Issız bir taşra kasabasında da olsalar bin sekiz yüz kırkların aç fabrika işçilerini görebilecek kadar yakınlardı kentlere.


Eagleton, Brontë romanlarına damga vuran çaresizlik, arzu, bastırma, cezalandırıcı disiplin ve ruhsal açlık bir yandan alabildiğine kişisel olsa da öte yandan travmatik bir geçiş sürecindeki bütün bir topluma işaret eder diyor.


Brontë Kardeşler de öfkeli ve incinmiş bir tanınma talebi olduğunu ve bunun muhalif bir niteliğe sahip olduğunu da savunuyor.


Muhafazakarlıkla isyankarlığın, şehirle taşranın, İrlandalılıkla İngilizliğin, hatta erkeklikle kadınlığın arasında sıkışmış romantizmle rasyonelliği bünyelerinde bir araya getirmişlerdir diyor.


Tıpkı duyarlılıkla sağduyuyu bir araya getirdikleri gibi.


Emily'yi ise tek romanıyla farklı bir yere oturtuyor.


Uğultulu Tepeler'i farklı kılan şey, Charlotte'un eserlerinin aksine romanın kendi tutkusundan ödün vermeyi ya da onu stratejik bir şekilde müzakere etmeyi reddetmesidir.


Catherine ve Heathcliff'in hikayesi mutlak bir bağlılık ve mutlak bir reddin hikayesidir.


Tutku ve toplum, isyan ve ahlaki ortodoksi arasında artık engellenemez bir çatışma vardır.


Bir başka deyişle Emily'nin büyük romanı, yüksek realizm çağında yazılmış bir trajik roman olarak nadir görülen bir fenomendir.


Dikkatinizi çekerim, "büyük roman" diyor, "fenomen" diyor.


Bir kere bizim bugünün perspektifiyle gotik olarak tanımladığımız şeyle aslında dönemin coğrafyası ve kültürü aslında birleşiyor her şeyden önce.


Bu, insanların da Canterbury falan vesaire her şeyleri okuyarak geldiğini düşünelim.


Büyük Gotik romanın, gotik edebiyatın en temel işi, en ilk işi gibi de görüyoruz.


O noktada Uğultulu Tepeler'i seçmiş olması baştan bunu gotikleştiriyor zaten.


Dini motifleri bir figür olarak kullanması, sadece hani bir yabancılaştırma efekti gibi kullanması, oralara hiç girmemesi, insanların sınır tanımazlığı, kaderin döngüselliği vesaire gibi.


Hani intikamın oluşması, gelişmesi, sonuçlanması, intikamın cevabı, kaderin cevabı her şeyi içinde barındırması.


Bu da bütün his tasarımını ister istemez başlayan bir tane giriş, gelişme, bir sonuç.


Roman olmaktan çıkarıp aslında tamamen gotik duygusallık üzerine kuruyor.


Çünkü şöyle düşün.


Bu annemin adı da olabilir.


O bir manyaklık zaten de Lockwood, Catherine hayaletini görüyor.


Ama hayalet fiziksel bir şey, var olan bir şey.


Bu arada o sahne okunduğunda çok gerçek bir şekilde insanın yüzüne çarpar.


Bir de herhalde Heathcliff'in bu mezarlığa girmesi sahnesiyle aslında o başla o, o sahne birbiriyle çok paralel de düşünülebilir diye düşünüyorum.


Çünkü bir matematik tasarım ya bu.


Zaten şimdilik ilk bölüm konuşuyor gibiyiz.


Evet, biraz temize çekmek gibi yazılmış gibi bir his veriyor insana.


Bilmiyorum sen nasıl düşünürsün ama ben mesela intikam meselesini okumasam da olurdu yani.


E bir de ikinci bölüm aslında kadın karakterlerin biraz daha kurtulduğu bölüm.


Kabul edelim ki.


Yani aslında- Isabella'nın gitmesi- Mesela evet kurtulması, kendini kurtararak gitmesi.


Sonuç olarak Catherine'in kızı Cathy'nin biraz daha hoşlandığı birine, Hareton'la bir ilişki kurabilmesi, daha insani bir ilişki kurabilme- Çünkü mutlu sonla bitiyor bu hikaye.


Biraz Charlotte.


Evet, evet, baktığımızda.


Şimdi biraz önce sen de söyledin.


Çünkü sonuç olarak onlar zaman zaman rol değiştiriyorlar.


Ama tabii ki Nelly daha ağırlıklı olarak.


Ben okurken bir böyle bir tekinsiz, güvenilmez anlatıcı hissiyatı da alıyorum Nelly'den.


Yani Nelly, bir hizmetkar için herhangi bir orta sınıf diyeyim artık burjuvazi romanında rastlayamayacağınız bilgelikte bir hizmetçi karakterdir.


Yani bütün o dönem kanonlarına vesaire bakın Nelly gibi birini göremezsiniz.


Hani mesela, mesela Go and Win'de de majör bir hizmetkar karakter vardır ve aslında o da hikayeye dahil olur ve zaman zaman yönlendirilir.


Nelly'nin tercihleri var.


Zaman zaman taraf tuttuğu hissi yaratıyor bizde.


Ve Nelly eğer anlattığı gibiyse karakterlere bildiğini söyleyen, olaylara hükmedemese bile kendi tercihlerini ortaya koyan bir hizmetkar.


Hani üç yıl kadar sonra Heathcliff'in zenginleşip döndüğü ve dönüşünün Catherine'e haber verildiği ve Edgar'ın da eve gelme ihtimalinin...


Ama sanki ben çekilmiş bir film gibi izlediğim için mesela Heathcliff'e bakışlarında yadırgayan bir tavırdan çok farkında olan, o farkındalığı sahiplenen ama durması gerektiği yeri çok iyi bilen birini görüyorum mesela.


Hareton için her ne kadar bir hayvan gibi yetiştirilip insani ve kültür diyelim, kültür verilmeden yetiştirildiği zaman içinde bir cevher var diyor bir yerde.


Tabii bir de devam etmesi meselesi var.


Çünkü sadece edebiyat biçimiyle akraba almıyorsun ya.


Duygu dünyası, duygu evreni vesairesiyle de akraba oluyorsun.


Linton daha yeni yeni kendine geliyor dedim.


Artık eskisi gibi olamaz ama hiç olmazsa hayatı kurtuldu.


Eğer kendisi sizin için gerçekten değerliyse yeniden karşısına çıkmaktan sakının, dahası bu ülkeden büsbütün çıkıp gidin, gittiğinize de pişman olmayasınız diye söylüyorum.


Ben şu genç hanımdan ne kadar farklıysam artık Catherine Linton da sizin o eski arkadaşınız Catherine Earnshaw'dan o kadar farklıdır.


Görünüşü çok değişti.


Huyu derseniz daha da çok değişti.


Kendisine arkadaşlık etmek zorunda olan kimse de bundan böyle onun yalnızca eski hayalini hatırlayıp onu bir insanlık ve görev duygusuyla sevecektir.


Heathcliff zorla sakin görünmeye çalışarak pek mümkün dedi.


Efendinizin insanlık ve görev duygusundan başka bir dayanağı olmaması pek mümkün.


Ama benim Catherine'i onun görev duygusuna, onun insanlık duygusuna bırakacağımı mı sanıyorsun?


Benim Catherine'e olan duygularımı onunkilerle kıyaslayabilir misin?


Bu evden çıkmadan önce beni Catherine'le görüştüreceğine dair senden söz almalıyım.


Sen ister peki de, ister hayır.


Ben Catherine'i kesin göreceğim.


Benim aracılığımla hiçbir zaman bunu yapamayacaksınız.


Efendimle bir daha yüz yüze gelirseniz, hanım için kesinlikle ölüm demektir.


Senin yardımınla böyle bir karşılaşma önlenebilir diye konuşmasını sürdürdü.


Böyle bir tehlike ortaya çıkarsa, Linton Catherine'i bir kez daha üzecek olursa, işte o zaman işi sonuna kadar götürmekte yerden göğe kadar haklı olurum.


İçtenlikle davranıp da Catherine onu kaybederse pek fazla acı çeker mi çekmez mi?


Bunu bana açıkça bir söyleyebilsen, bunun onun için büyük bir acı olabileceği düşüncesi elimi kolumu bağlıyor.


İşte ikimizin duyguları arasındaki fark, ben Edgar'ın yerinde, o da benim yerimde olsaydı, ondan hayatımı zehir eden bir kinle nefret etmeme karşın kendisine el bile kaldırmazdım.


İstersen inanma Catherine, istediğin sürece kendisini onun arkadaşlığından yoksun bırakmazdım.


Catherine onu bırakır bırakmaz da yüreğini deşip kanını içerdim.


Ama o ana kadar buna inanmıyorsan beni tanımıyorsun demektir.


O ana kadar az az tükenir giderdim de yine onun kılına dokunmazdım.


Artık Catherine sizi büsbütün unutmuş gibi olduğu halde kendinizi ille ona hatırlatıp onun iyice kendine gelmesi konusundaki tüm umutlarını bir çırpıda yıkmaktan, onu yeniden altüst edip yeni acılara sürüklemekten hiç çekinmeyeceksiniz.


Beni unutmuş gibi olduğunu mu sanıyorsun Nelly?


Yok Nelly, beni unutmadığını bilirsin.


Benim kadar sen de bilirsin ki Linton'ı bir kez düşünüyorsa beni bin kez düşünüyordur.


Hayata en küskün olduğum bir zamanda ben de öyle bir duyguya kapılmıştım.


Geçen yaz buraya döndüğümde bu duygu yine içimi kemirdi durdu.


Ama artık Catherine'in kendi ağzından duymadıkça bu korkunç düşünceyi kabul etmem olanaksız.


O zaman ne Linton'ın ne Hindley'nin ne de bütün yaşamım boyunca kurduğum düşlerin bir değeri kalırdı.


Geleceğimi iki sözcük anlatabilirdi.


Ölüm ve cehennem.


Catherine'i yitirdikten sonra yaşam benim için cehennem olurdu.


Ama bir an için de olsa onun Edgar Linton'ın sevgisine benimkinden çok değer verdiğini düşünmekle ne budalalık etmişim?


Sonra Catherine'in de benimki kadar engin bir yüreği vardır.


Susun, susun.


Belki Catherine'in gözünde Edgar köpeğinden ya da atından biraz daha değerlidir, o kadar.


Benim gibi sevilmek Linton için olanaksız.


Olanaksız bir şeyi Catherine nasıl yapabilir?


Romanda rüyaların da çok büyük etkisi olduğunu düşünüyorum.


Evet, yani gotikten söz ederken de aklıma geldi de.


Mesela işte başta konuştuğumuz gibi Lockwood'un gördüğü bir rüyadan yola çıkarsak ya da Catherine'in kendini cennette görüp kendini oraya ait hissetmediği bir rüya var mesela.


Aslında o Heathcliff'in yanında cennet nerede olursa olsun, ne olursa olsun, kendi yerinin Heathcliff'in yanı olduğunu düşündüğü o rüya da mesela çok anlamlı.


Evet, aslında hayalet kavramı da yine gotik açısından hayal ve hayalet kavramı da çok kıymetli.


O demin dediğin şeyin Heathcliff versiyonu da var.


Hani şey der ya ʻYou said I killed you.


ʼ Yani hayaletim ol diyor.


Evet, hayaletim oluyor.


Evlilik meselesine yani- Ay romanda evlilik tam bir alay unsuru.


Bu da çok büyük bir cesaret düşünürsen.


Yani aile ve evlilik aslında o dönem edebiyatı için kutsal kabul edilen ve doğru bir kurum olarak ortaya konulan nihai- Bu romanda da bir kurum, bir işletme olarak ortaya konuyor zaten.


Çok ilham verici bir kaynak oluşunu atlayamayız.


Özellikle non binary.


Okay [Gülüşme] Ama burada çok daha damardan girdiğini söyleyebiliriz bu anlamda.


Bize içinde yaşatıp hissettiriyor.


Yani yazar da aslında evlilik kurumunu çok iyi gördüğünü, bildiğini, bizim de ciddiye almamamız bize öğretmiyor.


Hissedersen olacak bir şey.


Babam ben yedi yaşına gelmeden öldü aslında.


Babam bir şey, bir şey yapar, süslenirdi böyle.


Çünkü babamın böyle teknikte bir işi vardı vesaire.


O anlamda beni çok mesut etti bir başlangıç olarak.


Feminist okuma dediğimiz zaman aslında o dönemin kadınlarının hukuk karşısındaki aciziyeti, aciz bırakılması da var işin içinde.


Mesela paranın aslında Heathcliff'i biliyorum sen olumluyorsun ama paranın elinde olarak da gücü elinde tutma çabası da var Heathcliff'in.


Tabii tabi kabul ederim. Strateji.


Çünkü ona yapılan kötülük o kadar büyük ki.


Evet, tabii tabii bunu anlıyorum ama sonuç olarak biz feminist açıdan baktığımız zaman sonuç olarak kadını-- bir de çok tutsaklık meselesi var.


Yani Isabella'nın yaşadıkları da genç Cathy'nin yaşadıkları da ana kadın karakteri olmadıkları için bir miktar bana nefes aldırsa da mesela ben orada Emily'nin onların yenilgisini çizdiğini düşünüyorum.


Cathy'nin yenilmezliğini ve onun zıttı olarak da diğer Cathy'nin yenilgisini çizdiğini ama onu da dönüştü-- hemen bir twist kurtardı zaten sonrasında.


Evet, yani aslında aile içi şiddet diyebileceğimiz psikolojik şiddet var bir kere her şeyden önce.


Şunu demiyor mu Deniz ya?


Yani biri eziliyor bir şeyin altında, öbürü ezilmiyor mesela.


Ve sonuç olarak bu tutsaklık meselesinin çok sık karşımıza çıkmasının da biraz kadınların o dönemde eve kapalılığı, kapatılmasının daha böyle şiddetli bir göstermesiymiş gibi de hissettim ben.


Sonra bir protest kurgu olarak bunu yapıp sonra bunu düzeltiyor, bizim ana kurgumuz içerisinde.


Catherine 1'in.


Evet, öyle de diyebiliriz.


Bunun içine kapanıp kalmaktan usandım.


Yani ölüme yaklaşır.


Bu bir ölüm romanı zaten.


Heathcliff daha en başta ilk adımlarını atarken ölümü göze almaya başladığı anda-- çünkü aslında ölümüne korunmasız şekilde hareket ediyor ya aynı zamanda.


E sonra zaten Catherine'in ölümüyle artık Heathcliff de ölüyor.


Ve o yüzden o roller coaster gibi benim hani çok da sevemiyorum dediğim o ikinci bölüm.


Heathcliff ölüme koştuğu için bu kadar hızlanıyor, bu kadar yer değiştiriyor, şu bu vesaire oluyor.


Bu bir ölüm romanı.


Ama insanların uyarlamalar da gördükleri kasvette bir roman değil, kasvete de yabancılaşan bir roman bu.


O yüzden metronomu hiç tutturamıyorlar.


Kasveti biz bugünden tanımlıyoruz.


Onlar o kasvetin içinde ve Emily muhalif bir karakter.


Yani kasveti de konvansiyonalleştirmeyin artık.


O yüzden hâlâ çok değerli ve hâlâ en az Agnes Grey kadar yapılmamış bir iş olarak bakıyorum Unutul Tepe'lere.


Anlatıcılar, Nelly, hiç duyguları işin içine katmadan.


..Öyle olduğu gibi, böyle sıradan bir şekilde anlatıyormuş gibi anlatıyor.


Ama yaşananlar müthiş bir düş gücü de barındırıyor.


O yüzden elimizde çok siya-- her anlamıyla çok siyasi bir iş var.


Analitik bakış da zaten siyasi bir şekilde çözümlenebilecek büyük bir başyapıt olmasının sebebi de bu.


Yani çalışan sınıfı temsil eden altkültürden tırnak içinde gelen bir kadının bütün bu dünyayı dil üzerinden kurabileceğine bizi inandırması dahi aktarılan bir dünya çünkü bu.


Evet, Lockwood'da anlatıyor.


Evet, gerçekten siyasi bir roman olarak okumak çok mümkün dediğin gibi.


