuduğumda bunun bütün alanlara bu kadar yayılmış olduğunu fark ettim.


Yani mesela işte sağlık sektöründe temsil insan dedikleri şey bir yetmiş beş boyunda bir erkek.


Hangi kadın bir yetmiş beş boyunda bir erkek yani?


Dolayısıyla da işte teknoloji sektörü yine hiçbir şekilde kadınları baz alarak şey yapmıyor, gelişmiyor.


Sağlık sektörü kadınları baz alarak gelişmiyor.


Mesela şey beni çok etkilemişti.


Hani hepimizin bildiği kalp krizi şeyi vardır ya.


Elini kalbinin üzerine koyarsın, bir sıkışma hissedersin.


Yoksa kalp krizi mi?


Bu erkeklerde böyle gerçekten kadınlarda ise hiç böyle değil.


Kalbinin sıkıştığını hissetmek kadınlarda bir kalp krizi göstergesi değil.


Ama doktorun el kitabında bile kalbin sıkışıyor mu sorusu yer alıyor.


Çünkü temsil insan, bir erkek.


Yani bu tarz şeyleri öğrenmek ya belki bir taraftan baktığında demotive ediyor olabilir.


Ya bütün dünya erkeklerin düzeni için kurulmuş şeklinde.


Ama diğer yandan baktığında da farkındalık geliştiriyor ve bu farkındalık sayesinde şu anda yapılacak olan medikal çalışmalarda temsil insan, sadece erkek değil.


Yani prestijli kurullar artık sadece temsil insanın erkek olduğu sonuçları kabul etmiyor.


Kadın olan versiyonlarını farklı gruplarda olan çalışmaları da istiyor.


Yani bu farkındalığın sonucu bu.


Dolayısıyla da bunu geliştirmek lazım.


Diğer yandan sektörün yüzde kaçı?


Bu çok iddialı bir soru.


Cevap vermek de çok iddialı olur gibi geliyor.


Yani hiç benim bilebileceğim bir şey değil.


Ama şöyle cevap verebilirim buna.


Benim içerisinde bulunduğum firmalarda inanılmaz böyle kendimi eşit hissettiğim, hem erkek yöneticiyle hem kadın yöneticiyle firmalar var.


İnanılmaz bir şekilde ayrımcılık yapan firmalar da var.


Şimdi dünyaya dönüp bakarsam eğer işte şu an Londra'da yaşıyorum.


Türkiye'den ilk çıktığımda düşündüğüm şey dünyanın farklı olacağıydı.


Ya da ilk Almanya'ya gittiğimde düşündüğüm şey dünyanın farklı olacağıydı.


Yani pozitif anlamda farklı olacağı bu arada.


Ama durumun çok da öyle olmadığını gördüm.


Bunu hem Almanya'da gördüm.


Çünkü mesela mühendislik bölümlerine katılan kadınlar inanılmaz bir mobbing görüyorlar.


Bu yüzden de mühendislik bölümü tercih etmiyorlar Almanya'da sıklıkla.


Ya da okurken bırakıyorlar ve oranlar çok büyük.


Böyle az buz oranlardan bahsetmiyoruz.


Diğer yandan bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde mühendislik bölümlerini tercih eden kadın sayısı bayağı yüksek diğerlerine göre.


Yani böyle eşit değil.


Belki bazı bölümlerde eşit, bazı bölümlerde çok çok farklı ama rakam yüksek.


Bu yüzden de aslında belki de yani iyi düşünmek istediğim için söylüyorum bunu.


Biz onlardan daha az mobbinge ve ayrımcılığa maruz kalıyor olabiliriz.


Çünkü kadını görme olasılığı daha yüksek çalışma ortamlarında.


Ama tabii bu benim kişisel çıkarım mı?


Doğru olmayabilir.


Yine yüzde veremeyeceğim ama burada da inanılmaz şekilde ayrımcılık görebileceğin, yani ayrımcılık görebilme olasılığının yüksek olduğu firmalar var.


Bunun ana sebepleri de şunlardan kaynaklanıyor gibi gözlemliyorum ben.


İşte çok prestijli okullar Cambridge, Oxford vesaire gibi.


Mühendislik bölümleri, matematik bölümleri, fizik bölümleri çok az kadının olduğu bölümler.


Yani böyle mesela elli kişi varsa bir sınıfta iki kadın falan maksimum.


Ve bu insanlar dışarıda benimle aynı sektörde çalışıyorlar ve firmaları domine ediyorlar.


Firmalar çünkü tercih ederken iyi okullardan mezun insanları tercih etmek istiyor kendilerince.


Ve bir araya geldiğinde bu insanlar yıllarca hiçbir kadınla aynı ortamda bulunmamış oluyor.


Seninle nasıl iletişime geçeceğini bilmiyor ve daha ilk buluşmada senin ondan daha az bileceğini varsayıyor.


Bunun birçok sebebi olabilir ama eğer cinsiyetin kadınsa daha zor adapte olabiliyorsun ortama ya da belki de hiç kabul görmüyorsun gibi.


Yüzde vermeni beklemiyorum zaten.


Hani öyle bir şey çok mümkün olmaz.


Burada vermek istediğim mesaj belki de şu an dinleyenler çünkü yeni yazılımcılar oldukları için böyle şeyler yaşanıyor.


Bunun konuşulması lazım.


Sağlıklı iletişimle bu paylaşımın yapılması gerekiyor.


Mücadelenin verilmesi gerekiyor.


Bu arada sadece kadınların vermesi anlamında değil.


Yani bu genel olarak toplumun bu mücadeleyi vermesi gerekiyor.


Bu mücadeleyi veren insanlar da var her türlü kesimden diyelim.


Çünkü hani şey olsun da istemiyorum yani.


Hani bahsettin ya hani ayrılıyorlar, bu mesleği bırakıyorlar falan onu istemiyorum.


Yani hani öyle bir şey olmasın, yani insanlar vazgeçmesin veya işte vazgeçmeye bırakılmasın, zorlanmasın diyelim ki hani bu?


Biz bunu birlikte çözmeye çalışalım ki herkes istediği şeyi okusun ve yapsın.


Evet, böyle bir konu var.


Ama bu konuyu çözmek için de bence efor sarf eden insanlar da var deyip böyle biraz pozitif bir şeyle bitirelim istiyorum.


Yani umut aşılayalım istiyorum yani dinleyenlere.


Ya evet, bu arada bu şey demek değil.


Yani biz bir problemi konuşuyoruz burada.


Bu problemin varlığı, pozitif örnekleri yok etmiyor hiçbir şekilde.


Yani gerçekten benim Türkiye'de en son çalıştığım firmada inanılmaz eşit bir ortamda hissettim ben kendimi.


Zaten içerideki oranlar da çok eşitti.


Benim içerisinde çalıştığım ekibin kadın erkek oranı da çok eşitti.


Yöneticim erkekti ama ben hayatımda bu kadar yöneticilik kumaşı düzgün bir insanla çalışmamıştım.


Yani benim için çok keyifliydi.


Ben ondan sonra hatta böyle yöneticileri karşılaştırabilir duruma geldim.


Çünkü böylesi de var.


Ve dediğim gibi burada da yine içerisinde kadınların kendisini mutlu ve konforlu hissedemeyeceği ekipler var.


Diğer yandan bunun tam tersi de mevcut.


Tam tersi şekilde onu dinleyen, onu yönlendiren, ona hatta mentorluk yapan müthiş insanlar var.


Bu arada belki şeyden de bahsetmem gerekir bu noktada.


Evet, içerisinde bulunduğumuz topluluklar bize umut ve destek veriyor.


Ama diğer yandan bir sürü organizasyon var.


Mentor sağlıyorlar.


Düzenli olarak görüşme yapıyorsunuz mentorlerinizle ve bu birçok konu üzerinde olabilir.


Teknik olarak kendinizi geliştirmek istiyorsunuzdur ya da işte iletişimsel olarak ya da yönetici olmak istiyorsunuzdur ilerde.


Bununla ilgili işte tamamen meslek değildir.


Ama hayatla ilgili destek almak istiyorsanız birçok konuda mentor olabilir ve ben bu noktada mesela tercihimi beni daha düşünsel anlamda da destekleyecek, işte kariyerimde de destekleyecek birinden yana kullandım.


Yine bir topluluk üzerinden bularak yaptım bunu.


Ve mesela çok zorlandığım zamanlarda ondan aldığım destekler beni motive ediyor.