O evlerin içi, dekorasyonu, mutfakta yemek yiyenlerle, yemek odasında yemek yiyenler arasındaki fark.


Bunlar da tam hani biraz önce söylediğin gibi o ikilemleri çok net veren de bir roman, bir yanıyla da.


O yanıyla da güçlü.


Hemen bir iki sıçrama yapalım istersen.


Ben çünkü çok zaten böyle bungee jumping gibi okurum, izlerim.


Şimdi mesela bir Jirayat evreni vardı.


Bize Doğru geldiğimizde Leyla Arbil'in, Sevgi Soysal'ın, Sevim Burak'ın, Tezer Özlü'nün dünyasına buradaki duygusal hassasiyetler üzerinden, burayı biraz çalışıp oraya tekrar bakabilirler.


Çünkü o içerikleri çok derinleştirecek bir bakış açısı yaratabilir bu.


1848 yılının Eylül'ünde abisi Branwell'in ölümünden bir hafta sonra yatağa düşer Emily.


Aralık ayında da göçüp gider dünyadan.


Hastalıktan küçücük kalmış bedeni küçücük bir tabuta sığmıştır.


Geriye de sadece bir roman, birkaç şiir kalmıştır işte.


Ama büyük bir dünyadır bu.


Tutku ile toplumun kurallarının uyuşmazlığından doğan gücünü kin ve bağnazlık ile örülmüş inatçı bir gerçeklikten alan, hikayesinin merkezindeki çelişkiler ile şiddet ve umutsuzluğun şiirini yazan biricik romanı Uğultulu Tepeler, dünya edebiyatının unutulmaz eserleri arasına girer.


Byronvari rövanşist, kaba ama doğal ve tutkulu, şeytan mı, aşk dolu ince bir ruh mu olduğuna karar vermenin zor olduğu ana erkek karakteri Heathcliff kadar tutkularının yerine toplumsal statüyü, hadi o kadar da acımasız olmayalım, güvenli bir limanı, sakince seven bir erkeği tercih ederek doğru seçim yaptığını düşünürken kendi felaketine neden olan Catherine de okurların


beynine, ruhuna kazınır.


Edebiyat dünyasının bu bahtı kara çifti, nice filme, diziye, oyuna, besteye ilham olacak, aşkın tanımına dair altı karakalemle çizili unutulmaz bir not düşecektir.


Okurunun peşini de hiç bırakmayacaktır.


Ne Emily'nin ne Catherine'in hayaleti.


Bölümün esas kızı Uğultulu Tepeler'i Naciye Akseki Öncül'ün çevirisiyle Can Yayınları'ndan çıkan baskısından okudum bu hatırlama seansında.


Ama malumunuz birçok yayınevinin listesinde bulmak mümkün Emily Brontë'nin bu biricik romanını.


Bölüme hazırlanırken İletişim Yayınları tarafından yayımlanan Terry Eagleton'ın İngiliz romanından, aynı yazarın Can Yayınları'ndan çıkan Güç Mitleri, Brontë Kardeşler'e Marksist bir bakıştan da çok yararlandım.


Ve tabii Mina Urgan'ın İngiliz Edebiyat Tarihi'ne de uğramadan olmaz.


Bunların arasında aynı zamanda BBC'de konuyla ilgili bir seri hazırlayan Michael Stewart imzalı Walking the Invisible'i anmadan geçmeyeyim.


Uğultulu Tepeler'i dinlemek isteyenler için de Storytel uygulamasında birkaç versiyonu var.


Bölüm konuğu ise zamanında Artemis Yayınları'nın yayın yönetmeniyken yayıncılık dünyamıza yeni bir nefes ve renk getiren, daha sonra Koma Sahne'yi kurup tiyatronun büyülü dünyasına da kendi renklerini taşımayı hedefleyen, iflah olmaz bir Uğultulu Tepeler hayranı sevgili Ilgın Sönmez'di.


İyi ki geldin, iyi ki bu romana duyduğun tutkuyu bizimle de paylaştın Ilgın.


En temel sorunlardan birinin çağdaş hayatta aşkı içselleştirmek olduğunu düşünelim mesela.


Bu I am Heathcliff line'ının analizini yapsınlar kendi hayatlarında.


Beraber oldukları insan, çekim hissettikleri kişi...


O aradaki mesafeyi sıfıra kadar daraltabiliyorlar mı?


Ve birini bu kadar hissetmek mümkün mü?


Bunun bir karşılığı var mı bugün hayatımızda?


Evet, Ben Okurum'un bir bölümünün daha sonuna geldik.


Ama malum, okuma serüvenimizin sonu yok.


Bana kitap ve konuk önerilerinizi yazmak isterseniz e-posta adresim benokurum2020@gmail.com.


Brontë Kardeşler'den bu kadar söz etmişken, bol bol da Charlotte'un da adını anmış iken Jane Eyre bölümüne dönmeye ne dersiniz?


Hele henüz dinlemeyenler, sevgili genç yazar arkadaşım Sezen Ünlüönen'e muhakkak kulak versinler bu bölümde.


Ama elbette Charlotte'un Emily'den rol çalmasına izin vermiyoruz ve son sözü Uğultulu Tepeler'e bırakıyoruz.


Ben ölen için olduğu kadar onun için de ağlıyordum.


İnsan bazen kendine de, başkalarına da acımak nedir bilmeyen kimselere de acıyor.


[müzik] Daha yüzüne bakar bakmaz yıkımdan haberi olduğunu anlamıştım.


Dudakları oynuyordu, gözlerini yere dikmişti.


Ben de ahmak gibi onun yüreğindeki acıyı bastırmaya çalıştığını ve dua etmekte olduğunu sandım.


Hıçkırıklarımı tutup yanaklarımdan akan yaşları silerek evet öldü dedim.


Umarım cennete gitmiştir.


Biz de bir an önce akıllanır da kötülük etmekten vazgeçip iyilikten ayrılmazsak belki orada onunla buluşuruz.


Heathcliff hafiften alay ediyormuş gibi sordu.


Demek o önceden aklını başına almıştı, öyle mi?


Bir aziz gibi mi öldü?


Hadi olanı biteni bana olduğu gibi anlat. Nasıl?


Onun adını söylemek istedi ama dili varmadı.


Dudaklarını sıktı, içini yakan acıyı sessizce bastırmaya çalışıyor, aynı zamanda da meydan okuyan yabanıl bir bakışla derdine ortak olmama engel oluyordu.


Nasıl öldü?


Diye sözünü tamamladı sonunda.


Dayanıklıydı ama yine de arkasında yaslanacak bir ağaç bulmaktan hoşnuttu.


Çünkü içindeki o çekişmeden sonra kendini tutmak istemesine karşın parmaklarının ucuna kadar titriyordu.


Bütün insanlar gibi senin de yüreğin, senin de sinirlerin var.


Ne diye bunları gizlemeye kalkıyorsun?


Sen büyüklenmeyi bırakıp ah diye haykırıncaya kadar Tanrıyı böyle kendine eziyete kışkırtıyorsun.


Yüksek sesle bir kuzu gibi sessizce öldü dedim.


Şöyle bir içini çekti, sonra tıpkı uyanıp yeniden dalan bir çocuk gibi gerilip uzandı.


Beş dakika sonra kalbinin hafifçe bir kez attığını fark ettim, işte o kadar.


Soracağı soruya duymaya dayanamayacağı ayrıntılı bir yanıt almaktan çekinerek peki adımı andı mı hiç?


Bir daha kendine gelemedi zaten dedim.


Siz yanından ayrıldığınız dakikadan sonra hiç kimseyi tanımadı.


Yüzünde tatlı bir gülümsemeyle yatıyor, ölmezden önce de zihninde hep o eski güzel günleri yaşıyordu.


Yaşamı güzel, sakin bir düşle sona erdi.


Umarım öteki dünyada da öyle güzel uyanır.


Heathcliff ayağını yere vurdu.


Tutamadığı bir heyecan nöbeti içinde inleyerek, korkunç bir öfkeyle azap içinde uyanır umarım diye haykırdı.


Ölünceye kadar hep yalan söyledi.


Orada değil, cennette değil, yok olmuş da değil.


Benim de bir tek duam var.


Dilim kuruyuncaya kadar durmadan bunu söyleyeceğim.


Catherine Earnshaw, ben yaşadıkça rahat yüzü görme, beni sen öldürdün dedin.


Öyleyse peşimi bırakma.


Öldürülenler, öldürenların peşini bırakmazlar.


Yeryüzünde dolaşan hayaletler olduğunu sanıyorum, biliyorum bunu.


Yanımdan hiç ayrılma, hangi biçime girersen gir beni çıldırt.


Yalnız içinde senin bulunmadığın bir uçurumun dibinde bırakma beni.


Anlatılamaz bu.


Canım olmadan nasıl yaşarım?


Merhaba, ben Deniz Yüce Başarır.


Saat yedi yirmi iki.


Asansörle tam on altı kat çıktık.


On altıncı katta indik.


Bana odayı gösterecek oğlanın peşinden yürüyorum.


Ben de durdum.


Kapıyı açtı, içeri girdik.


Perdeler sıkı sıkıya kapalı.


Engel oldum.


Lambaları yaktı.


Banyo kapısını açtı.


Oranın da lambalarını yaktı.


Bir şey isteyip istemediğimi sordu.


İstemediğimi söyledim.


Bahşişini verdim. Gitti.


O çıkınca kapıyı hemen kilitledim.


Bütün ışıkları söndürdüm.


Çarçabuk soyundum.


Köşedeki yatağı açtım.


Çırılçıplak içine girdim.


Bakmadım ama saat yedi buçuk falandır.


Aşağıda otele kaydımı yapan delikanlıdan duydum sanıyorum.


Çantamı odanın bir köşesine fırlatmıştım.


İçinde bir buçuk paket sigara, bir çakmak, kırmızı kaplı bir not defteri.


Güneş ve okuma gözlüklerim, bir kalem, yarım simit, dibine ermiş bir ruj tüpü, bozuk para cüzdanım ve kapalı bir zarf içinde beş bin lira var.


Beş bin lira o zarfın içinde yalnız değil.


Üç dört satırlık notla birlik.


Birkaç saat önce paranın yanı sıra o zarfa kapattığım notta ne demiş olduğumu anımsamıyorum.


Anımsamaya da çalışmıyorum.


Sadece böyle bir iş yapmış olmama şimdi gülesim geliyor.


Ama denenecek son şeyin eşiğinde ciddi olmayı beceriyorum.


Ölüm bazen o denli çabuk gelmiyor.


Ölümle savaşmak gerekiyor.


Gülünecek en uygun anda gülmeyi kasıklarıma hapsedişim bundandır belki.


Ölmeye yatarken ölümle savaşmak gerekeceğini düşünmemişim.


Sizin de gönlünüzde özel bir yere otursun isterim.


Çünkü Adalet Ağaoğlu'ndan söz edeceğiz.


Dar Zamanlar üçlemesinin ilk romanı Ölmeye Yatmak'tan yola çıkacağız, evet, ama elbette üçlemenin diğer kitapları Bir Düğün Gecesi ve Hayır'a da uğrayacağız.


Mümkün mü bu üç romanı ayrı düşünmek zaten?


Adalet Ağaoğlu gençlik günlerimde beni en etkileyen yazarlardan biri oldu.


Ölmeye Yatmak ve Bir Düğün Gecesi'ni içime çekmiştim adeta.


Adalet Hanım'ın romanları bu ülkede kadın olmayı sorgulamamın başlangıcıdır.


Yani bir milattır Adalet Ağaoğlu benim için.


Elbette sadece kadın olmaktan ibaret değildir onun eserleri.


Derindir, çok boyutludur, hatta öğreticidir.


Düşünsel yanı ağır basan ama duyguyu es geçmeyen romanlardır.


Bana diğer kadın yazarlarımızın yolunu açan da odur.


Bu ilk hayranlık ve yıllar süren o tüm kitaplarını okuma serüveninden sonra, yani yıllar ve yollar sonra onunla tanışma, röportaj yapma şansına bile sahip oldum.


Babam ve çevresi yüzünden kısa görüşmeler olmuştu ama onlar sayılmaz.


Karşısına oturmak, ona sorular sormak başkaydı.


O sakin üslubu ile anlattıklarını dinlerken her zaman olduğumdan daha tedirgin olduğumu hissediyorum şimdi onunla söyleşimizi izlerken.


Tedirgin ediyor insanı, ya bir hata yaparsam, ya onu rahatsız edecek bir şey söylersem duygusunu getiriyor.


Ama bir yandan da sormak istiyorsunuz her şeyi, deşmek istiyorsunuz karşınızdaki yazarı.


Kötü bir kelime mi oldu deşmek?


Ama karşınızda bir cevher var.


Ne yapacaksınız yani?


Onu daha da parlatmak yerine parlaklığını nereden aldığını öğrenmek daha doğru gelmiyor mu size de?


TRT İstanbul Televizyonu'ndan sevgili Sevinç Yeşiltaş'ın, yazarların mekanlarla ilişkisini odağa alan Güzergâh Edebiyat Projesi'nin bir bölümünde Adalet Ağaoğlu'yla Ankara sokaklarını gezdik birlikte.


Sene iki bin ikiydi sanırım.


Çekimlerden önce tüm eserlerini tekrar okuyup edebiyatında bu şehrin izlerini çıkarmıştım tek tek.


Yoksa başkent kadını mı demeliyim?


Aslında belki de bir Cumhuriyet kadını demeliyim.


Onu büyüten, geliştiren, ideolojileri tabulaştıran değil, eğrisiyle doğrusuyla ortaya koyan, analiz eden ve metinlerinde yansıtan cesur bir Cumhuriyet kadını.


Ve ben bu değerli kadına, bu hayran olduğum yazara, ah bir uçak yolculuğunda rezil oldum.


Evet, evet, bildiğiniz rezil oldum.


Ama benim hayatımın en korkunç deneyimlerinden biri olarak kaldı o an.


Sözünü ettiğim belgesel çekiminden İstanbul'a dönüyorduk.


Sonra uçak havalandı.


Biraz sonra benim midem, ah o midem, hep başıma iş açar zaten, tatsız tatsız bulanmaya başladı.


Ama öyle kötüyüm ki sanırım yüzüme de yansıdı bu durum.


Adalet Hanım, "Deniz iyi misin?


Sarardın," dedi.


Koskoca Adalet Ağaoğlu bu sorusunun karşılığı olarak, "İyiyim, sağ olun, biraz midem bulandı" gibi basit cümleleri hak ederdi aslında.


Ama şu sesini duyduğunuz kadın bir karşılık veremediği gibi önündeki koltuğun cebinde duran o kâğıt torbaya uzanmayı ve onu açmayı becerdi ancak.


Sonrası mı?


Olay vuku bulduktan uçak inene kadar özür diledim durmadan.


Kibardı da yani.


Evet efendim, bu rezilliğimi de sizinle paylaştıktan sonra artık aramızda gizli saklı kalmadığına göre, kitap kardeşiydik, kan kardeşi de olduk sayılır.


Konuğuma gelsin mi sıra?


Başka rezil bir hikaye anlatmadan ben-Ne zamandır ısrarla Nermin Yıldırım'la Adalet Ağaoğlu bölümü isteyenler, size sesleniyorum.


Sonunda başardık.


Nermin'in Adalet Hanım'a hayranlığını onun has okurları zaten gayet iyi biliyorlar.


Yedi romanı, bir öykü kitabı, senaryoları, tiyatro oyunlarıyla yazarlığını mı anlatayım size sevgili arkadaşımın?


Bu yola birlikte çıktığımızı, ilk romanını yayımlamaktan gurur duyduğumu falan?


Bu sefer başka.


Biz bu sefer hayran olduğumuz Adalet Hanım'ı konuşacağız.


Sana 30 Kasım 2018 günü desem, Boğaziçi Üniversitesindeyiz.


Sen yanımda neredeyse titriyorsun heyecandan.


Ama yazan bir kadın olarak, bir yazar kadın olarak Adalet Ağaoğlu'nun sendeki yeri nedir, senin için anlamı nedir?


Diye başlamak istiyorum.


Ya şimdi dakika bir gol bir gözlerimi doldurarak başladın.


Hatırlıyorum.


Dediğin gibi çok özel bir an için oradaydı.


Arkasında Ölmeye Yatmak'tan benim en sevdiğim bölüm okunuyordu.


Böyle çok, çok özel bir gündü.


Ve o gün de tıpkı diğer günler olduğu gibi yanına gidip hiçbir şey konuşamadım onunla.


Onu sonra anlatırım.


Ama ben onu yine sonra dönecek olursak, çok çok ilk gençlik yıllarımdan itibaren daha böyle yani lise çağlarından itibaren böyle şaşkınlıklar içinde, edebiyatın olanaklarına inanamayarak, pek çok şeyi öğrenerek, kendime bir usta edinerek okumuş bir kadınım.


Bir okurum her şeyden önce.


Yani tabii ki ondan önce de yapılmış şeyler yaptı.


Çok başka yepyeni perspektifler de getirdi.


Ama ben kendi adıma onunla ayıldım pek çok şeye diyebilirim.


Bunların en, en, en başında da topluma bakarak bireyi, bireye bakarak toplumu görme, insanı böyle tarif etme, insanı içinde yaşadığı dünyadan ayırmadan, insan psikolojisine bir zamanın ruhunda, o haritanın içinde bir yerde arama eğilimidir.


Adalet Hanım'dan her şeyden önce bunu öğrendim.


Ondan ironiyi de, alegoriyi de, özellikle yakın Türkiye tarihine bakmanın hassasiyetini de, zorluklarını da, sancılarını da...


Bir kadın olarak bu coğrafyada kendini aramak, başka kimlikler arasında sıkışmak.


Bu kimlikleri çok çeşitlendirebiliriz bence, konuşacağız zaten.


Yani, bir harita gibi aslında önüme koyuyorum onun romanlarını.


Okur olarak bir dünyaya ayıldım.


Yürüyecek bir yol buldum.


O kendisi bilmez.


Ama ustalar zaten öğrencilerine çoğu zaman tanımaz, ru beru görüşmemişlerdir.


Yani benim için çok, çok, çok büyük bir usta.


Peki tanışmanızı da anlat o zaman.


Sevgim çok saygıyla, hürmetle dolu bir sevgi ve böyle bir hayranlık değil.


Dünya yüzünde böyle bir insanla aynı anda yaşıyor olmanın sevinci ve onun yazmaya devam edeceğini, devam ettiğini bilmenin de heyecanı.


Dolayısıyla Adalet Hanım'ın her anı benim için çok kıymetli.


Ben tabii ki söyleşisine katıldım.


Ama sonra imza kuyruğuna girmedim.


Yani onu takip ettim, onu gözlemledim.


Yani o kadar sevdiğiniz artık ikonik bir gerçek olamayacak kadar hani usta birisini bazen de kişileştirmek istemezsiniz.


Ben bunu beklediğimden değil ama bir biçimde çok, yani- Seni orada bırakma ihtiyacı, yani senin dünyandaki Adalet Ağaoğlu olarak kalsın duygusu herhalde.


Bir de bir insan olarak bütün bunlara rağmen çok fazla şey yüklememek gerekir sanatçılara.


Yani o metinlerle onları ayırmak gerekir.


Dediğim gibi bunlar üstüne düşünülmüş değil, çok içten gelen aslında reaksiyonlardı.


Velhasıl işte yıllar geçti, çok uzatmayayım.


Ben-im de kitaplarım yayınlanmaya başladı ve çeşitli platformlarda biz aynı ortamlarda bulunmaya, teğet geçmeye filan başladık.


Sonra sen de hatırlarsın biz Londra'ya gitmiştik.


Galiba öyle bir şey olmasa- 2010'un başı listedeki yani gö- giden yazarlar içindeki en genç yazar benim.


İkinci kitabım galiba, öyle bir zaman.


[gülme] Saçım başım bir tuhaf, ciddiye alınmayacağım falan böyle bir hallerdeyim.


Yani herhangi bir şekilde onun bulunduğu bir listenin köşesinde bulunmak benim için gurur meselesi zaten.


Ama yine hep uzaktan izledim.


Hiç yanına yaklaşmadım.


Sonra bir gün benim söyleşimin olacağı gün-Asansöre bindim ve aşağı ineceğim.


Oteldeyim Londra'da.


Ayakta mıydı?


Ondan sonra ve böyle karşı karşıyayız yani.


Adalet Hanım baktı beni yabancı zannetti, işte bir şeyler söyledi.


Türkçe cevap verdim.


Ben de hani çok çekinerek Adalet Hanım'a ben de yazarım demek gibi bir [gülme] hani cüret.


Elinde var birkaç kitap [gülme] .


Adımı söyledim.


Şimdi yani [gülme] bana bu dünyadaki herhangi bir edebiyat ödülü, efendime söyleyeyim hani böyle çok arzulanan neyse o nesne herhalde hiçbirisi beni o kadar mutlu edemez, o kadar sevindiremez.


Karşılıklıyız.


Sonra olaylar nasıl gelişti inan hatırlamıyorum.


Yani birkaç saat geçirdik birlikte ve dert dinleme uzmanını yazıyordu.


Bir Adalet Ağaoğlu eserini ben yazılmadan önce dinliyorum.


Hani yazarla karşı karşıya gelmek niyetinde bile değilken böyle bir fikir alışverişleri yani çok büyüleyici benim için.


Sonrasında mektuplaştığımız bir dönem oldu.


Çekindim gitmeye, yine vaktini almaktan çekindim.


Hani o ilk merhabadan sonraki birkaç saat hemen birlikte geçirildiği için.


Sanki o yılların okurluk, benim bir okurluk kariyerim var şimdi yani [gülme] o okurluk kariyerinin bir şeyi gibi oldu benim için.


Ama böyle çok tatlı, çok güzel, biraz gerçeküstü gibi bir hatıra olarak kalbimde kaldı.


Şimdi böyle anlatıyorum ama mesela benzer bir hikaye bir başkası başka birisiyle ilgili anlatsa ya da birisi gelip bana dair hani böyle güzel cümleler kursa falan ben bunu anlamlandırmakta zorlanırım ve biraz fazla bulurum.


Bayağı bir liseli genç kızın hayranı hikayesi gibi.


Öyle bir yerde.


Sanki öyle olmayacakmış gibi hissedilmesine rağmen çok başarılı biriydi.


İnsanları dinleyen, unutmayan, hatırlayan.


Yani ben de aynı Londra Kitap Fuarı'nda yolda görmüştüm ama ben tekerlekli belki fuarda geziyor diye tekerlekli sandalyedeydi.


Hemen aaa Deniz, işte Başar ne yapıyor bilmem ne falan ki Başar ile hiç tanışmamış.


Yani müthiş bir bağlantıları kuran, kafası tıkır tıkır çalışan, son dakikaya kadar insanlara değer veren de biriydi.


Yani karşısındakini zaten o dert dinleme uzmanı isminden karşısındakinin gözünün içine bakan ve sahiden dinleyen, sahiden duyan biri olduğu için kitaplarında insanları böyle tahlil edebiliyor bir taraftan da.


Evet, bölümün yoğun hayranlık içereceğinden artık herkes emin olduğuna göre yolumuza devam edebiliriz.


Yirmi üç Ekim Bin Dokuz Yüz Yirmi Dokuzda Ankara'nın bir ilçesi olan Nallıhan'da doğdu Adalet Ağaoğlu.


Sonra da iki erkek kardeşi daha dünyaya geldi.


Bunlardan biri Güner Sümer'de tıpkı ablası gibi yazar ve aynı zamanda oyuncu olacaktı ilerde.


Küçük Adalet ilkokulu bitirdiğinde ailece Ankara'ya taşındılar.


Ağabeyi Cazip, ortaokulu yatılı okumak üzere Bursa'ya gönderilmişti zaten daha önce.


Ama Adalet tek başına başka diyarlara gönderilemeyeceği için e kız çocuğu ne de olsa, ama okumak konusunda pek de kararlı olduğundan, e cumhuriyet çocuğu ne de olsa, hep beraber göç ettiler büyük şehre.


En yakın arkadaşı olarak da tanımladığı kardeşi Ayhan, küçük kardeşi Güner, annesi ve manifaturacı babasıyla.


İleride doktor olacak abileri de onlara katıldı sonra da.


Nallıhan'da yaşarlarken, daha ufacıkken odunluğa inen merdivenin altında kendine ait bir köşe yaratmıştı küçük kız.


Kendi içine çekilmeyi, kendi iç sesiyle konuşmayı seviyordu.


Bir de tepeleri aşmayı, ardında denizi hayal etmeyi, ormanlara kaçmayı, bir başkaldırı gibi uzaklaşmayı.


Hele kokusunu.


O yanmış şekeri andıran koku.


Atların, eşeklerin üzerine binip yaylaya çıkılan yazlardan, kocaman boynuzlarıyla koçlardan, babasının kullandığı Osmanlıca kelimelerden, annesinin onun dilini düzeltirken yaptığı Türkçe açıklamalardan.


..Babaların kızlarının elinden tuttuğu yer diye tarif ettiği İstanbul'a trenle yapılan yolculuklardan, Sahibinin Sesi plaklarından, gramafondan yayılan Münir Nurettin ya da Hafız


Burhan şarkılarından, akşamları içine kapanan bir kasabanın insanlarından, kasabaya gelen tuluat kumpanyalarından, o kumpanyalara elinden tutup götüren akşamcı büyükbabadan, ailenin neşeli, oyunlu, kitapsever yüzü olan o büyükbabadan örülü bir çocukluk.


Feridun Andaç'la yaptığı Nehir söyleşi, Sen Türkiye'nin En Güzel Kazasısın'da kendi anlattıklarından ve tabii biraz da anı romanı Göç Temizliği'nden çıkardığımız kadarıyla.


Sonra Ankara günleri, başkent.


1938'de mezun oldu ilkokuldan ve ilk taşındıkları yıl Ankara sokaklarında gözü yaşlı büyük bir kalabalıkla o da veda etti Atatürk'e.


Ardından İkinci Dünya Savaşı patlak verdi.


O liseyi bitirene kadar da sürdü.


Sevgili büyükbabası son günlerinde hastane yatağında okulunu bitirmek için sınavlara giren torununa "Bak, baban seni artık evde oturtmak ister, kitap okumaktan da üniversiteye gitmekten de vazgeçmezsin.


Biliyorum, inatçı keçim.


Ama sen yine de babana yenilme," dediğinde ona mı yoksa kendisine mi söz verdiğinden emin olamasa da söz verdi genç Adalet ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nin Fransız Dili ve Edebiyatı bölümüne kayıt oldu.


Lisedeyken şiir yazmaya başlayan genç kız, Ulus Gazetesi'nde tiyatro eleştirileriyle devam ediyordu yazı hayatına.


"Sözün değerini lisedeyken izlediğim şiir matinelerinde öğrendim.


Tabii el altından arkadaşlarla gizlice birbirimize ulaştırdığımız Nazım Hikmet şiirlerindendi" diyecekti daha sonraları.


Ve lise yıllarında her gece yazdıklarını, bir Arkası Yarın gibi arkadaşlarına okuduğu romanları da anacaktı.


Mezuniyetinin ardından da TRT Ankara Radyosu'nda çalışmaya başladı ve kuruma girdiği ilk yıl, ilk oyunu Aşk Şarkısı'nı da kaleme aldı.


Dayanamadım.


O kadar etkilenmiştim ki Aşk Şarkısı adlı oyunu yazdım," diye anlatacaktı bu ilk oyunu.


1953 yılında tiyatro konusunda daha geniş bir bakış açısı kazanmak için Paris'e gitti.


1954'te, 2018 yılındaki ölümüne kadar hiç ayrılmayacağı eşi Halim Ağaoğlu ile evlendi.


1961'de arkadaşları Kartal Tibet, Çetin Köroğlu, Nursabuncu ve Üner İlsever'le birlikte Ankara'nın ilk özel tiyatrosu Ankara Meydan Sahnesi'ni kurdu.


Mahir Canova da bir yandan Devlet Tiyatrosu'ndaki görevini sürdürüyor, bir yandan da bu tiyatro sevdalısı gençlere destek oluyordu.


Adalet Ağaoğlu, altmışlı yıllarda Evcilik Oyunu, Çatıdaki Çatlak, Tombala gibi eserlerle hız kazanan oyun yazarlığını;


Kozalar, Kendini Yazan Şarkı, Bir Kahramanın Ölümü'yle üretken bir şekilde sürdürdü.


Aynı zamanda tiyatro çevirileri de yapıyordu.


Kent oyuncuları tarafından sahnelenen Evdeki Yabancı mesela.


Bu arada Türkiye yine çalkantılı günler yaşamaktaydı.


Dolayısıyla TRT'de hayat zorlaşmıştı.


Bir kez ayrıldı, geri geldi.


12 Mart 1970'teki sıkıyönetim kararıyla özerkliğini iyice kaybeden kurumdan sonunda temelli istifa etti.


Daha memurken kafasında oluşmakta olan ilk romanını yazmaya ayıracak bolca vakti vardı artık.


Tabii ki 1973 yılında yayımlanacak olan Ölmeye Yatmak'tan söz ediyoruz.


Aklına nasıl ve nerede mi düşmüştü ilk Ölmeye Yatmak?


Yine alt başlığı Sen Türkiye'nin En Güzel Kazasısın olan Adalet Ağaoğlu kitabına başvuralım.


Yürüyoruz.


Ben işte o ana Ölmeye Yatmak'ın karnıma düştüğü zaman diyebilirim.


Bir kırılma noktasının, bir dönüşüm işaretinin bilince çıkma zamanı.


Öylece bakıyor.


Bu romanın içimde, kafamda böyle uç verdiğini çok iyi hatırlıyorum.


Peki, verili olana karşı bir ses çıkıyor.


Yürüyenler kendilerine karşılar sanki.


Çünkü Türkiye Cumhuriyeti'nin birinci ve ikinci kuşakları artık iş başında.


Kimisi genel müdür, kimisi milletvekili, kimisi yönetimde.


Peki bu kopukluk niye?


Halk niye orada öyle duruyor?


Biz ne adına yürüyoruz?


Yöneten yönetilen gibi bir şey oluyor.


Dar Zamanlar üçlemesinin ilk romanı Ölmeye Yatmak'ı alacağız biz odağımıza ama Adalet Hanım'ın daha bu ilk romandan ortaya koyduğu, biraz önce senin de şöyle kısaca söz ettiğin bireyselle toplumsalı birleştirme, bireyin hikayesinden yola çıkarak toplumsal gerçeklere dair bir roman yazma becerisinden, yeteneğinden ve hatta kararlılığından


söz etmek lazım herhalde.


Çünkü daha o ilk romanın ilk baskısının önsözünde şöyle bir cümlesi var Adalet Ağaoğlu'nun: "Dakikalarla belirlenen iç romandaki kişiyi belgelerle çoğaltıp başkaları da yapabildim ise Ölmeye Yatmak'tan kalkıp yepyeni bir kuşağa yaklaşabilmek için bu denememe çok şey borçlu olacağım" demiş.


Dolayısıyla buradaki bu kararlılığı da görüyoruz.


Bunu müthiş bir şekilde diyeyim, başardığını düşünüyorum ben.


Bu özelliği hakkında biraz daha konuşmayı hak ediyor sanki Adalet Ağaoğlu romancılığı, ne dersin?


Sonra işte bu Dert Dinleme Uzmanı gelince dörtleme oldu ama onu da konuşuruz.


Zaten tam olarak anlattığın şey aslında Adalet Hanım ve Ölmeye Yatmak'taki Aysel de aynı şekilde oradaki birinci kahramanı da.


Yani bir ideal uğruna yetişmiş, ömrünü o ideali gerçekleştirmek için vakfetmiş kadından bahsediyoruz.


Herkes bunu yani kurgusal düzeyde kahraman, gerçek evrende yazar kendi yöntemleriyle yapıyor belki.


Ama bu bir hafıza, kimlik, bellek, toplumsal bellek, kişisel bellek.


[gülme] Ama Adalet Hanım burada bir vakanüvis gibi aslında bütün o zamanın ritmini, nabzını tutuyor.


Ama bir yandan da bunu bir belgesel titizliğiyle yaparken, arka planda yani dünyayı öyle kurarken bir yandan çok ciddi büyük bir başyapıt bu, bir edebi eser.