Beni pozitif şekilde motive ediyor.


Bu da mümkün.


Evet, sektörde istediğimiz veya ideal diyelim ortamlar var kesinlikle.


Hani onu arayın, onu arama hakkınız yüzde yüz var.


Herkes için geçerli bu.


Onu bulana kadar da belki mücadelenizi devam ettirin.


Hani kendinizi şey hissetmeyin, yani orada takılmış gibi hissetmeyin.


Sanki o kötü ortamda bulunmak durumundaymışsınız gibi.


Bunun güzel örnekleri de var diyorsun.


Bence konuşulması gereken güzel bir mücadele bu.


Dediğim gibi hani şu an belki kadın yazılımcılık konusunu konuşuyoruz ama bu genel ayrımcılık konusu.


Bunun konuşulması lazım.


Farkındalığın artırılması gerekiyor.


Burada bana da farklı bir perspektif sunduğun için sana da teşekkür ederim.


Vakit ayırdığın için de çok çok teşekkürler.


Seninle nereden iletişime geçebilir arkadaşlar?


Düzenli olarak Twitter kullanıyorum.


Tupu.io diye bir şeyde mentorluk hizmeti veriyorum.


Ya bu bir şey, paralı bir hizmet değil bu arada.


Beni genelde gönüllü etkinliklerde görürsünüz, öyle söyleyeyim.


Bunun dışında kadın yazılımcı Sisters Lab içerisinde aktif olarak varım hâlâ.


Kadın yazılımcı dönem dönem böyle bir durulma dönemine girer.


Herkesin yoğun çalıştığı dönemlerde.


Genelde Linux yaz kampında varımdır.


Ama işte zaman zaman işten dolayı mümkün olamayabiliyor.


Böyle bayağı bir yerde varım aslında.


Yani Dayanışma için seninle de iletişime geçebilirler diyebiliriz yani.


Tekrardan çok teşekkürler.


Dinleyenlere de ayrıca teşekkürler.


Bir çöküşün öyküsü.


Yazar Stefan Zweig.


Normandiya yolculuğu insanı bıktıracak kadar uzamıştı.


Ancak daha Courbevin'deki ilk gününde eski neşesine kavuştu.


Yerinde duramayan, kıpır kıpır, sürekli yeni şeyler peşinde koşan ruhu, kırlarda yaşanan o pırıl pırıl yaz günlerinin kucağına kendini atıverdi.


Deli dolu şeyler yaptı.


Saçlarına açık renkli kurdeleler taktı.


Bembeyaz giysisi ile içinde çoktan ölmüş olduğunu sandığı o küçük kız çocuğuna uyup, ağaçlıklı yollarda koşarak, çitlerin üzerinden atlayarak, vızıldayan kelebeklerin peşinden koşarak eğlendi.


Koştu da koştu ve yıllardır ilk kez yürürken bütün uzuvlarını ritmik bir biçimde gevşetmenin nasıl da büyük bir keyif verdiğini hissetti.


Sarayda geçirdiği günlerde unutmuş olduğu yalın yaşamın her yönünü büyük bir zevkle yeniden keşfetti.


Zümrüt yeşili otların arasında yatıp gökyüzünü seyretti.


Yıllardır bir bulutu seyrettiği olmamıştı.


Paris'in evlerinin üstündeki bulutların da böyle güzel kenarlı, böyle puf puf, beyaz, böyle tertemiz ve kaygan olup olmadığını merak etti.


Gökyüzünün beyaz benekler serpiştirilmiş mavi kubbesi ona bir zamanlar bir Alman prensinin doğumgününde armağan etmiş olduğu muhteşem Çin vazolarını anımsattı.


Ama bu gökyüzü çok daha güzeldi.


Çok daha dolu ve daha mavi ve ipek gibi yumuşacık, hoş, güzel kokulu havayla doluydu.


Hiçbir şey yapmamak onu keyiflendirdi.


Paris'teyken davetten davete koşardı.


Şimdi kendisini saran sessizlik ise taze bir pınar gibiydi.