Yani bunun bir-- tabi Adalet Hanım'ın bundan önce çok tiyatro oyunları var, başka türde eserler vermiş ama her şeye rağmen bunun bir ilk roman olduğuna inanmakta müthiş güçlük çekiyorum.


Birlikte düşünebiliriz.


Ve bence okuduğum en iyi ilk roman.


Evet, ben de aynı fikirdeyim.


Tam da bu yüzden öyle.


Yani bireyin psikolojisini veriyor ama aynı zamanda bunu bir toplumsal düzeye yükseltiyor ve genele de yayıyor.


Ve toplumun çok çeşitli kesimlerine de bakış atıyor.


Ana kahramanımız Aysel ve çok akılda kalıcı bir roman kahramanı Aysel.


Gerçekten öyle.


Ama aynı zamanda biz onun abisini, daha sonra eşi olacak olan Ömer'i, işte hayatından geçen diğer adamları- Aydın'ı, Engin'i...


Aydın'ı, Engin'i ve giren çıkan başka karakterleri tanıyoruz.


Ama aslında karakterlerle birlikte de toplumun çeşitli katmanlarını tanıyoruz.


Bu açıdan, bunu nasıl kıvırdığını, bunu nasıl becerdiğini ve bunu yaparken nasıl bize o kurgusal dünyanın içine çektiğini, baktığın zaman ne görüyorsun sen?


İnsanların gözünün içine bakmayı ve o ruhundaki çalkantıyı, o bunalımı, sevinci, mutluluğu, bütün o duyguları görmeyi bilen birisi Adalet Hanım.


Dolayısıyla kurduğu karakterler de gerçekten bir Türkiye haritası kurulabilir o karakterlerden.


Şimdi tekrar şeye dönelim.


Cumhuriyet'in ilk yılları.


Yani Doğu'yla Batı arasında kalmak özellikle.


Şimdi orada aynı zamanda bir politik de bir kırılma var yani.


Artık bir vatandaş oluyoruz, birey oluyoruz filan.


Dündar Öğretmen, yani Aysel'in çocukluğundan başlayan o, bilmiyorum ne kadar döneceğiz şimdi romana, ortasından mı girdim sözün ama mesela Dündar Öğretmen karakterinde ortaya çıkan bir yeni insan yaratma ülküsü var.


Yani batıdan geliyor, işte eğitimli insanlar, o köy enstitülerinin filan da olduğu dönemler- Bir adanmışlık var orada.


Ve cumhuriyetin sahip olmak istediği vatandaş tanımı var.


Yani o Dündar öğretmenin geldiği köyde, kasabada insanlar çok da meraklı değiller çocuklarını okutmaya, işte kızlı erkekli müsamerelerde rondolar atıp- İlk sahneden neredeyse...


Ya çok da ironik güzel de bir şeydir o anlatının o kısmı.


Herkes de çok istekliymiş, akıvermiş filan gibi görünebilir ama öyle değil, zorlayıcı kısımları da olmuş.


Mesela buraya gelirken şeyi düşündüm, biz bu konuşmayı yirmi sene önce yapsaydık, bu kitabı, bu kitabın eleştirelliğini bambaşka bir yerden anlatacaktık.


Yani içinde yaşanan ve yükselmekte olan ideolojiyi eleştirmenin şeyi ile anlatacaktık, coolluğu ile anlatacaktık.


Tam da benim de sana bunu sormak istediğim bir şeydi bu.


Yani Adalet Hanım'ın o dönem yaptığı şey bir aydın sorumluluğuyla içinde büyüdüğü ve ona hizmet ettiği değerleri de eleştirebilmek ti.


Tabii ki onun yaşadığı dönemde de darbeler oldu.


İşte bunlar zaten sonrakiler 12 Mart romanıydı da.


Ama her şeye rağmen yapıldı bunlar.


Ve insan adandığı bir sistemi eleştirebilecek kabiliyeti ve kendiyle yüzleşmeyi kolay elde edemez.


Zaten bu karakterler o yüzden bu kadar buhranlı.


Ya da adanmaya devam ederken Aysel gibi, o da bir doçent olur bir üniversitede filan.


Bu sefer de kendine ihanet edenler.


Yani o işte kızlı erkekli vatandaş olmak, cinsiyetsiz olmak, sınıfsız, imtiyazsız toplum hayaliyle sonunda sınıflı ve imtiyazlı bir topluma dönüştüğünü fark etmek.


Bunlar müthiş yarılmalar, müthiş hayal kırıklıkları.


Ama burada şunun hemen altını çizeyim.


Çünkü Adalet Hanım da böyle olsun isterdi.


Bunu bir intihar romanı gibi görmek büyük haksızlık olur.


Bu bir hayal kırıklığı üzerine kendini sorgulama, tarihi temize çekme ve deri değiştirme romanıdır.


Umutlu bir romandır.


Ama gerçekçidir.


Hepimiz düşeriz.


Her ülkü, her sistem, her ülke yeri gelince düşer.


Her insan ama sonra kalkar oradan dik bir şekilde.


Maksat kalkmasını bilmek diyebiliriz.


Evet, o aslında bir, bir başka karakter, bir başka katman da Ezel'dir baktığın zaman.


Evet, intihar etmeyeceksek değil mi?


Dünyanın herhalde edebiyat tarihinin ve bizim edebiyat tarihimizin- En büyük- Ve dünya edebiyat tarihinin en güzel ilk cümlelerinden biridir bence.


Yani o zaman içelim bari diyen bir kadın yine.


Evet, Tezel de bir yandan Aysel'in antitezi gibidir.


Baktığın zaman hani kendi hayatını yaşamak ve yaşamamak anlamında baktığımızda.


Tam şimdi mesela mesele kadınlara gelmişken, ben Bir Düğün Gecesi'ni ve Ölmeye Yatmayı okuduğum zaman genç kızdım herhalde ve çok etkilenmiştim.


Tabii ki o ön planda bir şey ama bence bu romanın ön planda olan bir başka tezi, bir başka bakış açısı da kadınlıktır.


Yani bir kadının bu ülkede var olma savaşıdır.


Sen de buradan bakmış mıydın ilk okuduğunda da?


Çünkü yani yine böyle kuruluş ideolojisinden başlarken bile orada kadınla erkek her ne kadar aynı tanımlansa da aynı zorluklarla mücadele etmiyor.


O ilk danstan itibaren dokunulmaması gereken el kadının eli, korunması, sakınması gereken el onun eli ama o ülküyü inşa ederken yardım istenen yine onun eli.


Dolayısıyla kadının yükü iki kat fazla.


Sonra büyürken, eğitimini alırken, işte hayata karışırken cinselliği üzerinden baskılanan, babasıyla, ülkesiyle, ülküsüyle, sevgilisiyle her zaman çatışma halinde olan yine hep kadın yani.


Fakat buna rağmen kendisi de aslında bazen adını koyarak, bazen de koymayarak her zaman kadın meselesini...


Çünkü kendi de zaten bir kadın ve onun içinde yaşıyor.


Yani o aslında Adalet Hanım'ın da içine yerleşmiş bir duygu.


Belki şimdi yazsa o cümleyi çok başka bir yerden kuracak.


Cinsiyetin politikası üzerine yaz-zaten yazdıklarını formüle de başka şekilde edecek belki.


Hatta bilmiyorum katılacak mısın?


Adalet Hanım'ın ki yetmiş üç.


Duygu olarak, yani o kadının inşası, benliğin inşası, yıkılması, inşası yani yıkarak inşası.


Sonra hiç anlatım teknikleri belki benzemiyor ama kurdukları fotoğraflar üzerinden.


Yani bir şekilde- Adalet Hanım yirmi dokuzlu, Erno kırklı.


Hani İkinci Dünya Savaşının etkilerini alırken, diğeri işte sonrasının post böyle daha hani o zaman.


Ama şimdi bunlar çok böyle yıpratıcı çağlar olduğu için, çok çok çalkantılı çağlar olduğu için kadınlar hep bu dönemlerden...


Ölerek ve geride kalarak ve geride kalanlarla mücadele ederek- Ve normal hayatı sürdürme yükünü de üstlenerek tabii.


Veyahut da aslında çok benzer yorgunluklardan ve yine direnç noktalarından beslendiğini düşünüyorum bu yazarların.


Aynı çağda ve aynı coğrafyada yaşamamalarına rağmen.


Adalet Hanım örneğine döndüğünde Türkiye çok zor bir coğrafya.


Yani bir dönüşümün tam göbeğinde yazmaya ve yaşamaya ve yazmaya başlamış biri.


Dolayısıyla aslında bütün yapıtları, yani yazma ediminin kendisi bile yine bir vazife bir taraftan da.


O ülkeye hizmet ediyor, o tarihi tutuyor, hatırlatıyor.


Ve bir eğrisi de var.


Yani ölmeye yatmaktan hayıra uzanan yolda büyük bir dönüşüm var, kırılmalar var ve bir de öneri var.


Bir jandarma karakolunun önünde durdum.


Karakoldan iki jandarma çıktı.


Gülerek bana baktılar.


Biri elindeki leylak dalını koklayarak önüme fırlattı.


Eğilip aldım.


Sonra da koşarak kaçtım.


Şimdi de yattığım yerden bu leylak dalını görüyorum.


Ortadaki yuvarlak masanın üstünde duruyor.


Cezaevinin oralarda ince ırak ırak sesleri duymuştum.


Pek güzel.


Adı Zor Yıllar olan filmde buna benzer bir sahne mutlak vardır.


Ama orada kadın kahraman herhalde daha yürekli davranmış.


Ardından da kendi özgürlüğünün değerini bilip hayata dönmüştür.


Ee ne yapalım benim durumum öyle olmamış işte.


Leylak dalını kendi tutukluluğuma ayırmış, buraya değin taşımışım.


Oysa karşıma başka fırsatlar da çıkmıştı.


Mezarlara mermerden taş yapan, üstüne ölünün künyesini yazan mezar taşçılarının orada da durdum.


Hela ve musluk taşları, beyaz alçıdan süs heykelleri de vardı.


Yontulmuş mezar taşları yatık ve dikey yontucu barakalarının önlerini doldurmuştu.


Her gece kapınızda nöbetçi mezar taşlarıyla yatmak.


Bitirilmiş mezar taşlarından birinin üstünü okudum.


Celaloğlu Timur Yurdaer.


Bin dokuz yüz kırk üç bin dokuz yüz altmış sekiz.


Küçücük bir mezar taşıydı zaten.


Yirmi dört yaşında ölenin başucuna dikilecek.


Celal Bey bugün gelip alır onu bir taksiye yükler, Asri Mezarlığa götürür.


Geçen yıl teyzemi gömerlerken Almanya'dan dönen bir işçi ile bir de kimliği belirsiz kişilerin vurduğu bir öğrenciyi gömüyorlardı.


Timur Yurdaer de yirmi dört ile yirmi beş arasında bir günün bir saatinde ölmüş.


Teyzem fazla yaşamış demek.


Mezar taşlarının yapıldığı barakaların önünde oluşum hiç kuşkusuz bir rastlantıydı.


Elimdeki leylak dalını Timur'un mezar taşı üstüne bırakmayışım da bu yüzden olsa gerek.


Sezinliyordum ama geciktiriyordum.


Acaba öyle mi?


Gerçekten bilmiyor muydum?


Bir beceriksizliğin sonucu mu karar verdim buna?


Yoksa kararımı kolaylaştırmak için mi evden çıktım?


Sıhhiye'de, tren üst geçidinin altında, Mamak'tan, Kayaş'tan, Üreyil'den gelip Yenişehir, Kızılay, Kavaklı, Çankaya, bir de Bahçelievler ve Yeşiltepe'ye doğru akan kalabalığın arasında durdum.


Ben de bir simit aldım, yarısını yemeyip çantama koyduğum anlaşılıyor.


Başucumdaki telefon durmadan aklıma takılıyor.


Neden ille telefon edip Aydın'ı çağırmak istiyorum?


Yirmi beş yaşında bir delikanlıyla kanıtladım.


Anlaşılan bunu bilmesini istiyorum.


Öyleyse apaçık bir öç alma özlemi içindeyim demektir.


Ne ki bazı çirkinlikler fırsatsızlıktan önlenir.


Benim de fırsatım yok şimdi.


Ama bazı güzellikler de fırsatsızlıktan çirkinleşir.


Onunla şimdi konuşmak istiyorsam, bu belki de son anda tamamlanabilecek bir şeyi tamamlayabilmek içindir.


Hiçbir şeyi tamamlayamadan ölmüş olmamak için yalnızız.


Çoğalana dek birlikte olmalı.


Öğrencime bunu söylediğimde onunla yatmaya hazırdım artık.


Kendimi yok saymaya.


Gömleği kanlandı.


Ona yeniden yırtılan kadınlık zarımı sildim.


Kimse inanmayabilir ama ben gördüm, biliyorum.


Kadınlık zarı yıllar sonra yeniden pekişiyor, hiç değilmemiş gibi oluyor.


Bütün tutsaklık perdelerini yırtıyorsun, yırtıyorsun.


Sonra bir de bakıyorsun hiç el değmemiştir.


Hiçbir şeye başlanılmamış, sanki hiçbir şey eskimemiş.


Yeniden eskitmeye başlamak, aynı şeyi hep yeniden yeniden denemek.


Kendine yeni hiçbir şey katmadan ve üstelik usanmadan, usanmaya, kendinde hak tanımadan.


Kadın olmadan önce insan olduğunu kendine bile unutturarak.


Kendini yeniden pekiştirerek, sonsuza dek hep aynı yerde dönerek, dönerek.


Kim bilir bu belki de derimizin altına zorla tıkıştırılmış bir hastalıktır.


Aynı hastalıktan işte.


Kimseler bana gülmeden ben kendime gülüyorum.


Ama sanırım böyle derin düşünceler yüzünden gülmüyorum.


Ali de tatlı bir çocuktu.


Ben bugün Adalet Hanım'ın yeterince okunmadığını, yeterince ortada olmadığını da düşünüyorum.


Biraz talihsizlik oldu diye düşünüyorum.


Çünkü gençlere ulaşması gerektiğini ve bugünkü gençlerin, özellikle kadın okurun Adalet Hanoğlu'na daha çok değer vermesi, onu daha iyi tanıması gerektiğini, özellikle de bu üçlemeden başlayarak hem Adalet Ağaoğlu'nu hem de Türkiye gerçeklerini daha iyi tanımak için çok iyi bir yol olduğunu düşünüyorum bu romanları okumanın.


Çünkü Adalet Ağaoğlu'nu var etmek, yeniden herkesin okuduğu, bizim o duyduğumuz heyecanı bugün on sekiz yaşındaki genç kızlara da duyurmak istiyorum.


Bu konuda sen ne düşünüyorsun?


Biz Selin'le bu kaydı yapmayı birkaç yıldır planlıyoruz biliyorsun.


Adalet Ağaoğlu gibi Cumhuriyet tarihinin en önemli, en büyük yazarlarından birisi nasıl bütün rafların başköşesinde olmaz?


Burada bir talihsizliklerin de içinde bulunduğu bir yanlış bir süreç yaşandı bence de katılıyorum sana.


Maalesef Adalet Hanım'ın kitaplarının kitapçıda rafta bulunamadığı bir süreçten de geçtik.


Ben kendi adıma, yani hayatımın sonuna kadar bir amacım olacaksa onun kitaplarını o raflarda her zaman görmek olabilir.


Bize söyleyecek çok şey var Adalet Hanım'ın.


Gün geçtikçe hatta bu Cumhuriyet tarihi de garip bir şekilde tekerrürlerle dolu olduğu için her zaman söylenecek toplumsal amneziye karşı romanlar bunlar zaten.


Bunlar hafızanın politikası ve poetikası aynı zamanda.


Yani biz yaşadıkça bu cumhuriyet çocukları dönüşerek, değişerek yaşamaya devam ettikçe her kuşaktan insana, özellikle her kuşaktan dediğin gibi genç kadına bir baş ucu kitabı gibi söyleyecek, hatırlatacak şeyleri olan romanlar bunlar.


Kesinlikle.


Ve Adalet Hanım'ın bu zaman kavramını bize yansıtış biçimi, zaman kavramıyla kurduğu ilişkiyi ve bunun romanın kurgusundaki yansımaları hakkında neler söylemek istersin?