Versailles'da çevresini alan bütün insanların kendisi için önemsiz olduğunu, onları ne sevdiğini ne de onlardan nefret ettiğini, hepsinin tıpkı şurada ormanın kenarında, ellerinde iri parlak oraklarla duran ve ara sıra belli etmeden meraklı gözlerini kendisine çeviren çiftçiler kadar önemsiz olduğunu şimdi fark ediyordu.


Coştukça coştu.


Genç ağaçlarla oyun oynadı.


Alçak dallara erişene kadar sıçradı.


Sonra dalları birden elinden bıraktı.


Birkaç beyaz çiçek onları tutmaya çalışan eline, yıllardır ilk kez çözülmüş saçlarına ok gibi düşünce de kahkahayla güldü.


Aklı bir karış havadaki kadınların hayatlarının her anında sahip oldukları o muhteşem unutkanlıkla sürgünde bulunduğunu, eskiden Fransa'da hükümdar olduğunu, şimdi kelebeklerle ve parlak renkli çiçeklerle nasıl oynuyorsa, bir zamanlar insanların yazgılarıyla da öyle oynamaya hakkı olduğunu unutuverdi.


On, on beş yıl geriye gitti.


Bayan Prunoff oldu.


Cenevreli bir bankerin kızı.


Manastırın bahçesinde oyun oynayan, Paris'ten ve dünyadan habersiz küçük sıska, coşku dolu on beş yaşında bir kız oldu.


Öğleden sonraları hizmetçilere buğdayın toplanmasında yardımcı oluyordu.


Koca koca demetleri bağlamak, sonra da hızla arabanın üstüne fırlatmaktan müthiş keyif alıyordu.


İlk başlarda çekinen, saygıyla geride duran bütün o insanların arasında tepeleme doldurulmuş arabanın üstüne oturup ayaklarını sallandırıyor, oğlanlarla birlikte gülüyor, daha sonra dansa gidildiğinde de onların ortasında fırlanıyordu.


Bütün bunlar ona saraydaki eğlenceli bir maskeli balo gibi geliyordu.


Nasıl güzel vakit geçirdiğini, saçlarında kır çiçekleriyle halka oyunu oynadığını, köylülerle aynı kaptan içki içtiğini Paris'te anlatmak için sabırsızlanıyordu.


Versailles'deyken çoban oyunlarının kandırmaca olduğunu nasıl fark etmemişse bütün bunların birer gerçek olduğunun da farkında değildi.


Yüreği hep yaşadığı anın içinde kayboluyordu.


Gerçeği söylerken yalan söylüyor, kandırmak isterken dürüst davranıyordu.


Tek bildiği ne hissettiğiydi.


Şimdi de damarlarından mutluluk ve taşkınlık akıyordu.


Gözden düşmüş olduğunu söyleyen çıksa gülüp geçerdi.


Ertesi sabah günlerinin ışıl ışıl cıvıltısına kapkara bir sıkıntı damlası düştü.


Burada uyanmak bile insanın canını acıtıyordu.


Düşsüz geçirilen kapkara bir gecenin ardından birden günün içine dalıveriyordu insan.


Tıpkı sıcak, bunaltıcı bir havada buz gibi suyun içine dalar gibi.


Kendisini neyin uyandırdığını bilmiyordu.


Çünkü ıslak camların dışında yağmurlu, soluk bir gün vardı.


Gürültü yüzünden de değildi.


Çünkü ses duyulmazdı burada.


Yalnızca duvardaki tablolardan ölmüş insanlar sabit delici bakışlarla bakarlardı.


İnsan uyanır.


Neden ve ne için uyandığını bilmezdi.


Burada onu kendine çeken, çağıran hiçbir şey yoktu.


Paris'te uyanmanın nasıl da farklı olduğunu düşündü.


Akşamları dans edilir, sohbet edilir, arkadaşlarla gece yarısına kadar birlikte olunur, sonra yorgunluğun arkasından gelen o muhteşem uykuya dalınır, uyarılmış duyular uykudayken de renkli tablolar sunmaya devam ederdi.


Sabahları gözleri henüz kapalıyken düşünün içinden gelir gibi ön odalardan kısık sesler duyardı.


Fransız dükleri, ricacılar, sevgililer, arkadaşlar.


Bunların hepsi de ondan lütuf bekler, armağan getirirlerdi.


Herkes güler, gevezelik eder, dedikodu yapar, en son haberleri getirirdi onun yatağına.