Bir romancı.


Ayrıntıları düşünmekten ölemiyorum [Kahkaha] diye.


Her şeyle, kendiyle de dalga geçen bir roman.


Yattığı yerden, yani tırnak içinde ölümü beklerken ne turşusuydu ya?


Bir turşunun hayalini kuran, bunu da kendince garipseyen ama bir yandan da tam olarak canı turşu istediği için hayata tutunan bir roman aslında bu.


Eliyle açağa, açağa, açağa...


Yani bir atmosfer kurduğunda en başa dönelim.


En ön sırada ilçenin ileri gelenleri, arkalarda şeyler, veliler, camda dışarıdan seyredenler, sahnede de cumhuriyetin o ilk genç kuşağı o piyesi canlandıracak.


Evet, yani böyle iptidai kurulmaya çalışılan ama yine de herkesin canhıraş o sahneye dönebilsin oradaki piyes diye uğraştığı- Kaymakam gelecek mi?


Doktor burada mı?


Ya o kadar küçük çatışmalar üzerinden bir o coğrafi haritayı kurar ki sonra da onu gerçekten ilişkiler üzerinden, oradaki politik atmosfer üzerinden, duygusal atmosfer üzerinden ve bireylerin iç dünyaları üzerinden.


Dündar öğretmen Aysel işte Aydın yani toplumun her kesimi üzerinden bir anı destansı bir anlatıya dönüştürür.


Yani oradaki üç sayfayı okursun ve a dersin.


Kuruluş yıllarında hayat böyleymiş, insanlar böyle hissediyormuş, sistemde böyle akıyormuş.


O dar zamanları öyle açar, işte.


Köşe yazarlarının köşelerini görürüz.


O bağlantılar bir araya geldiğinde İlhan'ı birileriyle işbirliği yapmaya, öbürünü başka birine...


O dünya nasıl böyle dal-- o kökten dallanıp budaklanır ve insanları o haritanın üzerinde yerleştirir.


Ve o dar zamanları, bizim sıkıştığımız tarih içinde işte kimlik bunalımları ile politik baskılarla sıkıştığı zamanları insan ruhunda açıp çiçeklendirir en sonunda da.


Ama Bir Düğün Gecesi sanki tiyatro yazarlığını daha çok ortaya koyan bir romanmış gibi gelir bana.


Çünkü Ölmeye Yatmak'ta belgeler de vardır.


Ama Bir Düğün Gecesi daha böyle ikili diyaloglarla ilerleyen, arada yine günlüklerin ya da iç seslerin girdiği ama gayet güzel sahneye aktarılabilecek bir romandır gibi geliyor bana.


Tabii bu da önemli.


Yani hep bu romanları şeyle yayımlandığı ve yazıldığı dönemle birlikte ele almak lazım.


Şimdi anlattığı dönemle, yani işte kırklardan başlıyorsa, ee yayınlandığı dönem arasında da bir duygu geçişi var.


Yani işte tek partiden çok partiye, oradan yani o kadar dinamiklerin değiştiği bir şey ki...


Bugün bize hâlâ hem aynı şeyi hem de yeni bir şeyi söylüyor ve bir projeksiyon da yapıyor.


Şimdi Adalet Hanım'ın tiyatro yazarlığı, romancılığından eski.


Onun dünyasına dair bir şey söylüyor çünkü özerkliğini kaybettiği için kurumdan istifa etmiş birisi ve ondan sonra sadece yazarak hayatının kalanını devam ettirmiş- Çeviri de yapmış.


Denemeden mektubu da var işte öyküleri var, oyunları var, her şey var.


Çünkü muhtemelen gerçekten tiyatrodan gelen bir şey.


Anlattığı her insanın, her duygu durumunun, her toplumsal sınıfın içine giren, yani genelde böyle aydın yazar şeyi var etiketini hep söylüyoruz ama anlatıcı ya da bakan, evet orada ama toplumun her kesimini anlatıyor aslında.


İyi görmekle, iyi tahlil etmekle ilgili o küçük nüansları onun çok boldur.


Küçük bir yerden gelip Ankara'ya gelen bir kadını anlatıyor.


Sence Aysel ne kadar Adalet Ağıoğlu?


Hangi açılardan Adalet Ağıoğlu?


Ya bir kere aslında bu soruya şöyle cevap vermek istemem.


Evet ama sen sana sormuyorum [kahkaha] Ama işte Adalet Hanım mesela bu soruya nasıl cevap verirdi ve nasıl cevap vermemi isterdi gibi bir öyle bir soru işareti var kafamın içinde bir yerde.


Bu çok cesur bir roman.


Bir ülkeye adanmak ve bu uğurda aydın sorumluluğuyla ama içsel çalkantıların da hiç dinmediği bir hayat yaşamak ve o hayatta hayal kırıklıklarına da uğramak.


Aslında Aysel'i yıllar sonra işte o otel odasında ölmeye yatıran şeyin fitilini ateşleyen bir aşkı memnu durumu, yani bir yasak aşktır o.


Bir kadının, orta yaşlı bir kadının genç bir erkek öğrencisiyle yaşadığı ilişki.


Çünkü o kahramanı, kadını o yatağa yatırmış ama kadını oradan kaldırmış birisi, bir yandan da.


Bir hamilelik şüphesi de var aklında kahramanın.


O çocuğu mesela, varsa öyle bir çocuk, doğurmaya yakın bir yerde kalkıyor o yataktan.


Ya da o kadını yeniden inşa etmek midir?


Böyle çok şey söyleyen, kimisini saklayarak söyleyen, kendini muhtemelen romanın içine serpiştiren ama belki de bunu saklamayı tercih etmiş olabilecek birisidir.


Çünkü o kadar büyük özdeş-- yani şeyi kuruyorum ki onunla, şey gibi onu incitecek bir cümle etmekten imtina etmektir bu yani.


Şimdi Allah'tan Storytel'de Ölmeye Yatmak'la ben seslendirdim, çok mutluyum.


Bir Düğün Gecesi Düşme Korkusu var ve diğer kitapları da yavaş yavaş gelecek.


Çok uzun zamandır beklediğim için.


Ben çok güzel yüzün diye söylemiyorum [kahkaha] gayet güzel seslendirildiğini düşünüyorum.


Dediğin gibi çok farklı dinamikleri olan, onun için riskli aslında zor bir kitap dinlemek için.


Ama buna rağmen kesinlikle müthiş bir tanışma anı olur.


Onları düşünmek beni çok heyecanlandırıyor.


Çünkü dediğim gibi tekrar söylüyorum, benim Adalet Hanım'ın kitaplarının her köşede olmadığı bir kitapçılar dünyası, hayal edemediğim, yani inanmakta güçlük çektiğim bir şey.


Bu ayıbın derhal toparlanması, Adalet Hanım'ın her nerede basılıyorsa hakkıyla basılıp, hakkıyla dağıtılıp o rafa konulması ve genç okurların eline hakkıyla ulaşması gerekiyor.


Cumhuriyet tarihinin en önemli yazarlarından biri.


Ya şunu da söylemeden edemeyeceğim, yani Boğaziçi Yayınları da-- daha doğrusu Boğaziçi Üniversitesi, Adalet Hanım en son gördüğünde başka bir yerdi.


Şimdi başka bir yer.


Ve gerçekten de bu konuda bana da ne düşüyorsa hep yapmaya devam edeceğim.


Yani değerlerimize sahip çıkmak konusunda biraz daha istekli ve becerikli olmak zorundayız.


Zaten başımıza ne geliyorsa değerlerimize yeterince sahip çıkamadığımız için de geliyor diye düşünüyorum.


Ayıptır söylemesi [kahkaha] Yapacağız bir şeyler diye düşünüyorum ben de Deniz Hanım- İnşallah.


İnanıyorum ben genç kuşaklara, genç okurlara, genç vatandaşlara.


Sait Faik Hikâye Armağanı'nı kazanan bu kitabı, 1976'da Türkiye'nin ilk yol romanı olarak kabul edilen Fikrimin İnce Gülü takip etti.


Almanya'da işçi olarak çalışan Bayram'a Kapıkule il sınırından köyüne varana dek eşlik ettiğimiz kitap, yayımlanmasından dört yıl sonra 80 darbesi sırasında toplatılacak.


İki yıllık yargılamanın ardından da aklanacaktı.


Yıllar sonra da Sarı Mercedes adıyla Tunç Okan tarafından sinemada boy gösterecekti Bayramın Yol Hikâyesi.


Ardından da bizim Dar Zamanlar üçlemesinin ikinci kitabı Bir Düğün Gecesi geldi ve Sedat Simavi Edebiyat Ödülü, Orhan Kemal ve Madaralı Roman Ödülü olmak üzere üç önemli edebiyat ödülünü birden kazandı 1980 yılında.


Adalet Ağaoğlu hız kesmeden yazıyordu artık.


Yaz Sonu, Üç Beş Kişi, 1987'de Dar Zamanlar üçlemesinin üçüncü kitabı Hayır, daha sonra Ruh Üşümesi, romantik bir Viyana yazı, 2014'te üçlemeyi dörtlemeye çeviren Dert Dinleme Uzmanı buluştu okurlarla.


Elbette arada öykü kitapları ve denemeler de yayımlandı.


Son öykü kitabı da 2018'de yayımlanan Düşme Korkusu oldu.


Hatta 1991'de uzun bir aradan sonra hassas bir kardeşlik hikâyesini anlattığı ve Kenter Kardeşler'in sahnelediği Çok Uzak Fazla Yakın'la ilk aşkı tiyatroya da göz kırptı.


Gece Hayatın ve Göç Temizliği ile cesurca anılarını da paylaştı sevenleriyle.


Tabii yine kendi üslubunca.


Onu yakından tanımak isteyenler için birer anahtar olabilecek bu kitapları, kendini anlatıyor diye etiketlemenin mümkün olmayacağı bir kurgu içinde.


Nüfus cüzdanında yazan ama hiç kullanmadığı ismini bir alter ego olarak ortaya koyuyor;


Ama kendini mi anlatıyordu gerçekten?


Bakın Göç Temizliği'nin önsözünde şöyle diyor "Herkes gibi benim de kafamda dünden yığınla resim, kulağımda yığınla ses, burnumda yığınla koku, yüreğimde de yığınla sevinç, keder, öfke, sevgi.


Damağımda da yığınla tatlı ve acının izleri var.


Bunların her biri bugünkü, şu andaki bizim birer hücremiz.


Bizi biz yapan şeyler.


Yaşanmış olan gün çekilip gitmiş, yerine şimdi yaşanan günler gelmiştir.


Onlar da en küçük zaman parçaları içinde çekilip çekilip gitmekte, yerine yenileri gelmekte.


Geçmişte yaşanan günler olaylarıyla ölü.


Ama o olayların geride bıraktıkları bu tatlar ve acılar birikimi hep bizimle.


" Ve devam etmiş.


"En gerçek gerçek, şu an içinde yaşadığımız ve tek ağızdan asla açıklanamayacak olan gerçektir.


O gerçeği yazarken de işte kendimizden yazıyoruz.


Ama kendimizi değil, kesinlikle kendimizi değil.


" Yani efendim, anı kitabında bile böyle bir giriş yazan kişiye o romanda ne kadar siz varsınız diye sorulmaz tabii.


Nermin hassasiyet göstermekte haklı.


Ölmeye Yatman'ın aile kurumuna baktığını da senin konularına gelelim [gülme] Gelelim aileye.


Çünkü zaten topluma bakınca en küçük yapısına bakmamak imkânsız.


Aysel, Aysel'in babasıyla, annesiyle ilişkisi, İlhan'a ve o ailede tek erkek çocuğa verilen ekstra değer, Tezel'in Aysel tarafından desteklenmesi...


Sen Adalet Hanım'ın bu romanda ve tabii ki devamında, aile meselesine nasıl baktığını düşünüyorsun?


Şefkatli bir yandan bir bakış bence.


Zaten bence aile her zaman bu tür romanlarda ülkenin alegorisi.


Hep böyle iyi bir niyetle, o cehennemi döşeyen taşlar var ya, onların [gülerek] iyi niyetiyle kurulan aslında ama üyeleri için de tabii ki arzu edilen karşılıksız sevginin deli gibi akmadığı, aslında daha çok böyle birbirlerine insanların bir yerlere de hapsetmeye çalıştığı bir kurumdur ya aile.


Benim istediğim vatandaş olursan severim seni.


Soğuktur aile ama günün sonunda döndüğü sıcak yuvadır da kahramanların.


O bağlar sonsuza kadar devam eder.


Hayır'da toparlandıklarını görüyoruz falan.


Hani İlhan'ı hep bir tarafa koyuyorum ama iki kız kardeşin birbirini destekleyen aslında başta, sonra nerelere evrildiğini, sonra yine dönüştüğünü de görüyoruz.


İki kadının yan yana geldiğinde bir kız kardeşlik üzerinden çarpışmaları ve dayanışmaları üzerinde en nihayet.


Çok ütopik bir şey.


Biraz da çarpışarak buluşuruz, çarpışarak buluruz birbirimizin köşelerini ve öyle uyumlanırız.


Yani başka yönlerden yol bulmaya çalışmaları, birbirini anlamakta zorlanmaları ve öfke duymaları yer yer hani öfkenin yükselmesi, başka şeylere de bürünmesi biraz doğal.


Böyle tanışır insan ve böyle uyumlanır.


Onun kafasındaki formülasyon başka.


Konuşurken ama bana kalırsa yazarken o kadar derine iniyor ki zaten kalem gerçeği buluyor orada.


Aydın olmak da romanın ortasında duran bir mesele gibi geliyor bana.


Yani aydın olmak ve Ömer gibi aydın olmak, Aysel gibi aydın olmak ya da işte başka isimler şu anda aklıma gelmedi ama aydın olmak meselesi de bayağı merkezde sanki.


O İstanbul'a gidiyor, Galatasaray'da okuyor, işte Aysel Ankara'ya gidiyor.


Yani böyle bir o eğitimi alan, bir de bu çocuklar böyle çok zengin ailelerin hepsi öyle değil en azından.


Cumhuriyetin olanaklar tanıdığı çocuklar dolayısıyla olanaklarıyla büyüdükleri ülkeye hizmet etmek üzere bir aydın sorumluluğuyla.


Hani onlara yanlanıyor filan.


Bazıları da her şeye rağmen devam ediyor.


Onların da kendileriyle çarpışmaları oluyor.


Şimdi bu, yani romanın dedik ya yirmi sene önce konuşsak başka bir tonda konuşabilirdik.


Şimdi başka bir tonda konuşuyoruz.


Bir tarafıyla, bir cumhuriyet eleştirisi gibi görülebilir.


Bu o ilk kuşağın biraz hani zorlanmasıyla ilgili, o iki kimliğin örtüşmesinde yaşanan aksaklıklarla ilgili, hani onun ortaya çıkardığı sancılarla ilgili bir eleştiri romanı gibi görülebilir.


Ama günün sonunda bu roman kendisini var eden yani ve bu romanın karakterleri ve adandıkları şeyi eleştiriyorlar.


Ben bunun bir parçasıyım.


Şimdi de bunun üstüne söz söyleme hakkım var.


Bir de romanda böyle geçen bir cümle var, tam hatırlamıyorum, tarihi yazanlar seni de yazıyor gibi bir şey.


Eleştirilen orada zaten sadece o toplumsal düzen ve şeyi değil, dışarıdan değil, içeriden kendilerini de eleştiriyorlar.


Orayı dizayn eden zaten oranın insanını da, o yeni insanı da dizayn ediyor.


Bireyselle toplumsalı birbirinden ayırmanın mümkün olmadığı gibi.


Roman Ankara'da geçer.


Ölmeye Yatmak.


Bir Düğün Gecesi de biraz İstanbul'u atlıyoruz tabii de.


Ve Ankara ya da Başkent bazen Ankara diye geçer, bazen Başkent diye geçer.


Biraz kömür kokar kış geceleri yani.


Bazen barut kokuyor düğün gecesinde [kahkaha] Bazen de öyle olur.


Yani Ankara'nın bir şehir olmaktan öte bir cumhuriyet tarihi şeyindeki, yani başkent olmasından kaynaklı da bir karakteri vardır romanda.