Ve o en renkli düşlerin içinden doğrudan doğruya hayatın akışının içine uyanırverirdi.


Düş görürken dudaklarına konan gülümseme uçup gitmezdi.


Ağzının kenarında asılı kalır, kafesindeki kuş gibi coşkuyla sallanırdı orada.


Gün başlayınca insanların tablolarının yerini insanların kendileri alırdı.


Giyinirken, gezintiye çıkarken, yemek yerken, ta gece geç saatlere kadar.


Dans ederek, bitmek bilmez bir tempo içinde onun yaşamının çiçekli kayığını sallayan ve dalgalar gibi durup dinlenmeden kıpırdayan, kabaran bu gelgitin mırıltılar içinde kendisini alıp götürdüğünü hissederdi.


Burada insan uyanınca sanki günü kıyıdaki bir kayalığa fırlatıyor, saatlerin sahilinde dimdik, kıpırtısız ve boş boş oturuyorlardı.


Canı kalkmak istemiyordu.


Bir gün önceki eğlenceler çekiciliğini yitirmiş oluyordu.


Uçarı merakı hemencecik tatmin olan türdendi.


Oda boştu, havasız gibiydi.


Kendisini hiç kimsenin istemediği bu yalnızlık içinde o da kendisini bomboş hissediyordu.


Boş, yararsız, tükenmiş ve yıpranmış.


Neden burada olduğunu ve neden buraya geldiğini anımsaması için biraz zaman geçmesi gerekiyordu.


Günden ne bekliyordu ki, titrek ağır adımlarıyla sessizliği durmadan kat eden saatine böyle huzursuzluk içinde bakıyordu.


Eski sevgilileri arasında ötekilerden daha fazla yakınlık duyduğu Alankurt prensinin sarayda olup bitenleri kendisine her gün atlı bir haberciyle ulaştırması rica etmişti.


Bir önceki gün ortadan kaybolmasının Paris'te yarattığı heyecan aklından tümüyle çıkıp gitmişti.


Şimdi bu zaferin tadını çıkartmak için yanıp tutuşuyordu.


Çok geçmeden haberci geldi, ama haber gelmedi.


Alankur üç beş şey karalamış, kralın sağlığı, yabancı prenslerin ziyaretleri hakkında haberler vermiş ve kendisine esenlikler dileyerek mektubunu bitirmişti.


Ne kendisi ne de ortadan kayboluşu hakkında bir tek sözcük bile yoktu.


Kaçtığı duyulmamış mıydı?


Yoksa bu can sıkıcı kovboya dinlenmek üzere geldiği yolundaki yalanlara gerçekten inanılmış mıydı?


Saf iri yarı haberci omuzlarını silkti.


Bir şeyden haberi yoktu onun.


Kadın öfkesini gizledi ve Alankur'a isteksizliğini belli etmeden yanıt yazdı.


Verdiği haberler için teşekkür etti ve kendisine haber yollamaya devam etmesini rica etti.


Burada pek uzun kalmamayı umduğunu ama yine de hayatından çok hoşnut olduğunu yazdı.


Ama burada gün ne kadar da uzuyordu.


Saatler de tıpkı insanlar gibi ağır adımlarla ilerliyor gibiydiler.


Onları hızlandırmanın çaresini de bulamıyordu.


Ne yapacağını bilemiyordu.


İçindeki sesler susmuştu.


Yüreğindeki neşeli müzik, kurma anahtarı kaybolan bir oyuncak saat gibi durmuştu.


Her şeyi denedi, kitaplar getirtti.


Ama en keyifli kitaplar bile sanki yalnızca birer yazılı kağıttı.


Üzerine bir huzursuzluk çökmüştü.


Yıllardır aralarında yaşadığı insanların özlemini çekiyordu.


Merdivenleri gıcırdatan ayak sesleri duymak, insan görmek, haberciler gelip gidiyormuş gibi yapmak, kendini kandırmak istiyordu ama yaptığı bütün planlar gibi bu da başarıya ulaşmıyordu.


Hem yemekten hem de odasından, gökyüzünden ve hizmetkarlarından tiksiniyordu.


İstediği bir tek şey kalmıştı.


Gece ve iyi haberleri alacağı sabaha kadar çekeceği deliksiz, düşsüz bir uyku.