Özellikle daha çocukluk yıllarında Ankara'ya yapılan bir gezi var.


Hakikaten o zaman hayat nasıl akıyormuş, insanlar nasıl hissediyormuş?


Şimdi artık kanıksadığımız pek çok şey yeni kurulurken, olurken o yeni nasıl karşılanıyormuş, ona nasıl adapte olunuyormuş, ne hissediliyormuş diye merak edenler, gerçekten o Ankara gezisinin o birkaç o sayfasını okumalı.


Ya da işte o romanın en başındaki o piyes sahnesini okumalı.


O kadar çok şey söylüyor ki...


Bir belgeselle anlatamayız bunu.


Yani o tiyatrolar, konserler falan oradan çıkan insanlar hepsinin çok anlatımı var Ölmeye Yatmak'ta değil mi?


Bak oradan şöyle bir şeyin altını çizdim, bir özeleştiri yapıyor şimdi sınıfsız, imtiyazsız bir toplum ideali var ya.


Bir sabah erken saatte işte Aysel şey yapıyor.


Ankara sokaklarında yürüyor ve çok erken saatte sokaklara dökülen işçiler, hizmetçiler kitaptan okuyorum.


Hasta bakıcılar, marangozlar, marangoz çırakları, dükkan çırakları, hademeler, çöpçüler.


Evet, evet.


Bir yanıyla müthiş bir kültürel ama bir kesime ait bir hayat.


Diğer tarafta da emekçinin oraya gidemeyen emekçinin hayatı.


Bu keskin çizgi de her zaman var zaten romanlarda.


Yani hiç kimse de o ekildiği toprakta ekildiği haliyle kalmıyor romanda.


Hep yolculuk kendi ahlaki, politik şeyine göre, ruh iklimine göre kahramanları bir yerlere yönlendiriyor.


Aysel mülkiyete karşı, hiçbir lükse karşı falan biri olarak da hayatını tutarlı bir şekilde de sonuna kadar da öyle sürdürüyor aslında.


Ölmeye Yatmak'ta biraz önce aşk ve erkekler meselesini hafif konuştuk ama yine de aşk ve erkekler başlığı altında söylenebilecek isimler, ilişki biçimleri var.


Ben şöyle düşünüyorum.


Cinsellik diye eklesek buna bir de.


Aysel'in hayatında alene diğer bütün erkeklerden başka yani Fransa'da daha özgür bir ortamda yaşadığı o ilişkiyi bir tarafa, kocası da dahil olmak üzere diğer bütün ilişkileri bir tarafa koyuyorum.


Ortamla ilişkilendirilerek.


Çünkü şöyle bir cümlesi var, izninle onu okuyayım.


Hem canım kadınlığımı kocamın yanında bile düşünemem ben.


Daha yüce, daha soylu şeyler diyen bir Aysel'le karşı karşıyayız.


Bu konuda ne demek istersin?


Adalet Hanım bu cümleyi yazarken tam olarak bu konuda düşünmemizi isteyerek ve bir müstehzi ifadeyle okumamızı isteyerek yazmış.


Yani şimdi tabii daha genç kuşaklar kırıyor bunu ama özellikle de bir ülkeye adanmış sağ bunu biz.


Benzer hikaye altmışlarda yetmişlerde de aslında yaşandı bu ülkede.


Aslında Aysel'den hoşlanıyor hepsi.


Ama bunu bu şekilde yaşamaları yakışıksız.


Yani neredeyse bir hakaret gibi hatta.


Hani dolayısıyla o kendi duyguları işte romantik ilişkilere ya da cinselliğe uyanışları çok hapsedilmiş, çok baskılanmış insanlar bunlar.


Kadın olarak zaten tümüyle yasak.


Okuduğun şey çok güzel.


Ve biz bunu aslında bu çağda bile çok ciddi bir ortamdaysak o- Kıramıyoruz kolay kolay sanki değil mi?


Yani işte çok erken dedim ya o şeyi Londra Kitap Fuarı'nda anlattım.


Çok gençti yaşım ve şu- şeyi hatırlıyorum.


Yani biz kadınlığı saklamayı o kuşaklardan öğrendik biraz da.


Kadınlığın saklanması gereken gayri ciddi bir şey olduğunu.


Yani orada bir işte sevgilileri hayatına giren, dediğin gibi coğrafyadan çıkınca işin rengi değişiyor.


Ama sonra tekrar doğduğu, büyüdüğü iklime geri döndüğünde cinselliği çok bastırılmış, işte orta yaşa kadar kadınlığını yaşayamadığını hisseden birisi.


Zaten o en sondaki şeyde aşkın- Enginliğe.


Melunluğu da hayatına böyle giriyor.


Ve artık böyle gözün kararması gibi herhalde.


Bu onu bütün hayatını sorgulamaya itecek bir şeyi de dinamlıyor aslında.


Ve çok hayırlı bir patlama bu.


Çünkü bu cinsellik ve onun realize edilişi üzerinden yaşanan bu ben değilim, ben bu olamam duygusu.


Peki ben kimim sorusunu getiriyor.


Bilinç akışı tekniğiyle geriye giderek böyle iç monologlarla oradan oraya atlayarak muhteşem bir şekilde, ben kimim ve burası neresi?


Artık o yeni umut, yeni heves neyse öyle o yataktan kalkıyor.


Ama bunun bütün bu maceranın fişekleyici aslında cinsellik.


Bastırılmış cinsellik.


Evet, kadınlık, cinsellik.


Bir düğün gecesinde anlatıcı o oluyor ama aslında Ölmeye Yatmakta daha silik bir karakter.


Yani biraz önceki sözle de bağlayacak olursak, bir kadın erkek ilişkisinden çok aynı yerde durmanın getirdiği bir ilişkiymiş gibi.


Aysel onda mesleği enteresan.


Yani kendilerini işte ülkeye adamış, hizmete adamış.


Bir aradayken de hani fazla da herhalde kadın.


Öyle anlıyoruz yani.


Zaten eskiden öyleydi biraz.


O biraz hem bizim ahlaki, toplumsal kodlarımızda olan bir şey hem de onların kendi özel durumlarında zaten cinsel kimlik yok yani.


Tutkuyu sergilemek ya da tutkuyu göstermek de zaten hiç hoş değil yani.


Yandaki odada annesinin derin derin iç çektiğini duyuyor.


Babası artık uyumuş olmalı.


Az sonra holün ışığı yanıyor.


Aysel hemen doğruluyor.


Holün kapısına çıkıyor.


Annesi gözleri ağlamaktan şişmiş, geceliğinin üstünde kıl bir hırkayla eli böğründe ayakta duruyor.


Diye soruyor.


Bir an sessizlik oluyor.


Sonra Aysel siz neden uyumuyorsunuz diyor.


İşte belki sancı geliyor belki derken kadıncağız birden boşanıyor.


Ah kızım, nereye gitti acaba abin, böyle bir günümde ne yaparım şimdi ben?


Ve böylece Aysel'e ilk kez bir şey sorulmuş oluyor.


Aile içinde ilk kez bir şey için fikre alınmak isteniyor.


Üzülmeyin siz anne, ben bulurum abimi.


Bulur musun?


Nerede bulursun?


Bulsan bile eve döner mi bakalım?


Artık kendine güveni olan kocaman bir kadındır.


Memnune Hanım'a.


Ben bulur getiririm onu.


Bir kardeşimiz oluyor derim.


Ama siz de babama söyleyin üstenemesin artık.


Annesi yine derin derin içini çekiyor.


Korkma üstelemez, o da ancak uyudu zaten.


Bütün gece bekledi durdu.


Ne olsa tek oğlumuz, tek umudumuz.


Aysel içinde onarılamaz bir kırıklık duyuyor.


Yeniden evin kıyıda köşede unutulmuş bir eşyası olduğunu seziyor.


İlk gerçek öfkeyi tanıyor.


Dışa vurulamayan o insanı içten içe durmadan kırbaçlayan, o insana kendini aştıran ve durmadan kendini zora koşturan.


Eline geçen bu ilk fırsatı ne olursa olsun iyi değerlendirmeli.


Kendisinin de bir kişi olduğu akıllarda yer etmeli.


Lise olgunluk sınavlarını verdikten sonra üniversite ve yüksekokullara o yıl toplam dört bin sekiz yüz doksan sekiz öğrenci kaydolmuştu.


Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde anayasanın Türkçeleştirilmesi görüşmeleri sürüyordu.


Bazı ay isimlerinin değiştirilmesi için de meclise bir önerge sunulmuştu.


Kızıl Ordu Varşova'ya doğru yürüyordu.


Her gün hemen hemen bin Alman ele geçiriliyordu ve başkentteki bütün ırkçılar da neredeyse ele geçirilmişti.


Bir no'lu Sıkıyönetim Mahkemesi'nce duruşmalara yakında başlanacaktı.


Sabah yedi otuzda radyoyu açtılar.


Fitnat Hanım'ın doğum sancıları sıklaşırken bunları duydular.


Salim Efendi, Aysel'i önce gazeteciye koşturdu.


Tasvirin yanı sıra bir yığın başka gazete aldırdı.


Başta Ulus, sonra Tanin, Cumhuriyet.


Hayır, Tan çıkmıyordu.


Aysel kimden duymuştu bu gazetenin adını?


Neden almak istemişti?


Bilmiyordu.


Tan kapatılmıştı.


Evet, çıkmıyordu.


Salim Efendi dünkü tutuklamalarla ilgili haberleri kızına okuttukça çeşitli korkulara kapıldı.


O korktukça Fitnat Hanım'ın sancıları sıklaştı.


Aysel'in babası o sabah dükkânını açmaya gitmedi.


Tezel, eve ilk kez dört gazetenin birden girdiği, ilk kez dolaşma sokaklarda denmeksizin Aysel'in bir ebeye, bir komşuya, bir Sakarya, bir Ege eczanelerine koşturulduğu ve bu koşturulmalar sırasında abisini bir duvar dibine sinmiş olarak görüverdiği, görüp onu kucakladığı, kucaklayıp çenelerinin birbirine vurduğunu bildiği, yalnızlığını, bırakılmışlığını bildiği,


Fethi ağbeysiz, Oğuz'suz kalıp, Ivan'sız, Ivan'ın tuşları eksik yazı makinesiz kalıp merdiven başında kız kardeşinin ellerine sımsıkı sarılarak beni sakla, beni sakla dediği, sonra ardından sessizce yukarı çıkıp sessizce bir köşeye oturduğu, Salim Efendi'nin oğluna sadece saklan, birkaç gün görünme ortalarda, dükkana da gelme diye buyurduğu, ekmek


istihkakının dört yüz elli grama çıkarıldığı ve Ankara Valiliği'nin de şeker dağıtımıyla ilgili olarak gazetelere şu resmi ilanı verdiği o Aysel'in kafasında süsleyip püslemeden bile pek süslü püslü bir roman sayfası olabilecek gün doğdu.


Bir değişmez ve dar gelirlilere ocak, şubat, mart için şeker dağıtımına başlanacaktır.


Biraz Dündar Öğretmen'den söz ettik ama bence hani biri erkekleri, romanın erkekleri dediğimiz zaman yine de Dündar Öğretmen'in önemli bir gösterge, bir temsiliyeti yüksek bir karakter olduğunu düşünüyorum.


Çünkü aslında Adalet Hanım mizahını hiç sakınmadan en çok onunla yapıyor.


Yani Dündar Öğretmen gelmiş oraya, o küçük işte şeyde, oraya cumhuriyeti getirecek resmen Dündar Öğretmen.


Yani çok da üzücü bir şekilde geldiği toprağı çok da tanımıyor, çok da tahlil edemiyor.


Hayır, çocuklar okusun diyor.


Kız çocuklarını okutmak istiyor, işte- Ali'ye destek oluyor.


Ali'yi okutuyor o mesela- Yoksul çocukları okutuyor.


Yani aslında cumhuriyetin imkânlarını tırnak içinde dağıtmak hani şey yapmak, dağıtmak yanlış oldu ama insanların bundan faydalanmasını sağlamak üzere orada bir pozisyonu var.


Çok iyi niyetli ama yol yöntem itibariyle yaptıkları yani hem üstten dayatmacı hem de o toprağı tanımadığı için komik de yani.


Ama işte onların hepsi için geçerli bu.


Hepsi kendisini sınırlayan kimlikler içine hapsolmuş insanlar.


Kendi yazdığı metinler.


Bunlar hep dediğin gibi Adalet Hanım'ın tatlı ironisi.


İlk Cumhuriyet aydını [kahkaha] Romanın bölüm başlıkları bile bize sanki küçük bir tarihçe sunuyor.


Birazcık cumhuriyet tarihini ya da Türkiye tarihini bilen için.


İşte doğduğu gün ışıkları ülkünün, bu senin biraz önce söylediğin sahnenin Dündar Öğretmen Ulus gazetesi okuyor.


İstikbalin dikenli yollarında ilerlerken Işık Yolu Cumhuriyet, Ankara, Ankara, Güzel Ankara, Rainbow Kayışları ve Zarfla Mazruf Gibi gibi...


Ya tabii ki çok yaratıcı.


Ve aslında anlattığı dönemi de çok mimleyen şeyler her biri.


Yani o Aysel de o biraz müstehzi bir ifadeyle anlattığı Dündar Öğretmen'in yetiştirdiği Aysel bir taraftan.


Dolayısıyla böyle sürekli çuvaldızı da batıra batıra ilerleyen bir haliyle bir roman.


Başlıklardan da hareketle bunu söyleyebilirim.


..O kadar çok ki, gerçekten ilk roman olduğuna inanmak o kadar güç ki.


Ben bu kadar iyi bir ilk roman vardır tabii ama çok değil yani.


Senin en aklında kalan, seni en çok etkileyen böyle bir sahne geliyor mu aklına?


Sık sık bu müsamere sahnesini söz ettin ondan ama hani başka böyle etkilendiğin, duygusal olarak da olabilir, ironi olarak da olabilir.


Ama bende duygu olarak kalan bir şey var.


Bu geriye bilinç akışıyla geriye dönüp hatırladığı anlar.


Ama o yatakta yattığı duygu durumu beni çok incitiyor.


Mesela şimdi cümlesini bir yerlere not etmiştim ama bulamam çünkü milyonlarca notum olduğu için.


Yani keşke insan kendinden memnun kalarak ölebilse- Hmmm.


Hayatın belli dönemlerinde geriye bakıp hissedilen o duygu, her şeyin boşa olduğu ya da her şeyin yanlış olduğu ya da bir hayatın yanlış yaşandığı duygusu çok ağır bir duygu.


Hele böyle, yani inatla- Evet.


Yani bunun için çok bedeller ödemiş iken, bunun için kendinden vazgeçmiş iken, durup da birden bir yerde bir yanlış yaptık.


O çok büyük bir duygu ve Aysel'in o sorgulamaları beni o yüzden çok incitiyor.


Velhasıl romanın yine de umutlu bir yerden, yani düşüyoruz ama kalkıyoruz.


Duygusuyla bitmesi beni tedavi ediyor.


Yani kim doymuş olarak, tamamlanmış olarak ve kendinden ve hayatından memnun olarak ölmek istemez ki?


Ve kim böyle ölüyor acaba?


Adalet Ağaoğlu'nun diğer romanları için neler söylersin?


Gibi de bir soru sorsam.


Şimdi buna çok değişik bir cevap, beklemediğin belki de bir cevap vereceğim.


Mesela dördüncü romanı, yani Adalet Hanım'ın bana anlattığı Dert Dinleme Uzmanı'nı okumadım.


Ben de itiraf ediyorum, ben de okumadım.


Ama bazen de şöyle olur, zirvede bırakırsın [gülme] .


Adalet Hanım ömrünün son günlerine kadar, yani biz onu o Boğaziçi'ndeki konuşmasını da dinlerken, ben de ya-- doksan yaşında neredeyse bir insan bu kadar kıvrak zekalı, bu kadar zehir gibi, bu kadar hafızası güçlü, her şeyi hatırlıyor çat çat nasıl olabilir?


Ömrünün son gününe kadar yazdığı, aynı şeyle yazmaya devam ettiği, aynı derinlikte de eserler verdi.


Şimdi bizi tanımayanlar için [gülüş] ...


Dar Zamanlar üçlemesi binlerce yıl Dar Zamanlar üçlemesi olarak benim zihnime kazındı ve bir matematiği vardı kendi içinde.


Dert Dinleme Uzmanı'nı yazar kabul etti ama okur olarak ben [gülüş] - Evet.


Yani benim için o üçleme.


Hatta burada seslendirme meselesi söz konusu olduğunda Berk'le, Berk İmamoğlu'yla storytelling müdürü konuşuyoruz.


Her şeyde bir bana arada haber gelir [gülüş] Ya bir de bence bilir ki yine okurların şöyle gizli, kendilerinden bile sakladıkları oyunları vardır.


Şimdi artık yeni bir kitap yazma ihtimali yok.


Belki de zamanı gelmiş midir acaba?


[gülüş] Öyle gibi oldu şimdi konuşurken, ben biraz daha dayanırım çünkü bir tane var.


Bu arada şunu da söylemeden geçemeyeceğim.


Kaç sene önceydi biz ilk seninle Ben Okurum- 2020.


Yani senin ikinci bölümündü.


Ben podcast diye bir şeyin varlığından haberdar olamayacak kadar cahildim.


Ne olduğunu bilmeden böyle aaa Deniz, tabii ki Deniz'le sohbet filan diye yaptığımız ve sonradan diğer bölümleri filan dinlemeye başlayınca dedim bu ne kadar muhteşem.


Ve meğerse yıllardır ihtiyacını duyduğumuz şey buymuş.


Ama ne yalan söyleyeyim, yani bilmiyorum senin aklında var mıydı bunun bu kadar başarılı olacağı ve böyle sezonlar boyu süreceği?


Ve hani çok acayip kitapları çok acayip insanlardan dinleyip onları okumak için bu kadar büyük iştah duyacağımız filan hiç aklıma gelmezdi.


Şimdi yüz on sekizinci programı beş sene sonra yapıyoruz.


Yani hiç aklımızda yokken böyle bir şeyi pat diye oluşturup sonra da bu kadar büyüttüğün ve b-böyle harika bir hale getirdiğin için teşekkürler.


Araya küçük bir Ben Okurum reklamı attırmış gibi olduk ama olacak artık o kadar.


Siz ne zaman dinliyorsunuz bilmiyorum ama aslında podcastimize ikinci kez konuk olan Nermin'le Adalet Hanım'ı konuştuğumuz bu bölüm, altıncı sezonumuzun son bölümü.


2025'in Haziran sonu yüz on sekizinci bölüm.


Kimler geldi kimler geçti Ben Okurum'dan.


İyi ki, iyi ki...


Mutluyum valla.


Adalet Ağaoğlu "Okura el koymam" diyen bir yazar.


"Dayandığım nokta işi bağlamak değil, okurun yaratıcılığını kışkırtmak" diye de ekliyor.


Onun bir romanını okuyup kitabın kapağını kapattığınızda hikaye bitmiyor aslında.


Ölmeye Yatma'yı bir düğün gecesiyle devam ettirmeseydi bile, ki iki eserin arasında altı yıl var, okurların zihninde sürecekti ölmeye yatmanın yolculuğu.


Kimi intihar ettiğini düşündü Aysel'in, kimi karnında hissettiği o çocuğu doğurduğunu.


Kimi ayırdı onu Ömer'den, Engin'le birleştirdi.


Kimi kocasına döndürdü, Engin'i hayatından sildi.


Her roman, her okurda başka türlü yaşıyor işte.


Adalet Hanım da diyor ya, bunun için kışkırtıyor okurlarını.


"Benim asıl kaygım yazılacak olan değil, bunun nasılı, nasıl yazılacağı.


Kurgulama, teknik, içerikle biçim arasında kan damarları bağlantıları, ses uyumu...


Hele şu sesi yakalamak, bu uyumu sağlamak," diyen bir yazar o.


Hep arayış içinde olan bir yazar.


Hayatını edebiyata adamış bir yazar.


1996'da geçirdiği büyük trafik kazasından sonraki iki yıllık nakahat dönemi hariç, eşi Halim Bey'in 2018'deki ölümüne kadar hep üretmiş biri.


"Bizde yazar olmayı bile serüvene bağlarlar.


Çok serüven yaşayan çok iyi yazar olurmuş gibi," diyor alt başlığını Can Yücel'in geçirdiği trafik kazasından sonra ona söylediği, "Sen Türkiye'nin en güzel kazasısın" cümlesinden alan Nehir Söyleşi kitabında.


"Görünmeyen bir şeyin altından koskoca bir hayat çıkar, bir serüven çıkar.


Bu duygu hep benim yanımda olmuştur.


Asıl büyük şey o serüvenin altındakidir ve bu da derin yaşamışlığın lügatiyle dile getiriliyor edebiyatta.


Nedense buraya bağlanmıyor bir türlü.


İlle büyük serüven, büyük aşk," diye de devam ediyor.


Feridun Andaç da soruyor "Bize biraz ipucu verir misiniz nasıl yazdığınız hakkında?


" Adalet Hanım "Yemek tarifi yapmak benim için çok sıkıcıdır.


Başkalarının tarifini dinlerken de boğulur gibi olurum.


Gelin görün ki yemek yapmak rutin hale gelmedikçe, alışılmışın tekrarından ibaret kalmadıkça büyük keyiftir," diye başlıyor söze.


"Yemek uydurmayı bir roman, bir sahne uydurmak kadar severim.


Halim'in âlâ Adalet dediği enginar yemeğim ya da patlıcanlı pilavım tadanların hoşuna gitmişse, başka bir sefer elimdeki olanaklarla farklı bir şey nasıl yapabilirim diye düşünür dururum.


İnanın Feridun, düşünerek yazmak, yazarken düşünmek ve işte tam bu nedenle de ayrıntıları bulup buluşturmak buna benzer," diyor ve küçük bir uyarıyı eklemeyi de ihmal etmiyor.


"Şimdi göndermeyi mutfaktan yaptım diye aman kuzum sakın, 'işte kadın yazar dediğimiz budur, böyledir' falan diye düşünmeyin.


" 14 Temmuz 2020'de doksan bir yaşındayken aramızdan ayrıldı Adalet Ağaoğlu.


Belki de eşinin ölümünden sonra verdiği artık yazmama kararı olmuştur kalbini durmaya çağıran.


Yüzüne bakıp sonsuza kadar yaşayacak ve yazacak diye düşündüğünüz insanlardan biriydi çünkü.


Gözleri parlıyordu 2018'de Boğaziçi Üniversitesindeki fahri doktora töreninde onu son gördüğümde bile.


Zihni berraktı.


Romanları, öyküleri, denemeleri, oyunları da hâlâ parlıyor oldukları yerde.


İnsanı, hayatı, bu ülkeyi ve dertlerini anlamak isteyen okurlara da kocaman ve çok değerli bir kütüphane bıraktı.


Sahip çıkmak boynumuzun borcudur.


[müzik] Ölmeye Yatmak'ı tekrar okurken, elimde dağılmasın diye büyük çaba gösterdiğim, Remzi Kitabevi'nden çıkan ilk baskısını tercih ettim.


Çünkü eski kitapları seviyorum.


Şu anda da Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi tarafından ulaştırılıyor okurlara.


Sohbet sırasında da sözünü ettiğimiz gibi Storytel uygulamasından da dinleyebileceksiniz artık Adalet Hanım'ın romanlarını, öykülerini.


Ölmeye Yatmak ve Düşme Korkusu'nü seslendirmek de beni çok mutlu etti.


Bir Düğün Gecesi, Hayır, Üç Beş Kişi de dinleyebileceğiniz romanlarından.


Sanırım bu sesli kütüphane büyüyecek daha.


Bölüm konuğu ise bir zamanlar yazar yayıncı ilişkisi içinde olduğumuz, artık sadece sevgili arkadaşım Nermin Yıldırım'dı.


Biliyorsunuz Nermin'in Unutma Beni Apartmanı'yla başladığı edebiyat yolculuğu, Rüyalar Anlatılmaz, Saklı Bahçeler Haritası, Unutma Dersleri, Dokunmadan, Misafir, Ev ve Bavula Sığmayan'la sürdü.


Hepsini Storytel'den, benim sesimden dinleyebilirsiniz de.


Hoop bir reklam daha.


Onlardan da bir kitap istiyorum.


Bu konuşmayı yapmak bizim çok uzun zamandır beklediğimiz bir şeydi.


Adalet Hanım bu söylenenlerin çok daha fazlasını, çok daha güzelini hak eder.


Bu roman bizim anlatamayacağımız kadar şimdi burada sığdıramayacağımız büyük bir romandır.


Ben kendimi onunla aynı dönemde yaşadığım için, yani o hâlâ hali hazırda yazarken okuma şerefine nail olduğum için hep çok şanslı hissediyorum.


Ama malum okuma serüvenimizin sonu yok.


Bana kitap ve konuk önerilerinizi yazmak isterseniz e-posta adresim benokurum2020@gmail.com.


Türkçe'nin çağdaş yazarlarıyla geçmişten gelen seslerini konuşmaya bayılıyorum, biliyorsunuz.


Bilmem, bölüm boyunca bu durum yeterince anlaşıldı mı?


Hani bir doz daha bu formülden almak isterseniz, yine çok sevdiğimiz bir yazarımızla Ayfer Tunç'la Sait Faik edebiyatını konuştuğumuz Havada Bulut'a dönmeye ne dersiniz?


Buyrun size bir harika ikili daha.


Ama Adalet Hanimin rolünü kimseye kaptırmam.


Son söz yine Ölmeye Yatmak'tan.


Bostanda otlar arasında korkunç güzellikte bir çiçek gördüm.


Hiç görmediğim, belki de hiç görmediğim için bana göre güzel olan bir çiçek.


Elimi uzattım, dokunmak istedim.


Değmek, değmek.


Cennet bahçelerinin o hiç görülmemiş çiçeğine elimi sürmek, kendi kendime bulduğum bir güzelliğe dokunmak, tutmak.


Uzattım elimi.


Otlar arasında o benim için yeni olan şeye dokundum.


Bir acıyla haykırdım sonra.


Çiçek değilmiş, zehirli bir hayvanmış.


Parmağımı yardılar, kanımı akıttılar.


Beklenmedik, hiç umulmadık bir acı.


Zehirli bir hayvanın sokmasından binlerce, milyonlarca kat dayanılmazlıkta.


Ümmü Ninem beni kucağına aldı.


Pörsük memesini ağzıma yapıştırıyor.


Artık emmediğimi bile bile yapıştırıyor.


İtiyorum onu.


Hayvanın sokmasından ağladığımı, bu can acısından haykırdığımı sanıyorlar.


Yanılmış olmanın acısını anlamıyorlar.


Giysiler, pabuçlar, araçlar.


Telefon hiç çalmayabilir.


Aydın hiç bulunmayabilir.


Belki o da bir yerlerde ölüm dirim kavgasındadır artık.


Ölüm hiç gelmeyebilir.


Ölümle daha uzun savaşmak gerekebilir.


Engine su vermeye kalkmam ne gülünç.


Başka ne yapabilirdim ki?


[şimşek sesi] Bazen anlatmak istersin ama nereden başlayacağını bilemezsin.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleriyle de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.


Terapini Google Play ya da App Store'dan indirip pod500 koduyla alacağın ilk seansını beş yüz TL'ye indirimli olarak oluşturabilirsin.


Yetmiş sekiz yaşındayım.


Bin altı yüz kırk ikiye kadar yaşayacağımı hiç tahmin etmezdim doğrusu.


Ölüm de doğum gibi yaşamın gerçeği değil mi?


Eğer siz benim hikayemi sahiplenirseniz, merak ve kuşkunun gerçeği aramaktaki önemini yeterince anlarsınız.


Yerleşik yanlışlara cesaretle ya da korkarak ama nasıl olursa olsun bir şekilde karşı çıkarsanız bu ihtiyar Galileo hiç ölmemiş olacaktır.


Biliyorsunuzdur.


On sene önce bir mahkemede yargılandım.


Kitabımı bin altı yüz otuz ikide yayınladıktan bir yıl sonraydı.


O zaman altmış dokuz yaşındaydım.


Din adamlarının yargıç olduğu bir engizisyon mahkemesiydi bu.


Eskiden beri ihtişamıyla büyülendiğim San Pietro Kilisesi'nde yapılan bu mahkemede, eh affedersiniz, postu deldirmeye ramak kalmış bu ihtiyar, korkudan tir tir titredi.


On kişiden oluşan Kardinaller Kurulu önünde diz çökerek "merhamet edin, bu yaşlı adama yanlış işler yaptım" diye yalvardım.


Tam otuz üç yıl önce sadece ve sadece evren sonsuzdur ve başka dünyalar da var olabilir dediği için aynı mahkeme tarafından mahkum edilmiş ve direğe bağlanarak yakılmıştı.


Bin beş yüz yetmiş dörtte ise İngiliz denizci Miles Phillips'in engizisyon mahkemesinde yargılanırken, rahibin başının üzerinde tuttuğu şu komünyon ekmeği ve kutsal kadehteki şu şarap, kurtarıcımız kutsal İsa'nın kusursuz bedeni ve kanıdır.


Evet mi hayır mı diye soran mahkeme heyetine inanmadığı halde tatlı canını kurtarmak için evet dediğini de biliyorum.


Dedim ya, karar sizin.


Asıl uğraş alanım mekanik ve matematiktir.


Ama gökyüzünü de uzun yıllar boyunca gözlemledim.


Bin altı yüz sekizde Hollandalı gözlükçülerden özel mercek camları satın aldım.


O zaman en iyi mercekler Hollanda'da yapılıyordu ve bu merceklerle kendime iyi bir dürbüne göre otuz kat güçlü bir alet yaparak buna teleskop adını verdim.


Çoğu akranım teleskopla bakmayı bile bilmiyordu.


İnanamıyorsunuz değil mi?


İnanın lütfen.


Güya Tanrı'yla yeryüzündeki insanlar arasındaki iletişimi sağlayan meleklerin yaşadığı yer olan gökyüzünü, özel dürbünlerle izlersek onların mahrem hayatlarına girmiş oluyormuşuz. Heh.


Bin beş yüz doksan sekizde Würzburg kentinde onlarca kişi cin ve şeytanlarla ilişki kurduğu veya cadılık yaptığı iddia edilerek yakılarak infaz edilmişti.


Ama buna rağmen teleskopla uzun gözlemler yaptım.


Padua ve Pisa üniversitelerinde matematik bölümünde uzun süre hocalık yaptım.


Daha çok mekanikle uğraştım.


Henüz on dokuz yaşındayken sarkaçları inceledim.


İnsan nabız atışlarını ölçen bir sarkaç yaptım.


Sonradan sarkaçlı saatler de yapıldı.


Aklıma yatmayan, merak ettiğim ne varsa gözlem ve deneylerle ispat etmeye çabaladım.


Eskiden Aristo mekaniği denen bir öğreti vardı.


Ee öyle ya hareketi oluşturan bir neden olması gerekiyordu.


Mesela öküzün çektiği araba, küreklerin çektiği kayıklar gibi.


Peki o zaman gökyüzü cisimlerinin hareketi nasıl oluyordu acaba?


Heh, yanıtı basitti.


Tartışılmaz görünen birçok görüş hakkında şüphelerim vardı.


O zaman havaya atılan bir diskin epeyce uçmasının sebebi neydi?


Peki neden düşüyordu?


Yaptığım gözlem ve deneyler sonrasında bir cismi harekette tutan sebepten çok durduran sebebin araştırılması gerektiği sonucuna vardım.


[şimşek sesi] Bazen anlatmak istersin ama nereden başlayacağını bilemezsin.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleriyle de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.


Terapini Google Play ya da App Store'dan indirip pod beş yüz koduyla alacağın ilk seansını beş yüz TL'ye indirimli olarak oluşturabilirsin.


[müzik] Ağır cisimlerin hafiflerden daha hızlı düştüğüyle ilgili Aristo görüşü vardı ve bu da doğru değildi.


Pisa kulesinden attığım farklı ağırlıklardaki bilyelerin aynı anda yere düştüğünü gördüm.


Sonra bir merminin izlediği yolla ilgili deneyler yaptım.