Ama burada akşam ne kadar da hüzünlüydü.


Karanlık çökmesinden, her şeyin silinmesinden, ışığın solmasından başka bir şey değildi.


Burada akşam bir sondu.


Oysa Paris'te eğlencenin başlangıcıydı.


Burada akşam geceyi doğuruyor, orada sarayın salonlarında kenarları altın yaldızlı mumları tutuşturuyor.


Havayı gözlerde kıvılcımlandırıyor, yürekleri tutuşturuyor, ısıtıyor, kendinden geçiriyor, coşturuyordu.


Burdaysa insanı ürkütüyordu.


Kadın odadan odaya koşuyordu.


Bütün odalara sessizlik sinsi bir hayvan gibi sinmişti.


O hayvanın saldırısına uğramaktan korkuyordu kadın.


Döşemeler inliyor, kitaplar eline alır almaz ciltlerinin içinden çıtırdıyordu.


Lezinska piyanonun tuşlarına dokunduğunda ağlamaklı notalar yükselir yükselmez dayak yemiş bir çocuğun ki gibi korkunç inleme sesleri çıkıyordu epinetten.


Davetsiz konuğa her şey karşı koyuyor, karanlıkta birbirlerine sımsıkı sarılıyorlardı.


Soğuktan titreyen kadın o zaman bütün evin ışıklarını yakıyordu.


Odaların birinde kalmaya çalışıyor ama bir şey onu itiyor.


O da huzur bulacakmış gibi odadan odaya dolaşıyordu.


Ama her yerde yıllardır burada hüküm süren ve çekip gitmek istemeyen sessizliğin o görünmez duvarına tosluyordu.


Mumlar bile sanki bunun farkındaydılar.


Alçak sesle tıslıyorlar, sıcak damlalar akıtıyorlardı.


Oysa dışarıdan bakıldığında ışıl ışıl aydınlık otuz penceresiyle şato içinde bir kutlama varmış gibi duruyordu.


Köy halkı şatonun önünde öbek öbek dikiliyor, meraklı gözlerle gevezelik ediyor, bunca insanın nereden çıkıp geldiğini soruyorlardı birbirlerine.


Ama kâh bir pencerenin kâh ötekinin arkasından gölge gibi geçen kişi hep aynıydı.


Kafese kapatılmış vahşi bir hayvan gibi içsel yalnızlığının hapishanesinde dolaşıp duran ve pencereden dışarı bakıp gelmeyen bir şeyi gözleyen bayan Depris.


Üçüncü gün artık sabırsızlığı çığrından çıktı ve zapt edilmez oldu.


Yalnızlık dayanılmaz olmuştu.


Insanlara ihtiyaç duyuyordu ya da hiç değilse insanların haberine.


Bütün varlığının binlerce iple bağlı olduğu saraydan, dostlarından gelecek haberlere, kendisini heyecanlandıracak ya da duygulandıracak herhangi bir şeye.


Habercinin gelmesini bekleyemedi ve sabahın erken saatinde atına atlayıp ona doğru üç saat yol aldı.


Yağmur yağıyor, sert rüzgârlar esiyordu.


Gözleri hiçbir şeyi görmez olmuştu.


Elleri soğuktan buz gibi olmuştu.


Sonunda eve döndü.


Islak giysilerini çıkarttı ve yatağına sığındı.


Yorganı dişlerinin arasına alıp ateşler içindeymişcesine bekledi.


Bu uzun yalnızlığa güç katlanacağını söyleyen Valil Kontu'nun tehditkar gülümsemesinin anlamını şimdi çözüyordu.


Kadın artık rol yapmayı bıraktı.


Açlıktan ölmek üzere olan birinin meyvenin kabuğunu soymak üzere saldırması gibi zarfın mührünü tırnaklarıyla söktü.


Sarayla ilgili birçok haber vardı mektupta.


Gözleri satırları hızla taradı.


Tam o sırada gözüne bir ad çarptı.


Saraydaki mevkii Bayan De Calencourt'a verilmişti.


Ansızın ürperdi.


Dizlerinin bağı çözüldü.


Demek geçici bir dargınlık değil, sürekli bir sürgündü.


Bu onun ölüm hükmüydü.


Oysa o yaşamı seviyordu.


Haberciden utanmadan bir sıçrayışta yataktan atladı.


Yarı çıplak, soğuktan titreyerek mektup üstüne mektup yazdı.


Gururluluk komedisine son vermişti.


Kendisinden nefret ettiğini bilmesine karşın krala mektup yazdı.


Olabildiğince alttan alan sözcüklerle, acınası bir yaltakçılıkla bir daha devlet işlerine karışmama sözü verdi.


Lezinska'ya yazdı.


Bakanlara yazıp onlara para teklif etti.


Arkadaşlarına yazdı.


Bastille önlerinde kurtarmış olduğu Voltaire'den kendisinin gözden düşüşü hakkında bir mesiye yazıp herkese okumasını istedi.


Sekreterinden düşmanlarına karşı yergiler yazdırmasını ve çoğaltıp dağıtmasını istedi.


Hummalı ellerle böyle yirmi mektup yazdı.


Hepsinde aynı şeyi dileniyordu.


Paris'i, insanları, bu yalnızlıktan kurtulmayı.


Sonra elini bir kutuya atarak haberciye bir avuç dolusu altın verdi.


Atını çatlatırcasına sürüp gece olmadan Paris'e dönmesini buyurdu ona.


Bir saatin ne demek olduğunu burada öğrenmişti.


Şaşıran haberci teşekkür etmek istediyse de kadın onu iterek dışarı çıkardı.


Sonra yeniden yatağına döndü.


Sıskalaşmış bedeni sert öksürüklerle sarsılıyordu.


Yattığı yerde gözlerini önüne dikmiş bekliyordu.


Başında konsolun üzerindeki saat...


Saat başını vurdu.


Ama saatler çok inatçıydı.


Söverek, yalvararak, altın vererek onları hızlandırmak olanaksızdı.


Uykulu adımlarla turlarını tamamlıyorlardı.


Hizmetkarlar geliyor ama onları içeri almıyordu.


Çaresizliğini kimsenin görmesini istemiyordu.


Ne yemek istiyordu, ne konuşmak.


Hiç kimseden bir şey istemiyordu.


Dışarda yağmur bitmek bilmeden yağıyor ve o kollarını çaresizce iki yana açmış çalılar gibi dışarda duruyormuşcasına tir tir titriyordu.


Kafasından bir soru geçiyordu.


Saat pandülü gibi vuruyordu beynine.


Tanrı bunu ona neden reva görmüştü?


Çıngırağı çaldı.


Köyün papazını istiyordu.


Burada konuşabileceği ve korkularını açabileceği bir insanın bulunduğu düşüncesi onu rahatlattı.


Hanımefendinin hasta olduğu söylenince elini çabuk tutmuştu.


Adam odaya girerken kadın elinde olmadan gülümsedi.


Aklına Paris'teki rahibi gelmişti.


Onun o narin, ince elleri insana deyip geçen ışıltılı bakışları günah çıkarttığını unutturan kültürlü sohbeti.


Courbevin'in papazı iriyarı geniş omuzlu biriydi.


Gıcırtılı çizmeleriyle ayaklarını vura vura girdi kapıdan içeri.


Her yeri kırmızıydı.


Hantal elleri rüzgarda kavrulmuş suratı ve koca kulakları.


Ama kadını selamlamak için şapkasını havalandırıp koltuklardan birine otururken nedense sevimli göründü.


Onun o heybetli varlığı sanki odadaki yılgınlığı sindirmiş, bir köşeye büzülmesini neden olmuştu.


Onun yüksek sesiyle oda sanki ısınmış, canlanmış gibiydi.


..de onun yanında daha rahat soluk alıyordu sanki.


Papaz oraya neden çağrıldığını bilmiyordu.


Böylece acemice sohbete girişti.


Kilisesinden gözleriyle görmediği Paris'ten söz etti.


Kültürünü ortaya koydu.


Cartesius'tan, Montaigne'nin tehlikeli yapıtlarından söz etti.


Kadınsa pek de düşünmeden arada bir lafa katılıyordu.


Kafası arı kovanı gibiydi.


Yalnızca duymak istiyordu, insan sesi duymak.


İçinde boğulacak gibi olduğu yalnızlık denizinin önünde bir duvar örmek istiyordu bu sesle.