Atılan bir top mermisinin yörüngesinin yarım parabol şeklinde olduğunu hem deneylerle hem de matematik hesaplarıyla ispatladım.


Padua'da on sekiz yıl çalıştıktan sonra Toskana Grandükü beni himayesine aldı.


Rahat bir çalışma ortamı ve saygınlığa kavuştum.


Düşünebiliyor musunuz?


Hacı olmak için Roma'ya gittiğimde çalışmalarım nedeniyle ileride beni mahkum edecek olan kardinaller, Galileo'yla bir yemek randevusu alabilmek için zengin soylularla yarışmışlardı.


Nasıl ki mekanikte Aristo'yu sorguluyorsam, astronomide de gizli veya açıktan Poleminin öğretisini sorgulamaya başlamıştım.


Teleskopla uzun gözlemler, okumalar ve tartışmalar yaptım.


Kopernik sistemini mantıklı buluyordum.


Günmerkezli kuramın doğru olduğunu anladım.


Bir cismin iki hareketi birden yapamayacağı söyleniyordu.


Halbuki gözlemlerim bunun olduğunu gösteriyordu.


Yani Dünya Güneş'in etrafında dönerken kendi çevresinde de dönüyordu.


Kutsal ve kusursuz sanılan güneşte lekeler vardı.


Ay üzerinde de dünyaya benzer dağlar vardı.


Bütün bunlar gökyüzünün kusursuz olduğuna dair inanışlara ters gözlemlerdi.


Jüpiter'in etrafında uydularını keşfettim ve daha önemlisi Jüpiter, Güneş'in etrafında dönerken uyduları da Jüpiter'in etrafında dönüyordu.


Görüşlerimi açıkladığımda büyük bir gürültü koptu.


Tanınmış ve saygın biri olmam, mensubu göründüğüm seçkinler topluluğuna ihanet gibiydi.


Ayrıca sanki inadına daha fazla kişinin okumasını sağlamak için Latince yerine İtalyancayla yazmam da tepki çekmişti.


Papa çok öfkeliydi.


Yenilikçi olarak bildiğimiz Martin Luther bile taa Almanya'dan bana "Bu ahmak aklıyla bütün gökbilim sanatını ters yüz edecek" diyordu.


Anlatım üç kişinin birbiriyle sohbeti olarak sürüyordu.


Salviati, benim kendi düşüncelerimi, Sagredo akıllı ve tarafsız bir hayat adamını, Simplicio yerleşik yanlışları sorgulamadan kabul eden bir aptalı canlandırıyordu.


Aralarında konuşup tartışıyorlardı.


Buna karşılık Sagredo "Ne yani bunca ölümsüz ve kusursuz gök cismi sadece evrenin pislik çukuru dediğiniz, ölümlü ve geçici bir dünyaya hizmet için mi yaratıldı?


Hem yazılanlarla kilisenin yüzlerce yıllık söyledikleri alaya alınıyordu hem de bir dostu tarafından aldatılmış hissiyle doluydu.


Meşhur engizisyon mahkemesine çıktım.


Dünyanın dönmesine delil olarak suların gelgitini verdim.


Meğerse gelgit olayı ayın çekim gücüyle oluyormuş ve Kepler zaten söylemiş miş.


Falan da neler neler.


Sonuçta sabit fikirli ve düşünen, sorgulayan bir zihne sahip olmayan kişileri ikna edecek gücü kendimde bulamadım.


Konuşmalar adlı beş yüz sayfalık kitabım kilisenin yasaklı kitaplar listesine eklendi ve ben o salondan çıkarken dünya hâlâ dönüyordu.


1992'de Papa İkinci Jean Paul yeniden bir yargılama yaptırıp insanlığın akıl ve vicdanında çoktan kararını verdiği bu davada suçsuz ve haklı olduğumu kabul ederek beni beraat ettirdi ve kilisesinin vicdanını rahatlatmış oldu.


Galileo'yu yargılayan kilise, aklı ve bilimi ezmeye çalışan bir bağnazlar ordusu muydu yoksa bilim çağının durumu kavramaktan yoksun ilk şaşkın kurbanları mı?


Bunun kararını vermek, bilişim ve teknoloji çağında yaşayan sizlere kalmış.


[sessiz anlaşılmaz konuşma] Bazen anlatmak istersin ama nereden başlayacağını bilemezsin.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleriyle de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.


Terapini Google Play ya da App Store'dan indirip pod beş yüz koduyla alacağın ilk seansını beş yüz TL'ye indirimli olarak oluşturabilirsin.


Yirmi Temmuz 1822'de Avusturya'nın Slezya bölgesinde Heisendorf şehrinde dünyaya geldim.


Annem ve babam köy kökenli insanlardı.


Benden iki yaş büyük bir ablam ve beş yaş küçük bir kız kardeşim var.


Yaşadığım bölge olağanüstü doğal güzelliklere ve bereketli topraklara sahipti.


Farklı bitki türlerinin yetişmesine uygun tarım, meyvecilik ve arıcılıkta insanların ileri bilgi ve birikim sahibi olduğu bir yerleşimdi.


Ailemin de geniş meyve bahçeleri ve evimizin hemen yanında arı kovanlarımız vardı.


Babam çeşitli meyve türlerini yetiştirirdi.


Elbette çocukluğum boyunca arıcılık ve bahçe işlerinde hep babamın yanında oldum ve ondan bitkilerle ilgili birçok şey öğrendim.


Temel eğitimim için bölge okuluna gittim.


İlk öğretmenin sayesinde ziraat bilimleri, meyvecilik ve arı yetiştiriciliği konularında bilgilerimi pekiştirdim.


Aslında bir çiftçi olmam gerekirdi.


Ancak daha çok şey öğrenme isteğim beni farklı alanlara yönlendirdi.


Bölge papazının önerileriyle daha üst bir eğitim kurumuna devam etme şansı buldum.


Ne yazık ki yeterli mahsul alamadığımız için ailemin ekonomik durumu kötüydü.


Gelir sağlamak üzere özel dersler vermeye başladım.


Ancak 1838'de babam geçirdiği ciddi bir kaza sonucu yaralanıp bir daha asla eskisi gibi çalışamaz duruma gelince lise eğitimimi güçlükle bitirebildim.


1840 sonbaharında Olomouc'ta Felsefe Enstitüsü'nde eğitime devam ettim.


Ekonomik sorunlar burada da bana engel oldu.


Büyük kız kardeşime çiftlikle ilgili tüm haklarımı devrederek elime geçen bir miktar parayla idare etmeye çalıştım.


Ama işler pek umduğum gibi gitmeyince okula ara verip bir yılı ailemin yanında geçirdim.


Küçük kız kardeşim evlendiğinde kullanacağı çeyiz parasını bana vermeyi teklif edince hem çok utandım hem de okulu bitirebileceğim için sevinçten havalara uçtum.


1843'te Olomouc'tan Profesör Franz'ın önerisiyle 21 yaşında genç bir rahip adayı olarak Augustinian Manastırı'na kabul edildim.


Buradaki gelenekler uyarınca bana Gregor adı verildi.


1848'de teoloji eğitimini tamamladım.


Rahip Knapp, beni ilköğretim okulunda görevlendirdi.


Burada Yunanca, Latince, Almanca ve matematik dersleri verdim.


Araştırma ve doğaya olan merakım yüzünden 1850'de üniversiteye başvurarak jeoloji ve zooloji dersleri aldım.


Ancak çok hevesli olmama rağmen başarı gösteremedim ve üniversite eğitimini yarım bıraktım.


1851 - 1853 yıllarında düşlerim gerçekleşme yolundaydı.


Başrahip Knapp'ın ekonomik desteği ve yönlendirici nasihatleriyle Viyana Üniversitesinde eğitimime başladım.


Burada matematik, fizik ve doğal bilimler derslerinden çok yararlandım.


Ünlü fizikçi Christian Doppler'in deneysel fizik derslerine ve ünlü botanikçi Franz Unger'in bitki fizyolojisi derslerine katıldım.


Bilimsel düşünce ve yöntemleri kullanma becerisi kazandım.


Viyana'dan döndüğümde 1854'te Bruno Manastırı'nda öğretmenliğe başladım.


Yaşamımın bu en mutlu ve donanımlı döneminde bitkilerle daha fazla uğraşmaya ve gözlemlemeye zaman buldum.


Dekart'ın hararetle savunduğu gibi bireylerin özelliklerinin anne ve babanın cinsiyet hücrelerinde belirlenmiş olarak zaten hazır biçimde durduğu, yavrunun bunların birleşmesiyle oluştuğu savı bana biraz eksik ve çelişik gelmişti.


Fransız filozof Maupertuis ise anne ve babada organların parçalarının bulunduğunu söylemiş, yavruların bu organların birleşmesinden oluştuğunu savunmuştu.


Bitkileri gözlemlerken bu düşüncenin de gerçeği izah etmediğini fark ettim.


Kalıtım özelliklerinin sonraki nesillere aktarılması rastgele değildi ve bazı kuralları olmalıydı.


Deneysel çalışma yapabilmek için çocukluğundan beri iyi bildiğim bezelye bitkisini seçtim.


Bezelyeler, taç yaprakları sayesinde başka tür bezelyeler ile doğal ortamda etkileşmiyor.


Çiçek içindeki erkek ve dişi organeller kendini dörlüyordu.


Bezelyelerin aynı özelliklerin nesiller boyu aynı şekilde tekrarladığını gördüğümde, elde ettiğim tohum ırkının saf ırk olduğuna karar verdim.


Bazen anlatmak istersin ama nereden başlayacağını bilemezsin.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleriyle de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.


Terapini Google Play ya da App Store'dan indirip pod beş yüz koduyla alacağın ilk seansını beş yüz TL'ye indirimli olarak oluşturabilirsin.


Yani uzun boylu olanlar yine uzun ve yeşil olanlar, yine yeşil ya da düz olanlar yine düz olarak kalıyordu.


Lanet bezelyelerden yedi farklı özellik için saf ırk elde ettim.


Bunlar kısa çalı tipi, uzun tırmanıcı tip, sarı yeşil renkli tohum, buruşuk düz, çiçek renkleri gibi değişmeyen özelliklerdi.


Ilk çalışmamda uzun tırmanıcı türle kısa çalı tipindeki bezelyeleri birleştirdim ve oluşan tohumların ekimini yaparak yeni ürünlerin özelliklerini inceledim.


Ana baba bezelyelere ebeveyn anlamında P dedim.


Bu tohumların ekilmesiyle ortaya çıkan yeni nesile F1 adını verdim ve F1 neslinde ortaya çıkan tüm bireylerin görünümü uzundu.


Yani hiç kısa veya ortalama boylu bezelye yoktu.


Tüm yeni bitkiler uzun boyluydu.


Aynı değerlendirmeyi düz ile buruşuk taneli bezelyeler arasında ve sarı ile yeşil taneli bezelyeler arasındaki yaptığım melezlemelerde de denedim.


Bunlarda da ilk deneyimin sonuçlarına benzer şekilde, ilk nesilde melezlenen türlerin bir tanesinin özellikleri gözleniyordu.


Yani F1 ürünlerde düz ve buruşuk bezelyelerin eşleşmesinden çıkan ilk nesil düz taneli, sarı ile yeşil taneli olanların F1 nesli ise sarı taneli olarak ortaya çıkmıştı.


Deneyin ikinci bölümünde F1 nesilleri arasında döllenme yaptım ve gördüklerimden şaşkına döndüm.


F1'leri kendi aralarında melezleyerek F2 nesli elde etmiş oldum.


Bu nesilde göze çarpan sonuçlarsa şöyleydi.


Anne ve babada var olan ancak çocukta, yani F1 neslinde görünmeyen karakterlerden bir tanesi torunda, yani F2 neslinde tekrar ortaya çıkmıştı.


F2 neslinde belli bir oran göze çarpıyordu.


Örneğin üç tane uzun görünümlü bezelye yanı sıra bir tane kısa bezelye ortaya çıkmıştı.


Üretilen bitkilerin dörtte üçü uzun, dörtte biri ise kısaydı.


F2 neslinde, yani torun tohumlarda kısa boylu bitkilerin tekrar ortaya çıkışı benim için büyük bir anlam taşımaktaydı.


Demek ki F1 bitkilerinde görünür olmayan ama bir şekilde diğer kuşaklara aktarılabilen bir kısalık karakterine sahipti.


Yaptığım çalışmaların sonuçlarını değerlendirerek bazı kurallar ortaya çıkardım.


Benim yaşadığım zamanda henüz gen ve kromozomların varlığını bilmiyorduk.


Ama adını koyamasam da karakterlerin bir şekilde aktarıldığını anlamıştım.


Benim eş tiplilik kanunu diye tarif ettiğim durum, bugün genetik biliminin temel kurallarından biriymiş.


Eş tiplilik, yani izotipi kanunu şöyle açıklayabilirim.


Birer karakteri farklı iki saf, yani homozigot ırk çaprazlandığı zaman meydana gelen ürün, yani F1 dönüm bireylerinin hepsi melez ve birbirine benzer olur.


Yani daha açık ifadeyle uzun boylu saf bezelye ile kısa boylu saf bezelyelerin çaprazlanmasından yüzde yüz uzun melezler meydana gelir.


Bu gözlem ve deneylerimde uzun boylu F1 bitkilerinin saf, uzun ebeveyn bitkileri gibi olmadıklarını fark ettim.


Bu bezelyeler görünmediği halde kısalık faktörünü, yani genini taşımaktaydılar.


İşte bu yorumla kalıtımın ikinci kanununu, yani baskınlık, yani dominantlık kanununu keşfetmiş oldum.


Bu kanuna göre çiftler halinde bulunan faktörlerden, genlerden biri diğerini maskeleyebilir veya varlığını göstermesine mani olabilir, işte bu baskılanan karakteri de çekinik, yani resesif olarak tanımladık.


Kolay anlaşılması için şöyle diyebilirim.


Uzunluk geni kısalık genine baskındır, yani dominanttır.


Kısalık geni ise çekiniktir, yani resesiftir.


Bunca araştırmanın sonuçlarını ve geliştirdiğim kuramın 1865 yılında Bruin Doğa Bilimleri Derneği'nin toplantısında bilim insanlarına anlattım.


Anne babalarda birer çift olarak yer alan ögelerin dişi ve erkek eşey organında, yani yumurta ve çiçek tozunda teke indiğini, döllenme sonucu bu ikisinin birleşimiyle yeniden bir çift oluşturduğunu ifade ettim.


Böylece her dölde bitkinin belirli bir özelliğinin anne babasından aldığı ögelerin niteliğine bağlı olarak belirlendiğini, coşku ve heyecanla dinleyicilere aktardım.


Herkes öylece dinledi beni ve kimse söylediklerimi umursamadı.


Araştırmalarımı benzer amaçla mısır, fasulye ve gece sefası başka olmak üzere birçok bitki üzerinde de yürüterek kalıtım biliminde ve biyolojide bir devrim gerçekleştirdim.


Tuhaf ve üzücü değil mi?


Derdimi anlatamamak beni küstürdü.


1868'de başrahip olunca bilimsel çalışmalarıma son verdim.


1884 yılında yaşamım son buldu.


Zamanında o kadar çabalamama rağmen bilim insanlarının dikkatinden kaçan bu gerçeklerin değeri ancak 1900'lerde kalıtım alanındaki araştırma sonuçları başka bilim insanlarınca ortaya konulduğunda bunları çok önceden benim yani Johann Gregor Mendel'in ortaya koyduğu anlaşıldı.


Mendelci yaklaşım, insanı da kapsamak üzere bütün canlılar üzerindeki kalıtım araştırmalarının çıkış noktasıdır.


Beni en çok üzen şeyse tüm notlarım ve gözlem çizimlerimin yerime gelen başrahip tarafından yakılarak yok edilmesi oldu.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleriyle de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.


Terapini Google Play ya da App Store'dan indirip pod500 koduyla alacağın ilk seansını 500 TL indirimli olarak oluşturabilirsin.


[Ses efekti] Bazen anlatmak istersin ama nereden başlayacağını bilemezsin.


Psikologlara ek olarak diyetisyenler, fizyoterapistler ve spor eğitmenleri ile de bütünsel iyi oluşunu destekliyor.